Sáng 21-4, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về tình hình phát triển kinh tế - xã hội, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025.
Thiếu nhân lực có chuyên môn sâu
Thảo luận tại hội trường, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (đoàn Lạng Sơn) đánh giá việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã là chủ trương đúng đắn, bước đầu mang lại hiệu quả tích cực. Theo ông, hoạt động của chính quyền cấp xã sau sắp xếp đã dần ổn định, việc phục vụ người dân, doanh nghiệp thuận lợi hơn.
Tuy nhiên, thực tiễn cũng bộc lộ nhiều bất cập trong tổ chức bộ máy và bố trí nhân lực. Đại biểu cho biết hiện nay ở cấp xã chỉ còn hai phòng chuyên môn là kinh tế và văn hóa - xã hội nhưng chưa bảo đảm tính chuyên sâu.
“Một phòng phải chịu sự quản lý, hướng dẫn chuyên môn của 5-6 sở, dẫn đến quá tải” - ông Ân nêu rõ và đề nghị sớm có văn bản hướng dẫn cụ thể để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trên phạm vi cả nước.
Đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã tại một số địa phương còn thiếu về số lượng, đặc biệt thiếu nhân lực có chuyên môn sâu như xây dựng, giao thông, công nghệ thông tin. Trong khi đó, khối lượng công việc lại tăng lên đáng kể, phạm vi phục vụ người dân và doanh nghiệp rộng hơn so với trước khi sắp xếp.
“Cần có lộ trình đào tạo và đào tạo lại để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ” - đại biểu kiến nghị.
Theo đại biểu đoàn Lạng Sơn, biên chế tại các đơn vị sự nghiệp công lập như y tế, giáo dục ở địa phương hiện cũng đang thiếu hụt, trong khi vẫn chịu áp lực tinh giản. Ông đề nghị cần rà soát tổng thể việc giao biên chế trên cơ sở các tiêu chí như diện tích, dân số và yếu tố đặc thù của từng địa phương (miền núi, biên giới, hải đảo) để bảo đảm phù hợp thực tiễn.
Một bất cập khác được chỉ ra là quy định khống chế hợp đồng lao động không quá 70% phần thiếu hụt, khiến địa phương thiếu linh hoạt trong bù đắp nhân lực. Đáng chú ý, sau khi thực hiện chính sách tinh giản theo Nghị định 178, nhiều nơi xuất hiện tình trạng thiếu hụt cục bộ nhân sự nhưng chưa thể bổ sung ngay.
“Việc đào tạo, đào tạo lại cần có thời gian, do đó chỉ tiêu biên chế cần được giao sớm hơn và phù hợp với thực tiễn” - ông Ân nhấn mạnh.
Sớm hoàn thiện mô hình tổ dân phố
Đại biểu Nguyễn Đặng Ân cũng phản ánh, hiện chưa có hướng dẫn cụ thể về việc hưởng trợ cấp lần đầu theo Nghị định 76/2019 đối với một số cán bộ, công chức từng công tác ở xã đặc biệt khó khăn nhưng được điều động sang địa bàn khác từ ngày 1-7-2025.
Liên quan đến người hoạt động không chuyên trách, ông cho biết sau sắp xếp, nhiều thôn được chuyển thành tổ dân phố (khối phố) nhưng quy mô dân số nhỏ, trong khi diện tích lại rất rộng, đặc biệt tại các tỉnh miền núi.
Dẫn thực tế tại Lạng Sơn, ông cho hay có những khối phố rộng tới 6,44 km² nhưng chỉ có 75 hộ dân, nếu tiếp tục sáp nhập, diện tích có thể vượt 10 km².
“Trong điều kiện hạ tầng giao thông, công nghệ thông tin còn hạn chế, bí thư, trưởng khối rất khó bao quát hết công việc” - ông nói. Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung tiêu chuẩn đối với tổ dân phố hình thành sau sáp nhập xã - phường, bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Theo ông, Chính phủ cần sớm ban hành nghị định quy định về hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách để kịp thời triển khai việc sắp xếp.
“Việc tinh gọn thôn, tổ dân phố cần được thực hiện ngay, nhưng chính sách đi kèm phải đồng bộ, kịp thời” - ông Ân kiến nghị.
Phòng cấp xã phải tham mưu nội dung của 6-7 sở
Trước đó, tại phiên thảo luận ngày 20-4, đại biểu Hà Sỹ Huân (đoàn Thái Nguyên) cũng cho rằng mô hình mới khiến công chức cấp xã phải làm việc đa lĩnh vực, đa nhiệm vụ thay vì chuyên sâu như trước.
Theo ông, lãnh đạo các phòng chuyên môn như kinh tế - hạ tầng, đô thị hay văn hóa - xã hội phải tham mưu nhiều nội dung thuộc 6-7 sở, ngành khác nhau. Điều này làm gia tăng áp lực trách nhiệm pháp lý, đòi hỏi cán bộ phải có năng lực toàn diện.
“Tuy nhiên, mức phụ cấp chức vụ hiện còn thấp, chưa tương xứng với tính chất công việc” - ông Huân nêu và đề nghị Chính phủ đánh giá tổng thể chế độ tiền lương, phụ cấp đối với cán bộ, công chức cấp xã, phường để có giải pháp phù hợp.
