Các quy định về thuế và kế toán đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có nhiều điểm thay đổi, đặt ra những yêu cầu mới mà người kinh doanh nhỏ lẻ cần đặc biệt lưu ý.
Theo đó, hộ kinh doanh có doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm tuy không phải chịu thuế GTGT, không phải nộp thuế thu nhập cá nhân nhưng vẫn phải thực hiện một số nghĩa vụ bắt buộc như ghi chép sổ kế toán theo hình thức đơn giản, tuân thủ quy định về hóa đơn; nếu không thực hiện đúng, vẫn có thể bị xử phạt theo quy định.
Lo lắng trước các quy định mới
Bà Đỗ Thị Lời, tiểu thương bán rau trên đường Nguyễn Công Hoan (phường Cầu Kiệu, TP.HCM), chia sẻ rằng thời gian gần đây bà nghe mọi người nói nhiều về các quy định thuế, kế toán nhưng thực sự bà cũng chưa rõ lắm.
“Buôn bán nhỏ lẻ như tôi thấy yêu cầu này, yêu cầu nọ thật sự cũng lo. Bán rau mỗi ngày, khách thì có người trả tiền mặt, có người chuyển khoản, mình không rành công nghệ, cũng không rành sổ sách nên nhiều lúc lúng túng” - bà Lời nói.
Theo bà, để kịp thích ứng, bà thường phải nhờ con cháu hỗ trợ, từ việc tìm hiểu quy định, cách ghi chép thu - chi cho đến lưu lại thông tin các khoản chuyển khoản. Bà chỉ mong có hướng dẫn cụ thể, dễ hiểu hơn để người buôn bán nhỏ lẻ làm đúng luật.
Bà Nguyễn Thị Hồng, chủ một tiệm tạp hóa trong hẻm (phường Cầu Kiệu,TP.HCM), cho biết thời gian gần đây bà thường xuyên nghe nhắc đến các yêu cầu mới về kê khai, ghi chép sổ sách và quản lý doanh thu, khiến không ít tiểu thương như bà cảm thấy áp lực.
“Tiệm tạp hóa bán đủ thứ, mỗi món lời vài ngàn, khách thì lúc trả tiền mặt, lúc chuyển khoản. Tôi bán từ sáng tới tối, đâu có rành mấy chuyện sổ sách kế toán” - bà Hồng chia sẻ. Theo bà, mỗi khi nghe nói đến kiểm tra hay quy định mới, bà lại phải nhờ người thân tìm hiểu giúp, sợ làm không đúng thì bị nhắc nhở hoặc xử phạt.
Bà Hồng mong muốn các quy định mới khi áp dụng cần có lộ trình và hướng dẫn cụ thể, phù hợp với thực tế buôn bán nhỏ lẻ, để người kinh doanh yên tâm làm ăn, tuân thủ pháp luật mà không quá lo lắng.
Trong khi đó, ông Trần Văn Minh, chủ một dãy nhà trọ tại TP.HCM, lại băn khoăn không biết hoạt động cho thuê phòng trọ của mình được xếp là dịch vụ lưu trú hay cho thuê bất động sản. Theo ông, mỗi cách phân loại áp dụng ngưỡng doanh thu và mức thuế khác nhau, nên nếu hiểu không đúng rất dễ kê khai sai, bị truy thu hoặc xử phạt. Ông mong cơ quan thuế có hướng dẫn rõ ràng, thống nhất để người kinh doanh nhà trọ yên tâm thực hiện.
Vẫn phải lập hóa đơn, ghi sổ
Theo khoản 25 Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng 2024 được sửa đổi, bổ sung bởi điểm b khoản 1 Điều 1 Luật Thuế giá trị gia tăng sửa đổi 2025, hàng hóa, dịch vụ của hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng trở xuống thuộc đối tượng không chịu thuế GTGT.
Tại khoản 1 Điều 7 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 (có hiệu lực từ ngày 01-7-2026) cũng quy định, cá nhân cư trú có hoạt động sản xuất, kinh doanh có mức doanh thu năm từ 500 triệu đồng trở xuống không phải nộp thuế thu nhập cá nhân.
Như vậy, từ ngày 01-07-2026, cá nhân/hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng trở xuống không phải nộp thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng.
