Sáng 28-5, Thành ủy TP.HCM tổ chức hội nghị sơ kết một năm mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính quyền TP, mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Phân cấp, phân quyền giúp giảm đáng kể khâu trung gian
Tại đây, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường, nhìn nhận TP.HCM là đô thị đặc biệt, trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, nơi tập trung khối lượng công việc hành chính rất lớn, yêu cầu quản trị ngày càng phức tạp.
Việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, giải quyết thủ tục hành chính là điều kiện tiên quyết để mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành hiệu quả, thông suốt và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, đến nay việc phân cấp, phân quyền đã giúp giảm đáng kể áp lực cho cơ quan Trung ương, tạo điều kiện để chính quyền TP chủ động hơn trong chỉ đạo, điều hành, phát triển kinh tế - xã hội.
“Phân cấp, phân quyền đã góp phần tăng tính chủ động và trách nhiệm của chính quyền địa phương hai cấp. Các nhiệm vụ được giao thẩm quyền cho địa phương đã giúp TP chủ động hơn trong quản lý, điều hành. Từ đó giảm đáng kể thời gian xử lý công việc, hạn chế phải xin ý kiến nhiều cấp, nhiều cơ quan như trước đây” - ông Nguyễn Mạnh Cường đánh giá và nhấn mạnh việc phân cấp, phân quyền đã góp phần giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục.
Một trong những kết quả rõ nét nhất của phân cấp, phân quyền, theo Phó Chủ tịch UBND TP.HCM là góp phần giảm đáng kể các khâu trung gian trong quá trình xử lý công việc.
“Nhiều nhiệm vụ trước đây phải thực hiện qua nhiều cấp, nhiều cơ quan thì nay được giải quyết trực tiếp tại địa phương, qua đó giúp tiết kiệm thời gian và chi phí hành chính” - ông Nguyễn Mạnh Cường nói.
Đơn cử, trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp, các cơ sở giáo dục tại TP.HCM trước đây phải thực hiện các thủ tục hành chính tại cơ quan Trung ương dẫn đến phát sinh chi phí đi lại, lưu trú, kéo dài thời gian xử lý hồ sơ. Hiện nay, nội dung này đã phân cấp cho địa phương và được đánh giá là phù hợp thực tiễn, giúp giảm chi phí tuân thủ.
Trong lĩnh vực nội vụ, việc phân cấp các thủ tục liên quan quỹ xã hội, quỹ từ thiện, lao động ngoài nước... cho địa phương cũng giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân, giảm tình trạng hồ sơ phải luân chuyển nhiều cấp.
Ông Nguyễn Mạnh Cường cũng đánh giá phân cấp, phân quyền góp phần hình thành tư duy quản trị mới của chính quyền địa phương hai cấp. Không chỉ thay đổi quy trình, thủ tục hành chính, điều này đã giúp hình thành tư duy quản trị mới theo hướng “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Đặc biệt với cấp xã, đây là cơ sở quan trọng để phát huy tính chủ động, tự chịu trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước.
“Trên các lĩnh vực quản lý nhà nước, Trung ương chuyển dần từ vai trò ‘làm thay’ sang ‘thiết kế thể chế - kiểm tra - giám sát’. Địa phương được trao quyền chủ động hơn trong tổ chức thực hiện. Đây là bước chuyển rất quan trọng trong xây dựng nền hành chính hiện đại và phù hợp với yêu cầu phát triển của mô hình chính quyền địa phương hai cấp” - Phó Chủ tịch UBND TP.HCM nêu.
Nhân lực cơ sở chưa tương xứng với nhiệm vụ phân cấp, phân quyền
Dù đạt nhiều kết quả tích cực, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM cho biết vẫn còn những khó khăn nhất định. Cụ thể, nhiệm vụ phân cấp, phân quyền và nguồn lực thực thi chưa tương xứng tại cấp cơ sở. Tuy đã mở rộng về thẩm quyền nhưng phân cấp, phân quyền chưa thực sự đi đôi với phân bổ tương ứng về nguồn lực, nhân lực và điều kiện thực hiện tại cấp cơ sở.
Khung quy định về tổ chức bộ máy và biên chế hiện hành của cấp xã chưa phản ánh đầy đủ đặc thù của một đô thị đặc biệt như TP.HCM.
