Ngày 12-5, tại Hà Nội, diễn ra Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026 với chủ đề “Xây dựng niềm tin số tài chính trong kỷ nguyên AI”.
Sự kiện do Liên minh Niềm tin số phối hợp với Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, Công ty CP Dịch vụ Di động Trực tuyến (MoMo) đồng tổ chức, dưới sự bảo trợ của Bộ Công an, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Tài chính.
Niềm tin số là “hạ tầng mềm” của nền kinh tế số
Diễn đàn có sự tham gia của Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an; ông Phạm Tiến Dũng, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; ông Nguyễn Đức Chi, Thứ trưởng Bộ Tài chính; Trung tướng Lê Xuân Minh, Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Chủ tịch Hội đồng lãnh đạo Liên minh Niềm Tin Số cùng các diễn giả là chuyên gia đến từ các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp tài chính - ngân hàng, đơn vị tư vấn đầu tư...
Phát biểu tại diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Công an Phạm Thế Tùng cho biết quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng tại Việt Nam đang diễn ra rất nhanh, mở ra nhiều cơ hội tăng trưởng mới. Tuy nhiên, theo ông, sự phát triển của kinh tế số sẽ không bền vững nếu thiếu nền tảng niềm tin.
“Niềm tin trong môi trường số không còn là yếu tố cảm tính mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để các giao dịch được thực hiện và các quyết định tài chính được đưa ra. Nếu dữ liệu là nhiên liệu của nền kinh tế số thì niềm tin chính là hạ tầng mềm quyết định khả năng vận hành của toàn bộ hệ thống tài chính”, Thứ trưởng Phạm Thế Tùng nhấn mạnh.
Theo lãnh đạo Bộ Công an, trong kỷ nguyên AI, các rủi ro không chỉ nằm ở hệ thống công nghệ mà chuyển mạnh sang yếu tố con người. Các hình thức lừa đảo sử dụng AI, deepfake hay giả mạo danh tính ngày càng tinh vi, khó nhận biết, trực tiếp tác động đến người dùng.
Từ thực tế đó, Thượng tướng Phạm Thế Tùng nêu cần thay đổi cách tiếp cận trong bảo đảm an ninh tài chính số, chuyển từ phòng ngự thụ động sang chủ động kiến tạo niềm tin; không chỉ bảo vệ hệ thống mà còn phải bảo vệ người dùng, hỗ trợ họ nhận diện rủi ro và xử lý kịp thời khi xảy ra sự cố.
Thứ trưởng Phạm Thế Tùng cũng nhấn mạnh niềm tin số không thể được xây dựng bởi một cơ quan đơn lẻ mà cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội.
Cùng quan điểm, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng cho rằng trong thời đại AI, niềm tin cần được xem là “hạ tầng chiến lược” của nền kinh tế số và phải được bảo vệ bằng thể chế, công nghệ cùng cơ chế phối hợp liên ngành.
Theo ông Dũng, AI đang mở ra nhiều cơ hội cho ngành ngân hàng như tự động hóa quy trình, cá nhân hóa dịch vụ, chấm điểm tín dụng, phát hiện giao dịch bất thường hay phòng chống rửa tiền. Tuy nhiên, AI cũng kéo theo nhiều nguy cơ mới như deepfake, lừa đảo cá nhân hóa, giả mạo danh tính hay rủi ro từ các mô hình thuật toán thiếu minh bạch.
“Không chỉ bảo vệ hệ thống mà phải bảo vệ cả người dùng; không chỉ xử lý sau khi rủi ro xảy ra mà phải chuyển sang phát hiện sớm, cảnh báo sớm và ngăn chặn sớm”, ông Phạm Tiến Dũng nói.
Chuyển từ “chặn kẻ xấu” sang “đồng hành với người dùng”
Tại diễn đàn, đại diện MoMo cho rằng phần lớn các vụ lừa đảo tài chính hiện nay không phải do hệ thống không phát hiện được giao dịch bất thường mà bởi người dùng tự thực hiện giao dịch trong trạng thái bị thao túng tâm lý.
Do đó, doanh nghiệp này đã thay đổi tư duy từ “chặn kẻ xấu” sang “đồng hành với người dùng để bảo vệ họ khỏi mắc sai lầm”. Theo đại diện MoMo, hệ thống hiện không chỉ phát hiện giao dịch bất thường mà còn phân tích ngữ cảnh, hành vi và thời điểm giao dịch để đưa ra cảnh báo phù hợp, tạo “khoảng dừng” giúp người dùng cân nhắc lại trước khi chuyển tiền.
Thống kê của doanh nghiệp cho thấy cứ 1.000 người dùng nhận được cảnh báo thì có tới 995 người dừng giao dịch để kiểm tra lại. Mỗi ngày, hệ thống cảnh báo khoảng 44 tỉ đồng có nguy cơ bị lừa đảo, tương đương khoảng 15.000 tỉ đồng mỗi năm.
Tuy nhiên, đại diện MoMo cũng cho rằng các tổ chức tài chính hiện chỉ nhìn thấy “phút thứ 89 của bộ phim dài 90 phút”, bởi phần lớn quá trình thao túng nạn nhân đã diễn ra trước đó trên mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin hoặc qua điện thoại. Vì vậy, dữ liệu và tín hiệu cảnh báo cần được kết nối liên ngành giữa lĩnh vực tài chính, viễn thông, mạng xã hội, thương mại điện tử và các nền tảng công nghệ để chia sẻ cảnh báo rủi ro theo thời gian thực.
Tại phiên toàn thể của diễn đàn, nhiều chuyên gia cho rằng niềm tin số cần được xây dựng như một “hạ tầng chính sách” trong bối cảnh AI đang tái định hình thị trường tài chính. Ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho rằng để phát triển tài chính bền vững trong kỷ nguyên AI, cần hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao tính minh bạch và khả năng kiểm soát AI nhằm củng cố niềm tin của thị trường.
Trong khi đó, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao nhấn mạnh bảo vệ tài chính số không chỉ là bảo vệ hệ thống mà còn là bảo vệ niềm tin của người dùng. Theo ông, cần thúc đẩy cơ chế phối hợp liên ngành, chia sẻ dữ liệu và xây dựng mạng lưới kiểm chứng thông tin để nâng cao năng lực phát hiện sớm, phản ứng nhanh trước các hành vi gian lận, lừa đảo trên không gian mạng.
