Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa có công văn báo cáo Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính và các bộ, ngành liên quan. Nội dung báo cáo xoay quanh những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP.
Theo VCCI, cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao quyết định ban hành Nghị quyết số 09/2026/NQ-CP về việc tạm ngưng một số quy định của các văn bản trên đến hết ngày 15-4. Tuy nhiên, thời hạn này đang đến gần khiến nhiều đơn vị lo ngại. Nếu các vướng mắc cốt lõi không được giải quyết trước ngày 15-4, những hậu quả nghiêm trọng đối với sản xuất, kinh doanh sẽ tái diễn.
90% thực phẩm nhập khẩu có nguy cơ "đứng bánh" vì quy định ủy quyền
VCCI nêu các vướng mắc chủ yếu của cộng đồng doanh nghiệp gồm: thủ tục công bố và đăng ký sản phẩm; kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu; quy định chuyển tiếp và ghi nhãn hàng hóa; vướng mắc về quản lý thực phẩm bổ sung và định nghĩa kỹ thuật; đăng ký nội dung quảng cáo thực phẩm bổ sung; yêu cầu truy xuất nguồn gốc thực phẩm; thiếu ổn định pháp lý và quy trình xây dựng văn bản.
Đối với thủ tục công bố và đăng ký sản phẩm, Nghị định 46 quy định toàn bộ sản phẩm thực phẩm, bao gồm cả nguyên liệu, phụ gia, bao bì đều phải thực hiện thủ tục đăng ký trước khi lưu thông. Quy định này đã loại bỏ các trường hợp miễn thủ tục vốn được áp dụng tại Nghị định 15/2018/NĐ-CP đối với hàng sản xuất nội bộ.
Hiện nay, doanh nghiệp sản xuất thực phẩm phải đối mặt với tình trạng thực hiện đồng thời hai thủ tục công bố cho cùng một sản phẩm. Họ vừa phải đăng ký cho bao bì, vừa phải đăng ký cho chính sản phẩm chứa đựng bên trong. Đây là quy định chồng chéo không cần thiết vì doanh nghiệp đã chịu toàn bộ trách nhiệm pháp lý đối với thành phẩm cuối cùng.
Bên cạnh đó, Nghị định 46 yêu cầu hồ sơ đăng ký bản công bố hợp quy phải có kết quả chứng nhận của tổ chức được công nhận. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có tổ chức chứng nhận hợp quy nào được công nhận cho nhóm thực phẩm. Điều này khiến doanh nghiệp không thể hoàn thiện hồ sơ dù có thiện chí tuân thủ pháp luật.
Chưa hết, hồ sơ này còn yêu cầu giấy ủy quyền trực tiếp từ nhà sản xuất nước ngoài. Trên thực tế, phần lớn hàng nhập khẩu thực hiện qua hệ thống phân phối toàn cầu hoặc trung gian.
Các nhà sản xuất nước ngoài, đặc biệt tại Nhật Bản, châu Âu và Hoa Kỳ, không có thông lệ cấp giấy ủy quyền theo hình thức yêu cầu của Nghị định 46 và không chấp nhận chịu trách nhiệm pháp lý theo pháp luật Việt Nam. Ước tính có tới 90% sản phẩm thực phẩm nhập khẩu đang lưu hành trên thị trường sẽ không thể đáp ứng yêu cầu này nếu quy định được áp dụng đầy đủ.
Ngoài ra, điều khoản chuyển tiếp tại Nghị định 46 chỉ áp dụng đối với sản phẩm đã tự công bố trước ngày Nghị định có hiệu lực. Do đó, đối với các nguyên liệu, phụ gia thực phẩm, bao bì trước đây được miễn thủ tục tự công bố theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP, không có hồ sơ tự công bố nên không được hưởng cơ chế chuyển tiếp.
Điều này dẫn đến tình trạng không thể thông quan hàng hóa nhập khẩu và không thể sử dụng nguyên liệu trong nước cho sản xuất.
Thực phẩm nhập khẩu ách tắc tại cửa khẩu vì cơ chế kiểm tra mới
Nghị định 46 đã thay đổi căn bản cơ chế kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với hàng hóa nhập khẩu, dẫn đến tình trạng ách tắc nghiêm trọng tại các cửa khẩu, cảng biển ngay từ những ngày đầu thực thi.
Đơn cử là việc bãi bỏ quy định miễn kiểm tra đối với nguyên liệu, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến và bao bì nhập khẩu chỉ dùng để sản xuất nội bộ, không tiêu thụ tại thị trường trong nước.
