Ngày 22-5, Báo Thanh Niên tổ chức hội thảo "Khơi thông sức mua, kích cầu tiêu dùng". Tại đây, các chuyên gia, doanh nghiệp đã thẳng thắn chỉ ra những rào cản khiến sức mua xã hội thiếu ổn định, đồng thời hiến kế nhiều giải pháp căn cơ để thúc đẩy nền kinh tế.
Doanh nghiệp thực phẩm chịu áp lực chi phí và nạn hàng giả
Ông Lâm Hiếu Dũng - Phó tổng biên tập Báo Thanh Niên cho biết, trong bốn tháng đầu năm, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt gần 2.600 tỉ đồng, tăng 11,1% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, xét theo từng tháng thì sức mua vẫn thiếu ổn định.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động và chi phí đầu vào tăng cao, người dân có xu hướng thắt chặt chi tiêu, ưu tiên nhóm hàng thiết yếu.
Ông Dũng nói: "Chúng ta đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026 và cả giai đoạn từ nay đến năm 2030. Nếu tâm lý thắt lưng buộc bụng lan rộng và không có giải pháp kích cầu hiệu quả, nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất và tăng trưởng kinh tế là hoàn toàn có thể xảy ra".
Theo TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP.HCM, sức mua giảm sút không phải mới diễn ra mà đã xuất hiện từ năm 2024.
Vấn đề này bị tác động bởi hai nhóm chính sách vĩ mô gồm quản lý khối hộ kinh doanh cá thể và áp lực lạm phát từ tình hình quốc tế.
Điển hình như sau khi áp dụng các quy định mới về quản lý hóa đơn, chứng từ đối với khối kinh doanh cá thể, lượng tiền mặt trên thị trường đã sụt giảm nghiêm trọng. Việc thay đổi các chỉ số dự trữ bắt buộc theo Thông tư 22 của Ngân hàng Nhà nước cũng vô tình làm dòng tiền trở nên khan hiếm.
Bên cạnh đó, áp lực từ thị trường quốc tế khiến giá vật tư, nhiên liệu tăng từ 22% đến 25%. Trong mảng xây dựng, giá dự toán cát, đá, sỏi từ mức 315.000 đồng/m3 năm 2024 nay đã vọt lên 680.000 đồng/m3.
Chi phí vật liệu tăng cao làm đình trệ giải ngân đầu tư công, tạo ra hiệu ứng dây chuyền ảnh hưởng đến 42 ngành nghề khác, trong đó có 11 ngành nhu yếu phẩm bị tác động mạnh nhất.
Hệ quả là lượng hàng hóa lưu thông trên thị trường mới chỉ đạt 6,2% theo mức kỳ vọng của quy mô 100 triệu dân.
Ở góc độ doanh nghiệp sản xuất, bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP.HCM cho biết ngành này đang đối mặt với nhiều thách thức do thông tin về thực phẩm bẩn, thực phẩm giả xuất hiện liên tục.
Tuy nhiên, cái khó nhất hiện nay của các đơn vị làm ăn bài bản không nằm ở khâu sản xuất, mà là giữ vững niềm tin của người tiêu dùng. Do tuân thủ đúng quy định về nguyên liệu, nhân công và truy xuất nguồn gốc nên chi phí của họ rất cao, gặp bất lợi lớn khi cạnh tranh với các phương thức kinh doanh không lành mạnh.
Đặc biệt, sự bùng nổ của kênh bán hàng online đang tạo ra rủi ro lớn khi các mặt hàng kém chất lượng, không bảo đảm an toàn vệ sinh được bày bán tràn lan.
Hiến kế các giải pháp kích cầu tiêu dùng bền vững
Bà Lý Kim Chi nhấn mạnh muốn kích cầu tiêu dùng bền vững trước hết phải củng cố lại niềm tin của thị trường vì người dân luôn sẵn sàng trả giá cao để đổi lấy thực phẩm sạch.