Thực tiễn tại TP cho thấy một số địa bàn có dân số lớn, công việc cũng như số lượng hồ sơ phát sinh nhiều nhưng vẫn áp dụng chung định mức biên chế, dẫn tới quá tải trong tham mưu giải quyết công việc, tạo áp lực lớn trong thực hiện nhiệm vụ.
“Phân cấp, phân quyền chỉ thực sự hiệu quả khi đi kèm phân bổ tương ứng về nhân lực, tổ chức bộ máy và điều kiện thực hiện” - ông Nguyễn Mạnh Cường đúc kết.
Cạnh đó, ông Nguyễn Mạnh Cường cho rằng trong bối cảnh đẩy mạnh xây dựng chính quyền số, phân cấp, phân quyền chỉ thực sự hiệu quả khi đi kèm với hệ thống dữ liệu đồng bộ và hạ tầng công nghệ thông tin hiện đại.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan trung ương và địa phương, giữa các ngành còn hạn chế. Nhiều cơ sở dữ liệu chuyên ngành chưa đồng bộ dẫn đến phát sinh tình trạng địa phương vẫn phải yêu cầu tổ chức, cá nhân bổ sung giấy tờ để phục vụ xác minh thông tin. Điều này làm ảnh hưởng đến hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính, làm giảm hiệu quả thực chất của phân cấp, phân quyền.
Ngoài ra, nhiều thủ tục hành chính quy định thẩm quyền giải quyết của UBND TP hoặc chủ tịch UBND TP trong khi thời hạn xử lý ngắn đã tạo áp lực lớn trong tham mưu, ảnh hưởng đến tính khả thi về tiến độ xử lý.
Các thủ tục mới được phân cấp cho địa phương nhưng chưa có hướng dẫn đầy đủ về thành phần hồ sơ, biểu mẫu, quy trình thực hiện, thời điểm thu phí, lệ phí… dẫn đến lúng túng trong triển khai ở cơ sở; hoặc các thủ tục hành chính có tên gọi tương đồng gây khó khăn cho tổ chức, cá nhân khi thực hiện trên Cổng Dịch vụ công.
Phân cấp, phân quyền phải đi đôi với phân bổ biên chế, tổ chức bộ máy
Từ thực tiễn triển khai, TP.HCM kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành tiếp tục hoàn thiện thể chế về phân cấp, phân quyền theo hướng đồng bộ, thống nhất giữa Luật Tổ chức chính quyền địa phương và các luật, nghị định; kịp thời rà soát, sửa đổi các quy định còn chồng chéo, mâu thuẫn hoặc chưa phù hợp; tiếp tục phân cấp, phân quyền triệt để cho địa phương nhất là trong đầu tư, xây dựng.
Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường cũng nêu kiến nghị phân cấp, phân quyền đi đôi với phân bổ đầy đủ nguồn lực về biên chế, tổ chức bộ máy, ngân sách, hạ tầng công nghệ thông tin và cơ sở dữ liệu dùng chung...
Đối với các đô thị đặc biệt như TP.HCM và Hà Nội, cần nghiên cứu cơ chế đặc thù về tổ chức bộ máy và biên chế phù hợp với quy mô dân số, khối lượng công việc và yêu cầu quản trị đô thị hiện đại.
Cùng đó, tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính gắn với tái cấu trúc quy trình giải quyết công việc theo hướng giảm tầng nấc trung gian, tăng tính tự chủ và trách nhiệm của địa phương.
TP.HCM kiến nghị các bộ, ngành quy định hoặc tham mưu quy định thẩm quyền giải quyết thuộc cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác của UBND cấp tỉnh (thay vì thẩm quyền của UBND cấp tỉnh hoặc chủ tịch UBND cấp tỉnh). Đồng thời, chuyển mạnh từ phương thức “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, tăng cường kiểm tra, giám sát sau phân cấp, phân quyền.
Đẩy mạnh xây dựng và kết nối đồng bộ các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, các bộ chuyên ngành kịp thời ban hành văn bản hướng dẫn đối với các nhiệm vụ mới phân cấp, phân quyền.
“Để chủ trương phân cấp, phân quyền thực sự phát huy hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện đồng bộ thể chế, tổ chức bộ máy, nguồn lực thực hiện và phương thức quản lý nhà nước theo hướng hiện đại, minh bạch, linh hoạt và hiệu quả hơn” - Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường cho hay.
