Từ ngày 1-3, các trung tâm đăng kiểm trên cả nước áp dụng quy chuẩn khí thải mới. Trong đó, việc đo “độ khói” với xe máy dầu bằng phương pháp gia tốc tự do, tức đạp hết chân ga trong thời gian rất ngắn, khiến nhiều chủ xe lo ngại có thể ảnh hưởng đến động cơ.
Lo ngại vì phải ký cam kết tự chịu trách nhiệm nếu xe hư
Ghi nhận tại một số trung tâm đăng kiểm trong hai ngày đầu triển khai, ngoài việc hệ thống phần mềm phát sinh lỗi khi cấp giấy chứng nhận điện tử, nhiều chủ xe bày tỏ băn khoăn về cách đo khí thải mới.
Theo quy định, từ 1-3, xe chạy xăng được đo khí thải ở cả tốc độ không tải cao với điều kiện tốc độ động cơ ổn định trong khoảng 2.000 - 3.000 vòng/phút.
Đáng chú ý, với xe máy dầu (diesel), trước đây việc đo khí thải thực hiện theo số vòng quay không tải của động cơ theo mức công bố của nhà sản xuất trừ đi 10%. Nay quy trình mới yêu cầu kiểm tra trong điều kiện đạp hết chân ga, thời gian dưới 1 giây, để đưa động cơ lên tốc độ không tải lớn nhất và đo mức phát thải chính xác.
Trường hợp xe báo lỗi động cơ hoặc bộ điều tốc không khống chế được vòng tua trong thời gian thử nghiệm sẽ bị từ chối kiểm định.
Anh Trần Quốc, chủ một xe chạy dầu, cho rằng quy định đạp hết ga với phương tiện đã cũ tiềm ẩn rủi ro. Theo anh, việc tăng ga đột ngột có thể khiến quá trình đốt cháy nhiên liệu diễn ra nhanh, tạo áp lực lớn lên các chi tiết như piston, trục khuỷu, hệ thống van. Nếu động cơ chưa đạt nhiệt độ vận hành ổn định, dầu bôi trơn chưa lưu thông đều thì nguy cơ mài mòn càng cao.
Cùng quan điểm, anh Nguyễn Huy Hợp cho biết vừa đưa xe diesel đi kiểm định. Trước khi vào dây chuyền, đăng kiểm viên đề nghị anh đánh xe ra ngoài, đạp hết ga để “làm sạch cặn trong bô”, sau đó quay lại đo chính thức.
“Xe qua được kiểm định khí thải nhưng vài hôm sau tôi mở capo kiểm tra thì thấy gioăng mặt máy chảy dầu, phải đi thay” - anh Hợp kể.
Ngoài lo ngại kỹ thuật, một số chủ xe còn băn khoăn khi được yêu cầu ký cam kết trong trường hợp không xác định được giới hạn tốc độ không tải lớn nhất của động cơ theo công bố của nhà sản xuất.
Theo hướng dẫn của Cục Đăng kiểm, khi không xác định được thông số này, cơ sở đăng kiểm chỉ tiếp tục kiểm tra nếu chủ xe có văn bản cam kết chịu trách nhiệm đối với mọi hư hỏng có thể phát sinh liên quan đến quá trình đo khí thải. Nếu chủ xe không cam kết, việc kiểm tra sẽ không được thực hiện.
Một số ý kiến cho rằng khi người dân phải ký trước vào bản cam kết “hỏng tự chịu” để thực hiện thủ tục bắt buộc thì câu chuyện không chỉ là kỹ thuật nữa, mà liên quan đến phân bổ rủi ro và trách nhiệm trong quản lý.
Cơ quan đăng kiểm: “Đạp hết chân ga” mới đo được độ khói
Đại diện Cục Đăng kiểm cho biết với động cơ diesel, điểm mới là áp dụng nghiêm ngặt phương pháp “gia tốc tự do” theo chu trình 4 bước. Thay vì đo ở trạng thái tĩnh như trước, đăng kiểm viên đạp nhanh và hết hành trình bàn đạp ga trong thời gian không quá 1 giây để đưa động cơ lên tốc độ không tải lớn nhất.
Theo cơ quan này, động cơ diesel phát thải chủ yếu là bụi mịn và hạt carbon (muội than). Chỉ số “độ khói” phản ánh trực tiếp lượng hạt ô nhiễm này.
Tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM, muội than từ xe diesel là một trong những tác nhân gây ô nhiễm không khí và bệnh hô hấp. Việc siết chặt chỉ số độ khói theo các mức 1-5 nhằm loại bỏ xe xả khói đen, bảo đảm hệ thống nhiên liệu và bộ tăng áp vận hành đúng chuẩn.
Cục Đăng kiểm khẳng định phương pháp gia tốc tự do đã được quốc tế công nhận trong kiểm soát khí thải động cơ diesel. Hiện hơn 70 quốc gia và vùng lãnh thổ đã áp dụng, bao gồm toàn bộ Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và phần lớn các nước ASEAN.
Theo lý giải của cơ quan này, thử nghiệm diễn ra trong thời gian rất ngắn, động cơ không chịu tải. Tốc độ cực đại thực chất là tốc độ giới hạn do nhà sản xuất thiết kế sẵn. Nếu thực hiện đúng quy trình, bảo đảm động cơ đủ nhiệt độ, số lần thử hạn chế thì không gây hư hỏng.
Cục cũng nhấn mạnh việc ký cam kết không loại trừ trách nhiệm của đăng kiểm viên trong kiểm tra sơ bộ tình trạng kỹ thuật động cơ trước khi đo, như kiểm tra dầu bôi trơn, nước làm mát, tiếng gõ bất thường. Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường rõ rệt, đăng kiểm viên phải từ chối kiểm định, kể cả khi chủ xe muốn ký cam kết.
Hệ thống đã cơ bản ổn định
Song song với thay đổi quy trình kỹ thuật, từ 1-3 ngành đăng kiểm cũng áp dụng cấp giấy chứng nhận kiểm định điện tử.
Theo Cục Đăng kiểm, do triển khai đồng bộ nhiều hạng mục như nâng cấp phần mềm, đường truyền, ký số, xác thực mã QR và liên thông dữ liệu nên trong ngày đầu có phát sinh sự cố ngoài ý muốn.
Có thời điểm hệ thống quá tải cục bộ, nghẽn kết nối, chậm đồng bộ dữ liệu giữa cơ sở đăng kiểm và hệ thống trung tâm. Một số lỗi xuất hiện trong quá trình tích hợp chức năng mới. Việc in tem kiểm định và xuất giấy chứng nhận điện tử có lúc bị chậm do hệ thống chưa xử lý hoàn tất dữ liệu.
Cục cho biết phương tiện vẫn được kiểm định đầy đủ các công đoạn chuyên môn. Sự cố chủ yếu nằm ở khâu xử lý và trả kết quả điện tử.
Việc siết chặt quy trình đo khí thải được thực hiện theo lộ trình áp dụng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia mới, căn cứ Quyết định 43/2025 của Thủ tướng. Do yêu cầu kiểm soát nghiêm ngặt hơn nên thời gian thực hiện có thể kéo dài hơn so với trước.
Theo thông tin từ Cục, các lỗi phát sinh trong sáng ngày đầu đã được xử lý đáng kể trong buổi chiều. Đến sáng 3-3, hệ thống cơ bản vận hành ổn định, việc cấp giấy chứng nhận kiểm định điện tử thông suốt. Chủ xe có thể tra cứu kết quả ngay khi được cấp, không còn vướng mắc lớn.
Ngày 3-3, hệ thống đăng kiểm ghi nhận tổng cộng 11.102 phương tiện đã được kiểm định. Trong đó, 7.345 giấy chứng nhận đã được phát hành và 1.091 giấy chứng nhận đã cấp nhưng chưa phát hành.
Ngoài ra, có 1.593 phương tiện đã đồng bộ dữ liệu lên hệ thống cấp giấy chứng nhận nhưng chưa được xử lý; 1.024 phương tiện đang ở trạng thái trình ký. Bên cạnh đó, 49 trường hợp có trạng thái xử lý khác như bị từ chối hoặc yêu cầu cập nhật dữ liệu.
