Ngày 21-1, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết đã đạt được một thỏa thuận khung với Tổng thư ký Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Mark Rutte về tương lai của Greenland - hòn đảo tự trị của Đan Mạch.
Thỏa thuận khung về Greenland
Trong bài đăng trên Truth Social, ông Trump cho biết ông và ông Rutte đã “xây dựng một khuôn khổ cho thỏa thuận tương lai liên quan Greenland và rộng hơn là khu vực Bắc Cực”, coi đây là giải pháp có lợi cho Mỹ và các nước NATO.
Ông Trump nói các “cuộc thảo luận bổ sung” đang diễn ra về Greenland và chương trình phòng thủ tên lửa Golden Dome, hệ thống đa tầng ước tính trị giá 175 tỉ USD. Tuy nhiên, ông không nêu chi tiết khuôn khổ này và cũng không nói rằng Mỹ sẽ sở hữu Greenland, kể cả khi được hỏi trực tiếp tại Davos. Ông mô tả đây là “thỏa thuận dài hạn tối ưu”, liên quan an ninh và khoáng sản.
Trong cuộc phỏng vấn với đài CNBC, ông Trump cho biết đã đạt “thỏa thuận sơ bộ” về Greenland, bao gồm hợp tác Mỹ - châu Âu về phòng thủ tên lửa và quyền khai thác khoáng sản tại Greenland. “Họ sẽ tham gia Golden Dome và quyền khai thác khoáng sản, và chúng tôi cũng vậy”, ông nói.
Nhà Trắng cho biết các chi tiết của khuôn khổ thỏa thuận vẫn cần được các bên liên quan hoàn tất và sẽ công bố sau. Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nói rằng nếu được thông qua, Mỹ sẽ đạt các mục tiêu chiến lược liên quan Greenland “với chi phí thấp và mang tính lâu dài”.
NATO cho biết các cuộc đàm phán giữa Đan Mạch, Greenland và Mỹ sẽ tiếp tục nhằm ngăn Nga và Trung Quốc có chỗ đứng kinh tế hoặc quân sự tại Greenland. Tổng thư ký NATO nói “vẫn còn rất nhiều việc phải làm” liên quan thỏa thuận này.
Ông Rutte nói với đài Fox News rằng ông và ông Trump không thảo luận việc Mỹ kiểm soát Greenland, nhưng thống nhất cần cùng nhau bảo vệ khu vực Bắc Cực trước hoạt động gia tăng của Trung Quốc và Nga. Ông cho biết Mỹ vẫn tiếp tục đàm phán với Greenland và Đan Mạch về vấn đề này.
Bà Allison Hart, người phát ngôn của ông Rutte, khẳng định ông “không đề xuất bất kỳ thỏa hiệp nào liên quan đến chủ quyền [của Greenland]” trong cuộc gặp với ông Trump tại Davos.
Phía Đan Mạch cho rằng vấn đề này nên được giải quyết thông qua "ngoại giao thầm lặng" thay vì trên mạng xã hội. "Điều then chốt đối với chúng tôi là kết thúc sự việc này với sự tôn trọng dành cho sự toàn vẹn và chủ quyền của Đan Mạch cũng như quyền tự quyết của người dân Greenland" - Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Lokke Rasmussen trả lời đài DR.
Chủ tịch Ủy ban Quốc phòng Quốc hội Đan Mạch Rasmus Jarlov cho biết hoan nghênh việc ông Trump loại trừ khả năng dùng vũ lực, đồng thời khẳng định Đan Mạch kiên quyết không bàn giao Greenland.
Phản ứng trước thông tin về thỏa thuận khung nói trên, nghị sĩ Greenland Aaja Chemnitz bác bỏ khả năng NATO đạt thỏa thuận về Greenland, cho rằng NATO không có thẩm quyền đàm phán nếu không có sự tham gia của người dân và chính quyền Greenland.
Ngoài chuyện thỏa thuận khung, Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng thay đổi lập trường với cảnh báo áp thuế lên châu Âu (dự kiến có hiệu lực ngày 1-2 tới), vốn được dùng làm đòn bẩy để giành quyền kiểm soát đảo Greenland.
