Ngày 1-6, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. nhất trí nâng tầm quan hệ song phương từ Đối tác chiến lược lên Đối tác chiến lược tăng cường. Sự kiện đánh dấu bước tiến mới cho quan hệ hai nước, đồng thời mở ra cơ hội để hai quốc gia Đông Nam Á cùng tiến bước trong kỷ nguyên mới.
Tầm nhìn hội tụ
Tại hội đàm, Tổng thống Marcos đã khẳng định rằng ông hoàn toàn tin tưởng vào sự gắn kết của quan hệ giữa Philippines và Việt Nam – mà ông gọi là “hai quốc gia láng giềng trên biển”. Tổng thống Marcos cũng tuyên bố chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đến Manila mang tính “lịch sử” vì đây là lần đầu tiên mà một người đứng đầu Đảng và Nhà nước Việt Nam có chuyến thăm chính thức đến Philippines.
Đáng nói, Việt Nam là quốc gia đầu tiên mà Philippines thiết lập quan hệ đối tác chiến lược tăng cường tại Đông Nam Á, cho thấy tầm quan trọng của mối quan hệ này.
Việc hai nước nâng tầm quan hệ đúng vào dịp kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao (1976 – 2026) cho thấy Việt Nam và Philippines coi trọng sự bền vững của quan hệ và mong muốn thúc đẩy quan hệ lên một tầm cao mới, thực chất hơn, bền vững hơn. Trong Tuyên bố chung về quan hệ Đối tác chiến lược tăng cường, hai nhà lãnh đạo nhấn mạnh việc trao đổi, tiếp xúc thường xuyên được triển khai trên “tất cả các kênh và các cấp”.
Tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 diễn ra tại Singapore, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh rằng “thế giới đang đứng trước nhiều rủi ro, bất định”. Trong khi đó, Tổng thống Marcos nhận định rằng thế giới chứng kiến sự phân mảnh về địa chính trị, rủi ro về chuỗi cung ứng, cũng như sự xuất hiện của các công nghệ mới nổi.
Vì vậy mà, với Hà Nội và Manila, việc làm sâu sắc thêm lòng tin chiến lược trở thành yêu cầu cấp bách để góp phần tăng cường các nỗ lực phối hợp nhằm hoá giải các thách thức và tận dụng tốt hơn các cơ hội hợp tác. Và đây chính xác là những gì mà hai đối tác đang nỗ lực thực hiện.
Thật vậy, Tổng thống Marcos tuyên bố mối quan hệ giữa Philippines với Việt Nam có tính “đan cài sâu sắc”, nhấn mạnh hai nước cùng tôn trọng một trật tự quốc tế dựa trên luật lệ, và bày tỏ tin tưởng rằng “một chương mới” đang mở ra cho quan hệ song phương.
Trong khi đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh “Philippines là đối tác quan trọng của Việt Nam trong khu vực, có chung tầm nhìn về lợi ích chiến lược, cam kết mạnh mẽ đối với hoà bình, thịnh vượng, tôn trọng luật pháp quốc tế”.
Tại cuộc gặp gỡ báo chí, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tin tưởng với quyết tâm và tầm nhìn chung, Việt Nam và Philippines sẽ đưa quan hệ Đối tác chiến lược tăng cường ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất, hiệu quả, vì lợi ích của nhân dân hai nước, góp phần vào hoà bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở khu vực và trên thế giới.
Tăng cường hợp tác thực chất
Với khuôn khổ quan hệ mới, Việt Nam và Philippines nhất trí tăng cường hợp tác trên nhiều lĩnh vực. Về kinh tế, thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực công - tư và tập trung vào những khía cạnh mà hai bên cùng quan tâm, đặc biệt là nông nghiệp và đảm bảo an ninh lương thực, là mối quan tâm hàng đầu.
Nhìn chung, tăng cường hợp tác về an ninh lương thực giúp đảm bảo chuỗi cung ứng nông sản vì khi phần lớn gạo nhập khẩu của Philippines là từ Việt Nam. Trong khi đó, Việt Nam đang tìm cách mở rộng thị trường cho các sản phẩm nông nghiệp và thị trường Philippines rất giàu tiềm năng.
Trong lĩnh vực an ninh - quốc phòng, hai nước nhấn mạnh việc cùng triển khai mạnh mẽ các cơ chế hợp tác, chia sẻ thông tin tình báo và phối hợp các hành động thực thi pháp luật để tăng cường phòng, chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, nhất là lừa đảo trên mạng, buôn người, và cờ bạc bất hợp pháp.
