Tốc độ đô thị hóa nhanh đang khiến không gian sống của nhiều khu dân cư, của nhiều người dân bị thu hẹp dần. Tuy nhiên, như đã giới thiệu trong số báo trước, giữa lòng TP.HCM vẫn tồn tại những “làng giữa phố”. Nơi đó, những nét đẹp của văn hóa làng quê vẫn được người dân cố gắng gìn giữ. Nhưng đáng ngạc nhiên hơn là tại một vài TP khác, người dân đô thị vẫn có thể được hưởng không gian sống như những làng quê. TP Huế là một ví dụ.
Đô thị gắn liền với thiên nhiên
Có lẽ Huế là một trong những TP hiếm hoi không bị tác động mạnh bởi quá trình đô thị hóa. Chính vì vậy, nhiều chuyên gia đô thị cho rằng Huế nên gìn giữ lối kiến trúc, không gian đô thị đặc trưng và đây sẽ là điểm thu hút du khách đến với Huế.
Điểm nổi bật chính của TP Huế là một không gian xanh, sạch. Đặc biệt, phường Vỹ Dạ và phường Kim Long còn có khoảng không gian yên tĩnh, lối kiến trúc đặc trưng. Những ngôi nhà rường cùng vườn cây xanh um tùm tạo cảm giác con người sống gần gũi với thiên nhiên, tránh xa những đông đúc, ồn ào nơi phố thị.
Ngôi nhà An Hiên mang đậm lối kiến trúc xưa luôn được du khách ghé thăm. Ảnh: MAI PHƯƠNG
Bao năm qua, gia đình ông Nguyễn Văn Tuấn, nhà 54/1 đường Phú Mộng, phường Kim Long vẫn sống trong ngôi nhà ba gian cùng khu vườn cây ăn trái. Ông bảo: “Sống thế này quen rồi, giờ bảo chúng tôi sống trong ngôi nhà cao tầng, ra đường gặp xe cộ đông đúc thì chịu không được, gò bó lắm”.
Đặc biệt, với những khu “làng quê” như khu vực 4, phường Xuân Phú, TP Huế thì dấu ấn văn hóa làng xã còn rõ nét. Hằng năm, người dân khu xóm này đều tổ chức họp xóm vào dịp cuối năm. Họ bảo, lệ có xưa nay, xóm vẫn giữ chẳng thay đổi. Tình làng nghĩa xóm cũng còn nguyên sơ, nhà nào có việc cả xóm vẫn đến.
Kiến trúc sư Thái Quang Trung, Chủ tịch danh dự Quỹ Phát triển bền vững (Foundation Of The Future), nói ông rất thích đến Huế vì người dân nơi đây vẫn còn lưu giữ được nét văn hóa làng xã. Đây cũng chính là điều thiếu nhất ở các đô thị hiện đại. “Nếu người Việt mà mất đi văn hóa làng xóm thì chẳng khác gì mất đi tất cả những tinh hoa” - ông Trung nói.
Không nên phá vỡ không gian sẵn có
Những nét đẹp văn hóa kể trên trước đây luôn có sẵn tại các địa phương trong cả nước. Tuy nhiên, cùng với quá trình đô thị hóa, nét đẹp đó dần bị phai mờ. Do vậy, GS-TS, kiến trúc sư Hoàng Đạo Kính từng có một loạt bài viết kêu gọi mọi người phải nhìn nhận lại về quá trình đô thị hóa. Trong đó, ông nhấn mạnh xây dựng đô thị phải có cái nhìn thông suốt, thấu đáo, làm sao cho đô thị phải lành mạnh và bền vững trong phát triển. Những gì được tạo dựng vừa phải đáp ứng sát sao nhu cầu hôm nay, vừa phải có chỗ đứng trong mai sau. Đặc biệt, phát triển đô thị không được dẫn tới những rối loạn, mâu thuẫn đối kháng, mất cân bằng. “Mất cân bằng trong cơ thể con người đã nguy nan, mất cân bằng trong các cấu trúc không gian-xã hội còn nguy khốn hơn” - ông Kính nhấn mạnh.
Ông Kính còn nhận xét thêm: “Đô thị hóa nhanh, chiếm dụng nhiều đất cho hạ tầng kỹ thuật và cho cư trú, ta nên cân nhắc, có phung phí quá không, ta đã dành phần đất cho con cháu chưa? Đã chừa đất cho cỏ cây, chừa nước cho tôm cá, chừa trời cho chim muông chưa?”.
Về lối sống thị dân, ông Kính cũng có những nhận xét rất thấu đáo. “Ở đô thị nhiều nhà cao tầng, nhiều đường sá, nhiều ánh sáng song chưa hẳn đã có thành thị, văn minh đô thị. Một người dọn về ở trong TP chưa hẳn có thể ngay tức khắc trở thành thị dân. Vật chất có thể tạo dựng nhanh, song văn hóa cần thời gian dài. Xây dựng đô thị cần chú trọng thành thị hóa, bằng không đô thị trở thành con dao hai lưỡi” - ông Kính nhấn mạnh.
Bàn về vấn đề này, kiến trúc sư Thái Quang Trung cũng cho rằng chính tốc độ đô thị hóa, lối sống nhanh, công nghiệp khiến cho con người phải đi tìm lại một điều gì đó để tĩnh tâm, sống chậm. Vì vậy, chúng ta không nên đi phá vỡ những không gian có sẵn đó mà chỉ nên cải tạo để văn minh hơn.
MAI PHƯƠNG