Hệ quả là toàn bộ các lô nguyên vật liệu nhập khẩu phục vụ sản xuất, bao gồm cả đường mía, lá trà, hương liệu, bao bì, nắp chai, khí CO2… đều bị ách tắc tại cửa khẩu, gây thiệt hại rất lớn cho doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, thẩm quyền kiểm tra đã được chuyển từ cơ quan chuyên ngành của Trung ương về UBND cấp tỉnh, thành. Tuy nhiên, các địa phương chưa được chuẩn bị kỹ về tổ chức, nhân lực và quy trình để tiếp nhận nhiệm vụ mới.
Ngay sau khi Nghị định có hiệu lực, các Sở Y tế, Sở Nông nghiệp và Môi trường địa phương đều ngừng tiếp nhận hồ sơ do chưa có hướng dẫn thực hiện, khiến hàng hóa ùn tắc kéo dài.
Quy trình kiểm tra mới cũng bị kéo dài khi mở rộng từ một bước thành ba bước. Thời gian kiểm tra thông thường mất 10 ngày làm việc, kiểm tra chặt là 12 ngày, chưa bao gồm thời gian kiểm nghiệm.
Cũng theo VCCI, nhiều quy định trong Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 đòi hỏi kết quả kiểm nghiệm từ các phòng kiểm nghiệm được chỉ định. Tuy nhiên, hệ thống kiểm nghiệm thực phẩm tại Việt Nam hiện cũng chưa đáp ứng được yêu cầu về năng lực và số lượng. Các đơn vị nhà nước chưa sẵn sàng về biểu mẫu mới, làm gián đoạn chuỗi thủ tục hành chính.
Thời gian trả kết quả tại một số nơi kéo dài từ 40 đến 45 ngày, chưa kể tình trạng từ chối tiếp nhận mẫu do e ngại trách nhiệm pháp lý.
Theo VCCI, nếu triển khai đầy đủ Nghị định 46 từ ngày 15-4, khối lượng kiểm nghiệm sẽ tăng đột biến, trong khi năng lực hệ thống hiện tại không thể đáp ứng, buộc nhiều doanh nghiệp phải gửi mẫu kiểm nghiệm ra nước ngoài với chi phí rất lớn.
Kiến nghị chờ Luật An toàn thực phẩm sửa đổi
Với nhiều vướng mắc nêu trên, VCCI kiến nghị Thủ tướng xem xét kéo dài thời gian tạm ngưng hiệu lực của Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13.
Đa số doanh nghiệp đề xuất chờ đến khi Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) được Quốc hội thông qua và có hiệu lực. Trong giai đoạn chuyển tiếp, cần tiếp tục áp dụng các quy định tại Nghị định số 15/2018/NĐ-CP.
Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 sẽ được thay thế bằng văn bản quy định chi tiết hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm mới, bảo đảm tính đồng bộ, nhất quán và hiệu quả.
Đây là phương án được đa số doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng đồng thuận cao, phù hợp với thực tiễn và tránh tạo ra bất ổn pháp lý không cần thiết. Trong trường hợp vẫn áp dụng Nghị định 46 sau ngày 15-4, VCCI kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các bộ ngành khôi phục cơ chế miễn thủ tục với hàng sản xuất nội bộ.
Chính phủ cần công nhận giá trị của các chứng nhận quốc tế như FSSC 22000, HACCP, ISO 22000 để thay thế giấy chứng nhận đủ điều kiện. Ngoài ra, cơ chế "thông quan trước kiểm tra sau" nên được áp dụng cho các doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt.
Cơ quan chức năng cần sớm ban hành hướng dẫn thống nhất về thẩm quyền kiểm tra đối với từng nhóm thực phẩm nhập khẩu, đồng thời ban hành danh mục các chứng từ được chấp nhận thay thế giấy chứng nhận an toàn thực phẩm đối với các sản phẩm thông thường mà nước xuất khẩu không cấp loại giấy tờ tương ứng.
VCCI kiến nghị Chính phủ chỉ đạo đánh giá toàn diện năng lực hệ thống kiểm nghiệm thực phẩm quốc gia trước khi triển khai đầy đủ các quy định của Nghị định 46. Theo đó, xem xét công nhận kết quả kiểm nghiệm của các phòng thí nghiệm nội bộ của doanh nghiệp đạt chuẩn hoặc của các tổ chức chứng nhận quốc tế uy tín.
Đồng thời, cần cho phép doanh nghiệp tiếp tục sử dụng nhãn hàng hóa, bao bì đã in ấn và ban hành quy trình thủ tục hành chính để doanh nghiệp có thể sửa đổi, bổ sung nội dung hồ sơ tự công bố đã nộp theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP trong thời gian chuyển tiếp.