Cơ quan quản lý cần can thiệp ngay bằng các chế tài mạnh tay để xử lý nạn hàng gian, hàng giả, bảo vệ doanh nghiệp chân chính. Đồng thời, cần tiếp tục gắn cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam" với các hệ thống phân phối hiện đại.
TS Phạm Viết Thuận đề xuất hai nhóm giải pháp chính là nới lỏng quản lý hộ kinh doanh và điều chỉnh chính sách thuế, phí.
Theo TS Thuận, hiện nay, các biện pháp siết chặt quản lý như bắt buộc chứng từ điện tử, hóa đơn điện tử và các chế tài xử phạt đang tạo tâm lý e ngại, khiến nhiều hộ kinh doanh rút lui khỏi thị trường.
Do đó, Nhà nước nên quay lại hình thức thuế khoán cho hộ kinh doanh có doanh thu dưới 5 tỉ đồng/năm, không bắt buộc xuất hóa đơn cho mọi giao dịch mà chỉ kiểm soát chứng từ đầu vào.
"Với khoảng 6 triệu hộ kinh doanh cá thể, khối này đang tạo công ăn việc làm cho gần 50 triệu người. Dù số thu ngân sách từ nhóm này chưa tới 30.000 tỉ đồng/năm, nhưng họ gánh vác đến 65% công tác an sinh xã hội, giải quyết lượng lớn lao động thất nghiệp, shipper, tạp hóa.
Các cơ quan chức năng cần khẩn trương tháo gỡ thủ tục hành chính, đặc biệt là cam kết không hình sự hóa các quan hệ kinh tế để thương nhân an tâm kinh doanh" - TS Thuận nhấn mạnh.
Về mặt điều tiết vĩ mô, việc bơm tiền hay hạ lãi suất hành chính lúc này rất dễ gây ra lạm phát. Giải pháp thực tế nhất là tiếp tục miễn thuế giá trị gia tăng cho hàng hóa nhu yếu phẩm, đưa thuế suất tại siêu thị, cửa hàng về mức 0% nhằm hỗ trợ trực tiếp người tiêu dùng.
Đồng thời, cần gia hạn chính sách giảm thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu đến cuối năm 2027 thay vì kết thúc vào giữa năm 2026, kết hợp tính toán lại tính khoa học của hệ thống thuế để tránh tình trạng thuế chồng thuế.
Ông Nguyễn Thành Nam, Phó Cục trưởng Cục Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, đơn vị sẽ phối hợp chặt chẽ với các bộ, ban, ngành và địa phương để triển khai đồng bộ bốn nhóm giải pháp cốt lõi nhằm khơi thông sức mua xã hội.
Nhóm giải pháp đầu tiên là đẩy mạnh kích cầu tiêu dùng và phát triển thị trường nội địa theo hướng thực chất, hiệu quả.
Các cơ quan chức năng sẽ tập trung triển khai chương trình khuyến mại tập trung, Tuần lễ hàng Việt và các hoạt động kết nối cung cầu.
Hoạt động xúc tiến thương mại sẽ được gắn liền với du lịch, văn hóa, tiêu dùng xanh và thương mại điện tử nhằm hỗ trợ quảng bá, tiêu thụ sản phẩm OCOP cùng các sản phẩm địa phương. Đồng thời, Bộ Công Thương sẽ thúc đẩy các mô hình bán hàng đa kênh, mở rộng thị trường tiêu thụ hàng Việt tại khu vực nông thôn, miền núi và các khu công nghiệp.
Nhóm giải pháp thứ hai là phát triển hạ tầng thương mại, logistics và hệ thống phân phối hiện đại.
Trọng tâm tiếp theo là thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển thương mại điện tử.
Cuối cùng, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đặc biệt trên thương mại điện tử.
Đây cũng là giải pháp căn cơ để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng và thúc đẩy sản xuất trong nước phát triển.
