Dữ liệu đã trở thành nguồn tài nguyên, tư liệu sản xuất quan trọng

Ngày 21-5, Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH) phối hợp cùng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông (IPS) tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Dịch vụ dữ liệu: Từ kinh doanh có trách nhiệm đến các chuẩn mực pháp lý hiện đại”.

Phát biểu khai mạc, PGS.TS Bùi Quang Hùng, Giám đốc UEH, nhấn mạnh trong kỷ nguyên số, sự phát triển của AI, Big Data, điện toán đám mây và blockchain đang thay đổi sâu sắc cách thức vận hành của nền kinh tế. Xu thế này đặt ra hàng loạt thách thức lớn về chính sách và pháp lý.

"Dịch vụ dữ liệu không chỉ là câu chuyện của công nghệ hay thương mại mà còn là vấn đề của niềm tin thị trường, trách nhiệm xã hội, quyền con người và năng lực quản trị quốc gia trong thời đại số", PGS.TS Bùi Quang Hùng khẳng định.

Đồng quan điểm, đại biểu Quốc hội chuyên trách Hồ Đức Thắng cho rằng dữ liệu đã trở thành nguồn tài nguyên, tư liệu sản xuất quan trọng. Nếu đất đai là nền tảng của thời đại nông nghiệp, vốn và máy móc của thời đại công nghiệp thì dữ liệu đang là đầu vào chiến lược của thời đại AI.

Trong cuộc đua AI toàn cầu, Việt Nam có lợi thế cạnh tranh rất lớn ở “dữ liệu chủ quyền” như tiếng Việt, dữ liệu pháp luật, hành chính, y tế, giáo dục, văn hóa và tri thức bản địa. Ông Thắng cảnh báo: "Cái gì không được số hóa sẽ vắng mặt trong trí nhớ của AI", dẫn đến rủi ro mai một bản sắc Việt trên không gian số.

Bà Võ Thị Trung Trinh, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TP.HCM cho biết thành phố đang chuyển mạnh từ trạng thái "lưu trữ" cô lập sang mô hình DaaS (dữ liệu như một dịch vụ) nhằm sẵn sàng tích hợp, chia sẻ và tối ưu hóa nguồn lực cho doanh nghiệp.

Theo đó, TP.HCM đã vạch rõ lộ trình thực thi chiến lược DaaS, hướng tới mục tiêu kinh tế số chiếm 40% GRDP vào năm 2030. Cụ thể, năm 2026 chuẩn hóa 100% dữ liệu cốt lõi; năm 2027 thí điểm Sàn giao dịch dữ liệu; năm 2028 liên thông toàn vùng kinh tế phía Nam; năm 2030 vận hành chính thức hệ thống quản trị thông minh bằng AI.

Đóng góp giải pháp thúc đẩy thị trường, bà Trần Thị Tuyết, Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển Truyền thông, nhận định việc nâng cấp từ mô hình khai thác thô lên thị trường dịch vụ dữ liệu sẽ thu hút mạnh mẽ vốn tư nhân. Bà kiến nghị cần ưu tiên thương mại hóa hai loại hình dữ liệu có nhu cầu cao nhất:

Thứ nhất, bộ dữ liệu khí tượng thủy văn. Đây là đầu vào thiết yếu cho nông nghiệp, logistics, bảo hiểm và năng lượng tái tạo, có chi phí thu thập thấp do Nhà nước đã đầu tư nhưng tiềm năng tạo giá trị gia tăng cực kỳ cao.

Thứ hai, dữ liệu đất đai và bất động sản. Nguồn tài nguyên này có nhu cầu thị trường đặc biệt lớn, liên quan trực tiếp đến hoạt động tín dụng thế chấp, quy hoạch và định giá tài sản.

Dưới góc độ pháp lý, giới chuyên môn khuyến nghị cơ quan quản lý cần sớm xác lập quy tắc giao dịch minh bạch, quy định rõ mức thuế, phí truy cập dữ liệu gốc cũng như thuế doanh thu từ các dịch vụ trung gian trên sàn giao dịch.