Ngày 1-6, Philippines và Việt Nam đã nhất trí gia hạn Bản ghi nhớ hợp tác quốc phòng năm 2010 nhằm tăng cường năng lực phối hợp trong lĩnh vực an ninh hàng hải, giáo dục quân sự, cũng như giảm thiểu và quản lý rủi ro thiên tai.
Hai bên cũng cam kết không để bất kỳ cá nhân hoặc tổ chức nào lợi dụng lãnh thổ của nước này để thực hiện các hoạt động chống phá nước kia. Cam kết này là cơ sở để hai nước giữ vững sự ổn định, tự chủ trong bối cảnh quốc tế đầy biến động, nhất là khi nguy cơ xung đột và chiến tranh vẫn chưa thôi đe doạ các quốc gia yêu chuộng hoà bình như Việt Nam và Philippines.
Ngoài ra, hợp tác trong các lĩnh vực như giáo dục – văn hoá, du lịch, giao lưu nhân dân, kết nối thể thao và tìm kiếm các sáng kiến mới để giúp người dân hai nước hiểu biết về nhau tốt hơn cũng được quan tâm.
Đáng chú ý, hai bên khẳng định vai trò trung tâm của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) trong việc tăng cường đoàn kết và xây dựng một cộng đồng tự cường, bền vững. Hai nước cũng chung tầm nhìn về một ASEAN mạnh mẽ để các quốc gia hợp tác và duy trì sự dẻo dai (resilience) nhằm chống chịu tốt hơn trước các biến động địa chính trị.
Với những diễn biến phức tạp tại Biển Đông, hai quốc gia nhất trí giải quyết các bất đồng trên tinh thần của luật pháp quốc tế và Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển (UNCLOS) năm 1982. Tuyên bố chung nêu rõ: “Hai bên cam kết xử lý các vấn đề trên biển bằng các biện pháp hòa bình, hữu nghị, phù hợp với luật pháp quốc tế”.
Tầm nhìn chung này phù hợp với sự vận động của quan hệ quốc tế và phản ánh tư duy tiến bộ trong nhận thức của hai quốc gia. Dẫu có khác biệt trong quan điểm về chủ quyền ở Biển Đông, nhưng Việt Nam và Philippines rất coi trọng vai trò của luật pháp, quy tắc, và chuẩn mực trong việc quản lý những khác biệt trong quan hệ song phương.
Hoà bình và hữu nghị cũng được hai bên nhấn mạnh, vì đây là điều kiện thuận lợi cho phát triển. Việt Nam và Philippines nhận thức rất rõ ý nghĩa của hoà bình đối với ổn định quốc gia và sự phát triển bền vững của đất nước.
Hình mẫu cho các quốc gia khác
Quan hệ Đối tác chiến lược tăng cường giữa Việt Nam và Philippines có thể là hình mẫu mà các quốc gia khác có thể tham khảo nhằm thúc đẩy quan hệ song phương.
Dù có hệ thống chính trị khác nhau, hai quốc gia đều đề cao hoà bình và hợp tác, tôn trọng con đường phát triển, lựa chọn chính trị, và chính sách đối ngoại của nhau.
Việc nhấn mạnh tầm nhìn chung và đưa các nội dung hợp tác thực tiễn vào mối quan hệ tăng cường giúp bổ sung chất xúc tác để tăng cường quan hệ giữa hai quốc gia tầm trung. Khi “cùng mạnh” và “cùng thắng”, Việt Nam và Philippines có thể tăng cường vai trò kinh tế - chính trị và hội nhập tốt hơn vào chuỗi cung ứng khu vực.
Cùng với vai trò và ảnh hưởng đang gia tăng, Việt Nam và Philippines đang cùng nhau ngày càng nỗ lực tăng cường năng lực tự chủ, tự cường. Điểm nhấn là hai quốc gia gắn sự thịnh vượng của mình trong tầm nhìn về một ASEAN thịnh vượng với sức chống chịu bền bỉ hơn trước những biến động của khu vực và thế giới.
Khi sự vận động của quan hệ quốc tế ngày càng phức tạp thì độc lập, tự chủ về đối ngoại và chủ động thích ứng với biến động chính là nền tảng và kim chỉ nam cho một quốc gia thịnh vượng, hùng cường. Nỗ lực tự cường của Việt Nam và Philippines cùng quan hệ song phương ngày càng gắn kết hứa hẹn trở thành một tham chiếu hữu ích để các quốc gia trong và ngoài khu vực gia tăng tiếng nói, vai trò, và sức hấp dẫn của mình.
