Từ ngày 1-3, các Trung tâm Đăng kiểm tại Việt Nam chính thức áp dụng quy trình kiểm tra khí thải mới theo Quyết định số 43/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, nhằm siết chặt tiêu chuẩn khí thải đối với xe ô tô tham gia giao thông.
Quy trình này yêu cầu xe ô tô chạy bằng dầu Diesel phải thực hiện các thao tác như đạp ga ở tốc độ cao hơn so với trước, dẫn đến lo ngại từ nhiều chủ xe về khả năng gây hại cho động cơ.
Để hiểu hơn về vấn đề này, PGS-TS Đỗ Văn Dũng, Chủ tịch Hội ô tô và thiết bị động lực TP.HCM đã phân tích chi tiết về quy trình mới, lý do áp dụng, ảnh hưởng đến động cơ và các lưu ý quan trọng cho chủ xe.
Lý do phải tăng tốc độ động cơ khi kiểm tra khí thải
Quy trình kiểm tra khí thải mới được thiết kế để đo lường chính xác hơn mức phát thải trong các điều kiện vận hành thực tế, giúp đảm bảo xe đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường quốc gia.
Cụ thể, kiểm tra khí thải ở tải cao và tốc độ không tải cao: Đối với xe chạy xăng, kiểm tra được thực hiện ở tốc độ không tải thấp và không tải cao (khoảng 2.000-3.000 vòng/phút) để mô phỏng tải nặng, đánh giá khả năng xử lý khí thải của hệ thống xúc tác và cảm biến oxy.
Với xe Diesel, đăng kiểm viên phải đạp hết ga trong ít nhất 5 giây để đo mức khói tối đa ở chế độ gia tốc tự do.
Đảm bảo tiêu chuẩn khí thải theo lộ trình: Xe được phân loại theo năm sản xuất, phải đạt các mức khí thải từ 1 đến 4 (dựa trên tiêu chuẩn Euro tương đương).
Ví dụ, xe sản xuất trước 1999 phải đạt mức 1, xe từ 2022 phải đạt mức 4. Việc kiểm tra ở tốc độ cao giúp phát hiện các vấn đề tiềm ẩn, đảm bảo xe không vượt ngưỡng CO, HC, NOx và khói đen.
Mục tiêu của quy trình này là giảm ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM, đồng thời khuyến khích chủ xe bảo dưỡng định kỳ.
Ảnh hưởng đến động cơ
Nếu xe được bảo dưỡng tốt và thao tác đúng quy trình, việc tăng tốc độ động cơ trong thời gian ngắn (vài giây) ở chế độ không tải sẽ không gây hại đáng kể. Các chuyên gia khẳng định đây chỉ là “bài kiểm tra sức khỏe” cho động cơ, không chịu tải cơ học vì xe không di chuyển. Tuy nhiên, một số yếu tố có thể dẫn đến rủi ro nếu xe không ở tình trạng lý tưởng:
Khi động cơ chưa ấm hoặc dầu bôi trơn kém: Khi động cơ còn nguội, dầu nhớt chưa đạt độ lỏng tối ưu, dẫn đến bôi trơn kém và có thể gây mài mòn piston, xéc-măng, trục cam khi tăng tốc đột ngột.
Xe ít sử dụng hoặc không thay dầu định kỳ có nguy cơ cao hơn, vì dầu cũ có thể làm giảm hiệu suất bôi trơn, dẫn đến hư hỏng nhẹ nếu đạp ga hết cỡ.
Hệ thống đánh lửa, nhiên liệu và xúc tác bị lỗi: Nếu bugi, kim phun, lọc gió bẩn hoặc cảm biến oxy hỏng, xe có thể bị “hụt hơi”, nổ ngược hoặc rung lắc mạnh khi tăng tốc, gây áp lực lên piston và trục khuỷu.
Với xe Diesel, nếu bộ điều tốc trục trặc, vòng tua có thể vượt ngưỡng an toàn (ví dụ vượt 4.000-5.000 vòng/phút), dẫn đến cảnh báo hỏng động cơ và không đạt kiểm định.
Đối với xe cũ, xe diesel hoặc hộp số tự động, xe cũ với động cơ yếu có thể gặp hiện tượng “sặc nhiên liệu”, khói đen dày hoặc thậm chí hỏng van (xupap) nếu tăng tốc quá đột ngột mà không có bộ giới hạn vòng tua.
Với xe số tự động, nếu không chuyển về vị trí N hoặc P trước khi kiểm tra, việc đạp ga cao có thể gây áp lực lên hộp số, dẫn đến hỏng hóc. Xe diesel thường có tỷ số nén cao, nên rủi ro lớn hơn nếu không bảo dưỡng.
Tổng thể, rủi ro chủ yếu xảy ra với xe bảo dưỡng kém, nhưng các nhà sản xuất đã thiết kế động cơ để chịu được vòng tua cao ở chế độ không tải ngắn hạn.
Các lưu ý và cách hạn chế rủi ro cho chủ xe
Để vượt qua kiểm định khí thải mới một cách suôn sẻ và bảo vệ động cơ, chủ xe cần chuẩn bị kỹ lưỡng. Cục Đăng kiểm Việt Nam khuyến cáo các biện pháp sau:
Làm ấm động cơ trước khi kiểm tra: Khởi động xe và để chạy không tải ít nhất 5-10 phút để dầu nhớt đạt nhiệt độ làm việc, giảm nguy cơ mài mòn.
Bảo dưỡng định kỳ: Kiểm tra và thay dầu nhớt, lọc gió, bugi, kim phun, bộ chuyển đổi xúc tác và cảm biến oxy nếu đến hạn. Vệ sinh buồng đốt và kiểm tra bơm cao áp đối với xe diesel.
Thông báo tình trạng xe: Nếu xe có vấn đề về động cơ, hộp số hoặc bộ điều tốc, hãy thông báo cho đăng kiểm viên để họ thao tác nhẹ nhàng, tránh đạp ga quá mạnh.
Tuân thủ quy trình: Không tự ý đạp ga; để nhân viên kỹ thuật thực hiện theo đúng hướng dẫn. Đảm bảo xe ở vị trí N hoặc P với xe số tự động, và kiểm soát vòng tua không vượt “vùng đỏ” trên đồng hồ.
Chuẩn bị thêm: Kiểm tra nước làm mát, phụ gia xử lý khí thải (nếu có) và mang xe đến gara uy tín nếu nghi ngờ hỏng hóc trước khi đăng kiểm.
Những bước này không chỉ giúp xe đạt chuẩn khí thải mà còn kéo dài tuổi thọ động cơ.
Quy trình kiểm tra khí thải mới từ ngày 1-3 là bước tiến quan trọng trong việc bảo vệ môi trường, nhưng đòi hỏi chủ xe phải chú trọng bảo dưỡng hơn. Việc tăng tốc độ động cơ lên 2.000-3.000 vòng/phút hoặc đạp hết ga ngắn hạn không gây hại nếu xe ở tình trạng tốt và thao tác đúng kỹ thuật.
Tuy nhiên, với xe cũ, bảo dưỡng kém hoặc động cơ chưa ấm, có thể dẫn đến mài mòn hoặc hỏng hóc. Chủ xe tại các khu vực như TP.HCM nên chuẩn bị kỹ lưỡng để tránh bị từ chối kiểm định, đồng thời góp phần giảm ô nhiễm không khí.