Hình dung thế nào?
Thông báo về khuôn khổ thỏa thuận được đưa ra sau cuộc họp của các sĩ quan quân đội cấp cao từ các quốc gia thành viên NATO thảo luận về một thỏa hiệp liên quan hòn đảo Greenland.
Các quan chức cho biết Tổng thư ký NATO Mark Rutte những ngày qua đã tìm cách thúc đẩy một phương án thỏa hiệp. Tuy nhiên, chưa rõ liệu phương án cho phép Mỹ kiểm soát một số khu vực nhỏ ở Greenland để đặt căn cứ quân sự có nằm trong khuôn khổ thỏa thuận mà ông Trump công bố hay không.
Theo một quan chức tham dự các cuộc họp, ý tưởng này tương tự mô hình các căn cứ quân sự của Anh tại CH Cyprus, vốn cũng được coi là lãnh thổ thuộc chủ quyền của Anh. Một quan chức khác, nắm được nội dung thảo luận, cũng xác nhận rằng phương án dành cho Greenland được xây dựng dựa trên mô hình này.
Trong khi đó, hai nguồn tin của hãng Axios am hiểu đề xuất của ông Rutte cho biết khuôn khổ này không bao gồm việc chuyển giao chủ quyền tổng thể đối với Greenland từ Đan Mạch sang Mỹ.
Kế hoạch đề xuất bao gồm việc cập nhật Thỏa thuận Quốc phòng Greenland năm 1951 giữa Mỹ và Đan Mạch, vốn cho phép Mỹ xây dựng căn cứ quân sự trên đảo và thiết lập các “khu vực phòng thủ” nếu NATO cho là cần thiết.
Ngoài ra, đề xuất còn đề cập việc tăng cường an ninh tại Greenland và mở rộng hoạt động của NATO ở Bắc Cực, cũng như thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực khai thác và bảo đảm nguồn nguyên liệu thô, theo các nguồn tin của Axios.
Khuôn khổ này cũng bao gồm các nội dung về việc triển khai hệ thống “Golden Dome” tại Greenland và đối phó “ảnh hưởng bên ngoài mang tính phá hoại” từ Nga và Trung Quốc.
Theo Axios, những ý tưởng trên tương đồng với đề xuất lâu nay của Đan Mạch, đó là Copenhagen giữ chủ quyền đối với Greenland và Washington được mở rộng hiện diện quân sự tại hòn đảo.
Dự kiến trong những tuần tới, Mỹ sẽ khởi động các cuộc đàm phán cấp cao với Đan Mạch và Greenland về thỏa thuận tiềm năng này.
Thụy Điển cảnh báo nguy cơ căng thẳng nội bộ NATO chưa dứt
Chia sẻ với đài CNN ngày 21-1, Phó thủ tướng Thụy Điển Ebba Busch nói rằng dù quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump rút lại đe dọa đối với các đồng minh châu Âu được hoan nghênh, nhưng nguy cơ khủng hoảng giữa Mỹ và NATO vẫn chưa được loại bỏ.
“Chúng ta chưa thể thở phào nhẹ nhõm. Cần nói rõ rằng những diễn biến trong vài tuần qua đã gây tổn hại nghiêm trọng đến quan hệ giữa EU, châu Âu nói chung và Mỹ” - theo bà Busch.
Theo bà Bush, hiện còn quá sớm để đánh giá thực chất khuôn khổ thỏa thuận mà ông Trump công bố, đồng thời cảnh báo rằng “tiến triển hôm nay có thể trở thành rắc rối của ngày mai”.
“Thông điệp của tôi gửi tới Tổng thống Trump và chính quyền Mỹ là nên bình tĩnh và cân nhắc thận trọng hơn” - bà Busch nói. Theo vị phó thủ tướng, chính bầu không khí căng thẳng thời gian qua đã góp phần tạo nên sự đồng thuận và quyết tâm chung của châu Âu.
