Ngày 13-4, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đã tiến hành Hội nghị đặc biệt lần thứ hai theo hình thức trực tuyến. Hội nghị nhằm trao đổi, đánh giá và phối hợp giữa các nước ASEAN ứng phó trước tình hình phức tạp tại Trung Đông.
Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung đã tham dự Hội nghị. Đây là hội nghị đặc biệt lần thứ hai của các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN về tình hình Trung Đông (cuộc họp đầu tiên diễn ra vào ngày 13-3-2026).
Tại hội nghị, các bộ trưởng đã chia sẻ đánh giá về tác động đa chiều của tình hình Trung Đông đối với an ninh năng lượng, lương thực và an toàn công dân ASEAN. Các bên nhấn mạnh việc củng cố đoàn kết, phát huy vai trò trung tâm và kiên trì lập trường chung của khối.
Các bộ trưởng hoan nghênh thỏa thuận ngừng bắn tạm thời giữa Mỹ và Iran công bố ngày 8-4-2026. ASEAN hy vọng việc thực thi hiệu quả thỏa thuận này sẽ góp phần hạ nhiệt căng thẳng, tạo tiền đề cho các giải pháp ngoại giao.
Các nước nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ phù hợp với luật pháp quốc tế và Hiến chương ASEAN. Hội nghị cũng đặc biệt lưu ý việc bảo đảm an toàn, tự do hàng hải và hàng không tại Eo biển Hormuz theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982.
Trước các tác động của xung đột, các bộ trưởng nhất trí ASEAN cần tăng cường khả năng tự cường về kinh tế và năng lượng. Hội nghị nhấn mạnh việc phát huy hiệu quả các cơ chế như Hiệp định Khung về an ninh dầu khí (APSA), Mạng lưới điện ASEAN (APG) và Đường ống dẫn khí xuyên ASEAN (TAGP).
Về bảo hộ công dân, các bộ trưởng cam kết sẵn sàng hỗ trợ và phối hợp khẩn cấp cho công dân của nhau trong trường hợp khủng hoảng.
Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Lê Hoài Trung khẳng định đây là cơ hội để ASEAN rà soát và điều chỉnh các chiến lược hướng tới một Cộng đồng tự cường. Ông nhấn mạnh đoàn kết và vai trò trung tâm của ASEAN là yếu tố tiên quyết để đảm bảo an toàn cho tàu thuyền và công dân tại khu vực.
Bộ trưởng Lê Hoài Trung đề nghị đẩy nhanh tiến độ các dự án kết nối trọng điểm như APG, TAGP và sẵn sàng kích hoạt các cơ chế hỗ trợ khẩn cấp.
Ông cũng đề xuất cách tiếp cận liên ngành, gắn kết an ninh năng lượng và lương thực. Trong đó, ASEAN cần nghiên cứu mở rộng phạm vi Quỹ dự trữ gạo khẩn cấp ASEAN+3 (APTERR) sang các mặt hàng thiết yếu khác.
Các nước đánh giá cao sáng kiến của Việt Nam về chiến lược ứng phó chung và nhất trí xây dựng Tuyên bố của các Nhà Lãnh đạo ASEAN về phản ứng thống nhất đối với cuộc khủng hoảng. Dự kiến văn bản này sẽ trình lên Hội nghị Cấp cao lần thứ 48 thông qua vào tháng 5-2026.
Kết thúc hội nghị, Philippines, nước Chủ tịch ASEAN 2026, đã ra Tuyên bố Chủ tịch tóm tắt các kết quả chính. Cùng ngày, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN cũng ra Tuyên bố về các diễn biến tại Trung Đông, kêu gọi các bên nỗ lực đàm phán để đạt được hòa bình bền vững.
Tuyên bố cũng tái khẳng định nghĩa vụ bảo vệ thường dân, cơ sở hạ tầng dân sự và bảo đảm an toàn cho các lực lượng giữ gìn hòa bình của Liên hợp quốc.