Tuy nhiên, việc không thuộc diện nộp thuế không đồng nghĩa với việc hộ kinh doanh không còn nghĩa vụ pháp lý. Một số nội dung quan trọng hộ kinh doanh vẫn phải thực hiện gồm:
Về hóa đơn, theo khoản 1 Điều 4 Nghị định 123/2020, được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 3 Điều 1 Nghị định 70/2025, khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ thì người bán vẫn phải lập hóa đơn, không phân biệt người bán là doanh nghiệp hay hộ kinh doanh, kể cả hộ kinh doanh có doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm.
Ngoài ra, căn cứ khoản 1 Điều 11 Nghị định 123/2020 sửa đổi, bổ sung bởi khoản 8 Điều 1 Nghị định 70/2025, hộ kinh doanh có doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm không thuộc nhóm đối tượng bắt buộc phải sử dụng hóa đơn điện tử, nhưng vẫn cần thực hiện việc lập hóa đơn theo đúng nguyên tắc khi phát sinh hoạt động bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ theo quy định.
Về sổ kế toán, Điều 4 Thông tư 152/2025/TT-BTC quy định, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh thuộc diện không chịu thuế giá trị gia tăng, không phải nộp thuế thu nhập cá nhân vẫn bắt buộc phải ghi sổ kế toán từ năm 2026.
Cụ thể, hộ kinh doanh phải sử dụng Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ (mẫu số S1a-HKD) để ghi chép doanh thu phát sinh.
Sổ này được mở để ghi doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ làm căn cứ kê khai, xác định hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có thuộc đối tượng chịu thuế GTGT, nộp thuế TNCN theo quy định của pháp luật về thuế hay không. Trường hợp hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh thực hiện kê khai doanh thu theo quy định của pháp luật về thuế thì hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có thể dùng sổ này để theo dõi, đối chiếu số liệu với cơ quan thuế.
Căn cứ theo điểm a khoản 2 Điều 9 Nghị định 41/2018, trường hợp ghi chép không đầy đủ sổ kế toán thì có thể bị phạt tiền đến 5 triệu đồng.
Bước chuyển mình trong quản lý hộ kinh doanh
So với trước đây, tư duy quản lý đối với hộ kinh doanh đã có sự thay đổi rõ rệt. Trước kia, không ít hộ kinh doanh nhỏ có tâm lý cho rằng doanh thu thấp thì gần như không bị quản lý, việc ghi chép sổ sách chủ yếu mang tính hình thức, thậm chí không thực hiện. Các quy định mới cho thấy Nhà nước lựa chọn cách tiếp cận “không đánh thuế nhưng vẫn quản lý”, nhằm tăng tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh, ngăn ngừa tình trạng chia nhỏ doanh thu để né ngưỡng thuế, đồng thời tạo tiền đề để hộ kinh doanh từng bước chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp khi đủ điều kiện.
Cách tiếp cận này góp phần tạo sự bình đẳng hơn giữa các chủ thể kinh doanh, hạn chế thất thu ngân sách về lâu dài. Tuy nhiên, ở góc độ thực tiễn, cũng cần nhìn nhận rằng với nhiều hộ kinh doanh nhỏ, nhất là mô hình kinh doanh gia đình, việc ghi chép sổ sách kế toán hay tiếp cận, sử dụng hóa đơn điện tử vẫn còn những khó khăn nhất định.
Do đó, cơ quan quản lý cần tăng cường công tác hướng dẫn, hỗ trợ, giải thích rõ quy định cho người dân, thay vì chỉ tập trung vào xử phạt, để các quy định mới thực sự đi vào cuộc sống.
Đồng thời, các hộ kinh doanh có doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm nên chủ động thiết lập sổ ghi chép đơn giản nhưng đầy đủ, tìm hiểu rõ các trường hợp bắt buộc phải lập hóa đơn, tránh tâm lý chủ quan cho rằng “không phải nộp thuế thì không cần thực hiện nghĩa vụ gì”. Việc tuân thủ đúng ngay từ đầu sẽ giúp hộ kinh doanh hạn chế rủi ro pháp lý, đồng thời thích ứng tốt hơn với xu hướng quản lý ngày càng chặt chẽ trong thời gian tới.
Luật sư PHÙNG THỊ HUYỀN, Đoàn Luật sư TP.HCM
