Từ ngày 1-5-2026, nhiều chính sách mới chính thức có hiệu lực, tác động trực tiếp đến nhiều lĩnh vực đời sống xã hội.
Mỗi người học được cấp 1 mã hồ sơ học tập suốt đời
Điều 9 Nghị định 88/2026 (có hiệu lực từ ngày 15-5-2026) quy định người học tham gia trong hệ thống giáo dục quốc dân được cấp một mã số hồ sơ học tập suốt đời duy nhất theo số định danh cá nhân. Trước khi cấp mã số hồ sơ học tập suốt đời, các thông tin cơ bản của cá nhân phải được kiểm tra, đối chiếu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
Phạt đến 10 triệu đồng nếu đối xử bất bình đẳng trong gia đình vì lý do giới tính
Từ ngày 1-5-2026, Nghị định 76/2026 (sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 125/2021) quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bình đẳng giới có hiệu lực.
Theo đó, Điều 13 Nghị định số 125/2021 được sửa đổi, bổ sung như sau:
Phạt tiền 5-10 triệu đồng đối với hành vi cản trở hoặc không cho thành viên trong gia đình thực hiện các hoạt động tạo thu nhập hoặc đáp ứng các nhu cầu khác của gia đình vì lý do giới tính; đối xử bất bình đẳng giữa các thành viên trong gia đình vì lý do giới tính.
Mã số hồ sơ học tập suốt đời của cá nhân được dùng làm mã khóa truy cập để khai thác dữ liệu hồ sơ học tập suốt đời của người học lưu giữ trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục và đào tạo. Thông tin về mã số hồ sơ học tập suốt đời và các dữ liệu liên quan được quản lý theo các quy định của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Trước khi cấp mã số hồ sơ học tập suốt đời, các thông tin cơ bản của cá nhân phải được kiểm tra, đối chiếu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.
Một trong những điểm mới đáng chú ý tại Nghị định 88/2026 là việc số hóa toàn diện dữ liệu học tập của người học trong hệ thống giáo dục quốc dân.
Theo đó, Điều 8 Nghị định này quy định dữ liệu hồ sơ học tập suốt đời của người học bao gồm nhiều thông tin quan trọng như: học bạ ghi nhận toàn bộ quá trình học tập, kết quả rèn luyện; thông tin về văn bằng, chứng chỉ sau khi tốt nghiệp; kết quả học tập trong giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp; kết quả đánh giá năng lực qua các kỳ thi; cũng như các giải thưởng, thành tích học tập.
Đáng chú ý, theo khoản 3 Điều 12, toàn bộ dữ liệu hồ sơ học tập suốt đời sau khi được tiếp nhận, lưu trữ hợp lệ trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục và đào tạo sẽ được chia sẻ, liên thông và tích hợp tự động trên ứng dụng định danh quốc gia VNeID.
Người học có quyền khai thác dữ liệu của bản thân trên ứng dụng này và sử dụng tương đương với các loại giấy tờ truyền thống như học bạ, bằng cấp.
Luật Giám định tư pháp 2025: Rút ngắn thời hạn giám định
Luật Giám định tư pháp 2025 (số 105/2025/QH15) có hiệu lực từ ngày 1-5-2026.
Một trong những điểm đáng chú ý là Luật 2025 đã bổ sung và hoàn thiện danh mục các hành vi bị nghiêm cấm so với quy định trước đây.
Cụ thể, luật bổ sung các hành vi như: từ chối tiếp nhận hoặc thực hiện giám định không có lý do chính đáng; từ chối đưa ra kết luận giám định không do trở ngại khách quan; nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích để làm sai lệch nội dung trưng cầu hoặc kết luận giám định; lợi dụng việc trưng cầu để cản trở hoạt động tố tụng; lạm dụng giám định để thay thế nghĩa vụ chứng minh của cơ quan tiến hành tố tụng; đe dọa người giám định đưa ra kết luận sai sự thật.
Bên cạnh đó, một số hành vi cũng được sửa đổi, làm rõ hơn như: cố ý kéo dài thời gian giám định và thời gian ban hành kết luận; tiết lộ thông tin trong quá trình giám định gây ảnh hưởng đến hoạt động tố tụng; lợi dụng danh nghĩa giám định để trục lợi.
Điều 30 quy định về thời hạn giám định tư pháp. Theo đó, đối với các trường hợp thông thường, thời hạn giám định tối đa là 2 tháng (giảm từ 3 tháng trước đây); trường hợp phức tạp là tối đa 3 tháng (giảm từ 4 tháng); và bổ sung trường hợp đặc biệt phức tạp với thời hạn tối đa 4 tháng.
