Theo truyền thông Iran, ông Mojtaba Khamenei - con trai thứ hai của cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei - vừa được chọn làm tân Lãnh tụ Tối cao của Iran, ngay trong bối cảnh Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào nước này.
Trong tuyên bố phát đi trên truyền thông nhà nước ngày 8-3, Hội đồng Chuyên gia Iran cho biết ông Mojtaba Khamenei được xướng tên dựa trên một “cuộc bỏ phiếu mang tính quyết định”.
Cơ quan này kêu gọi toàn thể người dân Iran, “đặc biệt là giới tinh hoa và trí thức tại các chủng viện cũng như trường đại học”, hãy “thề trung thành với ban lãnh đạo và duy trì sự đoàn kết”.
Xuất thân và con đường chính trị
Ông Mojtaba Khamenei sinh năm 1969 tại thành phố thánh địa Mashhad của người Hồi giáo dòng Shiite. Ông trưởng thành trong giai đoạn cha mình tham gia lãnh đạo phong trào chống lại chế độ quân chủ của Shah.
Khi còn trẻ, ông Mojtaba Khamenei từng tham gia chiến tranh Iran - Iraq, theo hãng tin Reuters.
Sau đó, ông Mojtaba Khamenei theo học tại các trường thần học bảo thủ ở thành phố Qom - trung tâm học thuật của Hồi giáo Shiite tại Iran - và mang tước vị giáo sĩ cấp trung hojatoleslam (thấp hơn một bậc so với "ayatollah" là đại giáo chủ).
Dù chưa từng tranh cử hay trải qua bất kỳ cuộc bầu cử phổ thông nào, trong nhiều thập niên qua, ông Mojtaba Khamenei luôn là nhân vật có tầm ảnh hưởng sâu rộng trong vòng cấm của cố Lãnh tụ Tối cao, đồng thời gây dựng mối quan hệ mật thiết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), theo hãng tin Al Jazeera.
Trong nội bộ, ông Mojtaba Khamenei được xem như “người gác cổng” của cha mình, kiểm soát việc tiếp cận lãnh tụ tối cao.
Trong hệ thống chính trị Iran, lãnh tụ tối cao là người có tiếng nói quyết định đối với các vấn đề then chốt của đất nước, bao gồm chính sách đối ngoại và chương trình hạt nhân.
Những năm gần đây, ông Mojtaba Khamenei ngày càng được xem là ứng viên hàng đầu kế nhiệm cha mình - người từng giữ chức tổng thống gần 8 năm và nắm quyền lực tuyệt đối suốt 36 năm, trước khi tử vong trong các cuộc tấn công vào khu dinh thự tại Tehran ngày 28-2.
Sự thăng tiến của ông Mojtaba Khamenei là minh chứng rõ nét cho thấy các phe phái cứng rắn trong giới cầm quyền Iran vẫn đang duy trì quyền lực vững chắc. Điều này cũng phát đi tín hiệu rằng chính phủ nước này ít có ý định nhượng bộ hay bước vào các tiến trình đàm phán trong ngắn hạn.
Vốn là một chủ đề nhạy cảm, bản thân ông Mojtaba Khamenei chưa từng công khai thảo luận về vấn đề kế vị. Thay vào đó, ông duy trì lối sống cực kỳ kín tiếng: không giảng đạo công khai, không chủ trì các buổi thuyết giáo hay đưa ra các phát ngôn chính trị.
Ông kín tiếng đến mức nhiều người dân Iran thậm chí chưa từng nghe giọng nói của ông, dù họ biết rõ từ lâu ông là một "ngôi sao đang lên" trong bộ máy chính quyền, theo Al Jazeera.
Bị Mỹ trừng phạt
Bộ Tài chính Mỹ đã áp đặt các lệnh trừng phạt đối với ông Mojtaba Khamenei vào năm 2019, cho rằng ông đại diện cho lãnh tụ tối cao trong nhiều hoạt động chính thức dù chưa từng được bầu hay bổ nhiệm vào vị trí chính phủ nào ngoài công việc tại văn phòng của cha mình.
Theo Washington, cố lãnh tụ Ali Khamenei từng giao cho con trai một số nhiệm vụ và ông Mojtaba Khamenei đã hợp tác chặt chẽ với chỉ huy Lực lượng Quds của IRGC cũng như lực lượng bán quân sự Basij nhằm thúc đẩy các mục tiêu khu vực và chính sách đối nội cứng rắn của chính quyền Iran.
Ông Mojtaba Khamenei cũng từng bị người biểu tình chỉ trích trong làn sóng phản đối năm 2022, sau cái chết của một phụ nữ trẻ khi bị cảnh sát bắt giữ lý do vi phạm quy định trang phục nghiêm ngặt của Iran.
