Tình hình Trung Đông đang hết sức căng thẳng khi Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục phát đi tối hậu thư, đe dọa giáng đòn tàn phá hạ tầng trọng yếu của Iran nếu eo biển Hormuz không được mở lại trước tối 7-4 (giờ Mỹ).
Tối hậu thư ngày 7-4
Ngày 5-4, trả lời phỏng vấn báo The Wall Street Journal, ông Trump tuyên bố hạn chót để Iran mở lại eo biển Hormuz là tối 7-4 (theo giờ bờ Đông nước Mỹ). Ông cảnh báo nếu Tehran không tuân thủ, Washington sẽ tiến hành các cuộc tấn công nhắm vào cơ sở hạ tầng trọng yếu của quốc gia này.
“Nếu họ không làm gì trước tối 7-4, họ sẽ không còn nhà máy điện nào và cũng sẽ không còn cây cầu nào đứng vững” - ông Trump nói.
Ngay sau đó, ông chủ Nhà Trắng tiếp tục gia tăng sức ép trên mạng xã hội bằng một dòng trạng thái ngắn gọn, không nêu đích danh Iran: “Thứ Ba (ngày 7-4), 8 giờ tối, giờ miền Đông nước Mỹ!”.
Động thái này bồi thêm vào một tuyên bố gay gắt được ông đăng tải chỉ vài giờ trước đó: “Tại Iran, thứ Ba (ngày 7-4) sẽ là Ngày của Nhà máy điện và Ngày của Những cây cầu, hòa làm một. Sẽ chưa từng có điều gì tương tự xảy ra. Hãy mở ngay eo biển đó ra, nếu không các người sẽ phải sống trong địa ngục”.
Theo hãng tin Reuters, trước đó vào ngày 26-3, Tổng thống Trump từng đồng ý gia hạn thời gian tạm dừng tấn công các cơ sở năng lượng của Iran thêm 10 ngày theo đề nghị từ Tehran.
Phản ứng trước những lời đe dọa từ Washington, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei khẳng định người dân nước này quyết tâm bảo vệ chủ quyền và quyền tự quyết quốc gia, đài Al Jazeera đưa tin.
“Đối với người dân Iran, chúng tôi quyết tâm bảo vệ an ninh quốc gia và chủ quyền của mình bằng mọi giá” - ông Baghaei nói, cảnh báo Tehran sẽ đáp trả tương xứng nếu hạ tầng nước này bị oanh tạc.
“Lực lượng vũ trang của chúng tôi sẽ nhắm vào bất kỳ cơ sở hạ tầng tương tự nào thuộc sở hữu của Mỹ, hoặc có liên quan theo bất kỳ cách nào đến Mỹ, hoặc góp phần vào hành động gây hấn nhằm vào Iran” - vị phát ngôn viên nhấn mạnh.
Đánh giá về động thái của Mỹ, cựu quan chức an ninh quốc gia cấp cao Mỹ Brett McGurk nhận định rằng lời đe dọa của ông Trump thực chất dường như là chiến thuật “leo thang để buộc đối phương đạt thỏa thuận”. Tuy nhiên, ông McGurk tỏ ra hoài nghi về tính hiệu quả của bước đi này.
Bóng ma chiến tranh và nỗ lực ngoại giao giờ chót
Theo giới quan sát, liên quân Mỹ - Israel được cho là đã sẵn sàng kế hoạch tác chiến nhắm vào các cơ sở năng lượng của Iran. Nếu các bên không đạt được thỏa thuận trước hạn chót, khu vực có nguy cơ chứng kiến các cuộc không kích quy mô lớn vào hạ tầng dân sự Iran, kéo theo đòn trả đũa khốc liệt từ Tehran nhắm vào mạng lưới năng lượng và nguồn nước của các quốc gia vùng Vịnh.
Nguy cơ lan rộng xung đột càng hiện hữu khi truyền thông Iran dẫn lời lực lượng Kataib Hezbollah (do Tehran hậu thuẫn tại Iraq) đe dọa tấn công các cơ sở năng lượng trên khắp Trung Đông nếu Mỹ dùng vũ lực mở lại eo biển Hormuz. Nhóm vũ trang này cảnh báo mọi nỗ lực can thiệp quân sự vào tuyến hàng hải chiến lược này sẽ dẫn đến “sự phá hủy hoàn toàn” các cơ sở dầu khí trong khu vực.
Giữa lúc căng thẳng leo thang ở mức “ngàn cân treo sợi tóc”, Reuters ngày 6-4 dẫn nguồn tin cho biết Mỹ và Iran đã nhận được đề xuất về khung kế hoạch chấm dứt giao tranh. Dù vậy, một quan chức cấp cao Iran cho biết Tehran sẽ không mở lại eo biển Hormuz trong khuôn khổ lệnh ngừng bắn tạm thời, đồng thời không chấp nhận các thời hạn chót khi đang xem xét đề xuất này.
Kế hoạch hòa bình bao gồm cách tiếp cận 2 tầng, trước mắt là một lệnh ngừng bắn ngay lập tức, sau đó là một thỏa thuận toàn diện. Một nguồn tin nắm rõ đề xuất cho biết Tổng tư lệnh Lục quân Pakistan - ông Asim Munir đã liên lạc “suốt đêm” với Phó Tổng thống Mỹ JD Vance, Đặc phái viên Steve Witkoff và Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi (trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: The New Region
Trước đó, trang tin Axios ngày 5-4 dẫn các nguồn thạo tin từ Mỹ, Israel và khu vực tiết lộ rằng Washington, Tehran và các nhà trung gian đang nỗ lực thảo luận về một lệnh ngừng bắn kéo dài 45 ngày, hướng tới chấm dứt vĩnh viễn chiến sự. Việc ông Trump lùi thời hạn tấn công cũng được xem là động thái trao thêm cơ hội cuối cùng để vãn hồi hòa bình.
Kế hoạch được đề xuất gồm hai giai đoạn. Giai đoạn đầu là lệnh ngừng bắn 45 ngày (có thể gia hạn) nhằm tạo không gian đàm phán giải pháp. Giai đoạn hai là việc ký kết một thỏa thuận chính thức nhằm kết thúc xung đột.
Dù vậy, rào cản lớn nhất hiện nay là định đoạt số phận hai "con bài mặc cả" chiến lược của Iran, gồm việc mở cửa lại eo biển Hormuz và kho dự trữ uranium làm giàu mức độ cao. Các nhà trung gian đánh giá vấn đề này chỉ có thể được giải quyết triệt để trong một thỏa thuận cuối cùng, bởi Tehran chắc chắn không từ bỏ hoàn toàn các lợi thế cốt lõi chỉ để đổi lấy 45 ngày hưu chiến tạm thời.
Do đó, các nhà đàm phán đang nỗ lực thuyết phục Iran nhượng bộ một phần trong giai đoạn đầu, đổi lại là những bảo đảm vững chắc từ chính quyền Tổng thống Trump rằng lệnh ngừng bắn sẽ không mang tính hình thức. Giới chức Iran đã nêu rõ quan điểm rằng không muốn rơi vào tình cảnh tương tự Gaza hay Lebanon - nơi lệnh ngừng bắn chỉ tồn tại trên giấy trong khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vẫn tiếp diễn.
Song song đó, các bên cũng đang thảo luận về những biện pháp củng cố lòng tin bổ sung mà Mỹ có thể thực hiện nhằm đáp ứng một số yêu cầu từ Iran.
Theo một nguồn tin ngoại giao, nỗi lo lớn nhất của các nhà trung gian hiện nay là viễn cảnh Iran tung đòn thù mang tính hủy diệt vào các cơ sở lọc dầu và nguồn nước ở vùng Vịnh nếu bị liên quân Mỹ - Israel không kích. Các bên trung gian đã truyền đạt thông điệp cứng rắn tới Tehran rằng không còn thời gian cho các chiến thuật câu giờ, đồng thời nhấn mạnh 48 giờ tới là cơ hội cuối cùng để cứu đất nước khỏi sự tàn phá.
Ông Lavrov bình luận tối hậu thư của Mỹ, Hàn Quốc tính cử đặc phái viên tới Trung Đông
Điện đàm ngày 5-4, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov và người đồng cấp Iran Abbas Araghchi nhất trí kêu gọi chấm dứt các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Nhà máy điện hạt nhân Bushehr cùng các cơ sở năng lượng, dân sự khác của Iran, hãng thông tấn TASS đưa tin.
Phía Nga cũng bày tỏ hy vọng các nỗ lực trung gian quốc tế sẽ giúp hạ nhiệt căng thẳng xung quanh Iran, cho rằng tình hình chỉ có thể được bình thường hóa lâu dài nếu Mỹ “từ bỏ cách tiếp cận bằng tối hậu thư” và quay lại bàn đàm phán.
Chính phủ Hàn Quốc ngày 6-4 cho biết đang lên kế hoạch cử các đặc phái viên tới Saudi Arabia, Oman và Algeria nhằm đảm bảo nguồn cung dầu thô, theo đài KBS World.
Nghị sĩ Ahn Do-geol thuộc đảng Dân chủ cầm quyền ở Hàn Quốc cho biết các nỗ lực tăng cường an ninh năng lượng của Seoul cũng bao gồm kế hoạch điều động 5 tàu treo cờ Hàn Quốc tới Saudi Arabia để vận chuyển dầu.