Thời điểm tính thời hạn là khi người giám định nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Nếu cần bổ sung tài liệu, người giám định phải yêu cầu trong vòng 24 giờ và người trưng cầu phải bổ sung trong 5 ngày.
Trường hợp không thể hoàn thành đúng hạn, phải có văn bản đề nghị gia hạn chậm nhất 24 giờ trước thời điểm trả kết luận.
Ngoài ra, Luật bổ sung quy định về đình chỉ giám định khi không còn cần thiết cho việc giải quyết vụ việc; đồng thời bổ sung việc ghi nhận quá trình giám định bằng văn bản, dữ liệu điện tử với đầy đủ thông tin về nội dung, tiến độ, phương pháp và kết quả thực hiện.
Luật 2025 cũng hoàn thiện quy định về các trường hợp không được thực hiện giám định hoặc được từ chối giám định, áp dụng chung cho cả tổ chức và cá nhân. Trong đó bao gồm các trường hợp: pháp luật tố tụng không cho phép; đã từng giám định lại cùng nội dung; có quyền lợi liên quan; không bảo đảm tính khách quan; hoặc các trường hợp khác theo quy định của pháp luật.
Đáng chú ý, Điều 41 bổ sung cơ chế hỗ trợ đặc thù cho người giám định tư pháp, đặc biệt trong các lĩnh vực nguy hiểm, độc hại, khó thu hút nhân lực. Đồng thời, các tổ chức giám định công lập được áp dụng cơ chế thuê khoán để thu hút chuyên gia giỏi ngoài khu vực nhà nước tham gia.
Tăng cường vai trò “cứu trợ” của Ngân hàng Nhà nước
Luật Bảo hiểm tiền gửi 2025 có hiệu lực từ ngày 1-5-2026, thay thế Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2012.
Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất của Luật là mở rộng các trường hợp phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm.
Trước đây, theo Điều 22 Luật Bảo hiểm tiền gửi 2012, việc chi trả chỉ được thực hiện khi tổ chức tín dụng bị xác định mất khả năng chi trả và rơi vào tình trạng phá sản sau khi chấm dứt kiểm soát đặc biệt.
Tuy nhiên, theo Điều 21 Luật Bảo hiểm tiền gửi 2025, nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm có thể phát sinh sớm hơn, khi xảy ra một trong các trường hợp như: phương án phá sản được phê duyệt; Ngân hàng Nhà nước xác định tổ chức tín dụng mất khả năng chi trả; hoặc khi cơ quan này đình chỉ hoạt động nhận tiền gửi của tổ chức tín dụng đang bị kiểm soát đặc biệt và đơn vị này có lỗ lũy kế vượt quá 100% vốn điều lệ và các quỹ dự trữ.
Đặc biệt, luật bổ sung cơ chế chi trả trong trường hợp Ngân hàng Nhà nước có văn bản yêu cầu nhằm bảo đảm an toàn hệ thống và trật tự xã hội khi tổ chức tín dụng có nguy cơ mất khả năng chi trả.
Việc bổ sung các trường hợp chi trả sớm được đánh giá là bước tiến quan trọng, giúp ổn định tâm lý người gửi tiền, hạn chế nguy cơ rút tiền hàng loạt và tăng tính chủ động trong xử lý tổ chức tín dụng yếu kém.
Một thay đổi đáng chú ý khác là cơ chế xác định hạn mức chi trả bảo hiểm tiền gửi.
Trước đây, theo Quyết định 32/2021/QĐ-TTg, mức chi trả tối đa cho một người gửi tiền tại một tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi là 125 triệu đồng (bao gồm cả gốc và lãi).
Theo khoản 1 Điều 22 Luật mới, thẩm quyền quy định hạn mức chi trả được giao cho Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quyết định theo từng thời kỳ.
Quy định này giúp cơ quan quản lý linh hoạt điều chỉnh hạn mức phù hợp với tình hình kinh tế, lạm phát và biến động thị trường, qua đó bảo vệ tốt hơn quyền lợi người gửi tiền.
Luật Bảo hiểm tiền gửi 2025 cũng mở rộng đáng kể chức năng, nhiệm vụ của tổ chức bảo hiểm tiền gửi.
Nếu như trước đây, theo Luật năm 2012, tổ chức này chủ yếu tham gia kiểm soát đặc biệt và thanh lý tài sản, thì theo khoản 14 Điều 14 Luật mới, họ được tham gia sâu hơn vào quá trình can thiệp sớm và xử lý tổ chức tín dụng.
Cụ thể, tổ chức bảo hiểm tiền gửi có thể tham gia đánh giá phương án phục hồi, sáp nhập, hợp nhất hoặc chuyển nhượng vốn; tham gia xây dựng phương án phá sản; cho vay đặc biệt; mua trái phiếu dài hạn của tổ chức tín dụng nhận chuyển giao bắt buộc; thậm chí cử nhân sự tham gia quản lý, điều hành tại quỹ tín dụng nhân dân được kiểm soát đặc biệt theo yêu cầu của Ngân hàng Nhà nước.
Những thay đổi này cho thấy vai trò của tổ chức bảo hiểm tiền gửi không chỉ dừng lại ở chi trả, mà còn trở thành một chủ thể tích cực trong quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng.
Một điểm mới quan trọng khác được quy định tại Điều 38 là cơ chế hỗ trợ tài chính cho tổ chức bảo hiểm tiền gửi.
Theo đó, khi quỹ dự phòng nghiệp vụ không đủ để chi trả, tổ chức bảo hiểm tiền gửi được vay đặc biệt từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam với lãi suất 0% và không cần tài sản bảo đảm.
Điều kiện áp dụng là tổ chức này đã sử dụng hết quỹ dự phòng nhưng vẫn không đủ nguồn chi trả. Đồng thời, việc xử lý các nguồn vốn khác như bán giấy tờ có giá hoặc rút tiền gửi trước hạn phải bảo đảm nguyên tắc bảo toàn vốn.
Cơ chế này giúp bảo đảm khả năng chi trả kịp thời cho người gửi tiền, đồng thời tăng cường “lá chắn” an toàn cho hệ thống tài chính - ngân hàng trong các tình huống rủi ro.
Ép trẻ em đi xin ăn có thể bị phạt tới 40 triệu đồng
Nghị định 98/2026 có hiệu lực ngày 16-5, quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo trợ, trợ giúp xã hội và trẻ em.
Điều 24 quy định phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng đối với một trong các hành vi bắt trẻ em làm công việc gia đình quá sức, quá thời gian, ảnh hưởng đến việc học tập, vui chơi,giải trí, ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của trẻ em.
Phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 40 triệu đồng đối với một trong các hành vi nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự sau:
- Tổ chức, ép buộc trẻ em đi xin ăn;
- Cho thuê, cho mượn trẻ em hoặc sử dụng trẻ em để xin ăn;
- Dẫn dắt, rủ rê, xúi giục, dụ dỗ, lôi kéo, kích động, lợi dụng, ép buộc làm trung gian giao dịch hoạt động bóc lột trẻ em;
- Dẫn dắt, rủ rê, xúi giục, dụ dỗ, lôi kéo, kích động, lợi dụng, bắt trẻ em lao động trái quy định của pháp luật.
Phạt tiền từ 40 triệu đồng đến 50 triệu đồng đối với hành vi lợi dụng hình ảnh, thông tin cá nhân của trẻ em để tạo ra nội dung gây tổn hại đến sự phát triển thể chất và tinh thần của trẻ hoặc để trục lợi nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
Ngoài bị phạt tiền, cá nhân, tổ chức có hành vi ép trẻ em đi xin ăn còn bị buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm và buộc chi trả toàn bộ chi phí khám bệnh, chữa bệnh cho trẻ em trong trường hợp vi phạm mà gây ra thương tích hoặc tổn hại về sức khỏe cho trẻ em nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
Tăng mạnh mức phạt kinh doanh karaoke không phép
Theo Nghị định 87/2026 có hiệu lực từ ngày 15-5-2026, quy định cá nhân có hành vi kinh doanh dịch vụ karaoke không có giấy phép sẽ bị phạt từ 30 đến 40 triệu đồng đối với cá nhân. Trước đây, cùng hành vi này, Nghị định 38/2021 (đã hết hiệu lực từ cùng thời điểm) quy định mức phạt chỉ 20-25 triệu đồng.
Phạt đến 10 triệu đồng liên quan thuốc lá điện tử
Theo Điều 26 Nghị định 90/2026 (có hiệu lực từ 15-5-2026), hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng sẽ bị phạt từ 3 đến 5 triệu đồng.
Trường hợp chứa chấp người khác sử dụng các sản phẩm này tại địa điểm do mình quản lý sẽ bị phạt từ 5 đến 10 triệu đồng, trừ trường hợp giữa các thành viên gia đình.
