Vừa qua, VKSND TP.HCM đã có kiến nghị gửi Chủ tịch UBND TP.HCM về việc tăng cường công tác quản lý nhà nước trong đăng ký hộ tịch trên địa bàn Thành phố.
Kiến nghị này được VKSND TP.HCM gửi đi sau quá trình triển khai, thực hiện Nghị quyết 205 của Quốc hội về thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công.
Nhiều trường hợp được cấp giấy khai sinh
Theo VKSND TP.HCM, qua công tác thực hiện chức năng, nhiệm vụ và triển khai thực hiện Nghị quyết số 205, công tác phối hợp giữa cơ quan tư pháp và chính quyền địa phương trong việc bảo đảm quyền được khai sinh của công dân đã có nhiều chuyển biến tích cực.
Qua đó, nhiều trường hợp trẻ em chưa đăng ký khai sinh, đặc biệt thuộc nhóm yếu thế, đã được phát hiện, xác minh và giải quyết kịp thời theo quy định pháp luật.
VKSND TP.HCM cho biết đăng ký khai sinh không chỉ bảo đảm quyền nhân thân cơ bản của công dân mà còn là điều kiện tiên quyết để thực hiện các quyền thiết yếu khác như học tập, chăm sóc y tế, hưởng chính sách an sinh xã hội. Góp phần quan trọng trong công tác quản lý dân cư, phòng ngừa vi phạm và bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.
Tuy nhiên, qua công tác kiểm sát cho thấy vẫn còn tồn tại số lượng đáng kể trẻ em chưa được đăng ký khai sinh, chủ yếu tập trung ở các nhóm đối tượng đặc thù, hoàn cảnh khó khăn. Hồ sơ, tài liệu pháp lý của nhiều trường hợp không đầy đủ, thiếu căn cứ xác định, gây khó khăn trong quá trình giải quyết. Việc áp dụng pháp luật trong các trường hợp đặc thù còn thiếu thống nhất, dẫn đến lúng túng trong thực tiễn.
Cạnh đó, cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị liên quan chưa chặt chẽ, thiếu quy trình phối hợp cụ thể, làm kéo dài thời gian giải quyết. Công tác rà soát, thống kê, quản lý đối tượng chưa thường xuyên, thiếu cập nhật. Nhận thức của một bộ phận người dân, nhất là người lao động nhập cư, còn hạn chế, ảnh hưởng đến việc thực hiện nghĩa vụ đăng ký khai sinh.
Từ trường hợp cụ thể đến không bỏ sót nhóm đối tượng nào
VKSND TP.HCM cho rằng những tồn tại nêu trên nếu không được khắc phục kịp thời sẽ tác động trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân, đồng thời ảnh hưởng hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trên địa bàn Thành phố.
Do đó, VKSND TP.HCM kiến nghị Chủ tịch UBND TP.HCM chỉ đạo rà soát, thống kê toàn diện và giao Sở Tư pháp chủ trì, phối hợp Công an TP.HCM, Sở Nội vụ, Sở Y tế và UBND các cấp tổ chức rà soát tổng thể, lập danh sách đầy đủ các trường hợp chưa đăng ký khai sinh; phân loại cụ thể theo từng nhóm đối tượng để có biện pháp xử lý phù hợp, bảo đảm không bỏ sót.
Thay vì tháo gỡ cho từng trường hợp cụ thể, phải biết đầy đủ còn bao nhiêu trường hợp "nằm ngoài" hệ thống hộ tịch. Xác định nguyên nhân chưa được đăng ký khai sinh, thuộc nhóm đối tượng nào, làm rõ vướng mắc và trách nhiệm cơ quan liên quan...
Đồng thời, hoàn thiện cơ chế hướng dẫn, thống nhất áp dụng pháp luật. Kiến nghị Chủ tịch UBND TP chỉ đạo Sở Tư pháp tham mưu ban hành hoặc hướng dẫn cụ thể đối với các trường hợp đặc thù; bảo đảm thống nhất trong nhận thức và áp dụng pháp luật về đăng ký hộ tịch trên toàn địa bàn.
Nội dung này có ý nghĩa thực tiễn lớn, bởi các trường hợp trẻ em chưa đăng ký khai sinh thường xuất phát từ hoàn cảnh phức tạp như thiếu giấy tờ, cha mẹ di cư, điều kiện sinh đặc biệt... hoặc không có đủ căn cứ pháp lý thông thường; nếu mỗi địa phương xử lý khác nhau, quyền được khai sinh của trẻ dễ bị chậm trễ.
Đáng chú ý, VKSND TP.HCM kiến nghị thiết lập và nâng cao hiệu quả cơ chế phối hợp liên ngành. Chỉ đạo xây dựng, ban hành quy chế phối hợp cụ thể giữa UBND và Công an xã, phường, cơ sở y tế và các đơn vị liên quan nhằm bảo đảm việc xác minh, thu thập thông tin, hoàn thiện hồ sơ được thực hiện kịp thời, hiệu quả.
Tăng cường các giải pháp hỗ trợ người dân. Tổ chức các đợt đăng ký khai sinh lưu động; bố trí cán bộ hướng dẫn trực tiếp tại cơ sở; hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ, đặc biệt đối với các trường hợp khó khăn, yếu thế, không có điều kiện tiếp cận dịch vụ hành chính công.
Đồng thời, đẩy mạnh công tác kiểm tra, thanh tra. Tăng cường kiểm tra việc thực hiện đăng ký hộ tịch; kịp thời phát hiện, chấn chỉnh sai sót; xử lý nghiêm các hành vi gây phiền hà, chậm trễ hoặc không thực hiện đúng quy định (nếu có). Nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật. Đẩy mạnh tuyên truyền bằng nhiều hình thức phù hợp với từng nhóm đối tượng; lồng ghép nội dung đăng ký khai sinh vào các chương trình an sinh xã hội, chương trình hỗ trợ nhóm yếu thế nhằm nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân.
Thông qua kiến nghị, VKSND TP.HCM mong Chủ tịch UBND TP.HCM quan tâm, chỉ đạo các cơ quan, đơn vị liên quan thực hiện các nội dung nêu trên nhằm bảo đảm việc thực hiện quyền được khai sinh của công dân theo đúng quy định pháp luật và tinh thần Nghị quyết số 205.
