Nhà văn Lỗ Tấn.
Nhiều bạn đọc sau này, khi tiếp xúc với truyện ngắn "Chí Phèo" của nhà văn Nam Cao thường hay liên hệ với tác phẩm "AQ chính truyện" của văn hào Trung Quốc Lỗ Tấn vì thấy chúng có điểm gần gũi (về bút pháp, về tính cách nhân vật). Tuy nhiên, có một thực tế là, mặc dù "AQ chính truyện" được Lỗ Tấn sáng tác trước khi Nam Cao cho xuất bản "Chí Phèo" (năm 1941, tên ban đầu là "Đôi lứa xứng đôi"), song vào thời gian Nam Cao sáng tác truyện ngắn trứ danh nói trên, không chỉ mình ông mà rất nhiều nhà văn khác của Việt Nam chưa hề nghe nói hoặc biết chút gì về thân thế, sự nghiệp của Lỗ Tấn, mặc dù bấy giờ Lỗ Tấn đã mất và ở Trung Quốc, đã hàng mấy chục năm người ta phải tốn giấy mực để bàn luận về ông.
Đề cập tới việc này, nhà văn Đặng Thai Mai đã chua chát nhận xét: "Sao mà mười mấy năm nay, bọn Pháp đã có thể phong tỏa biên giới văn hóa giữa Việt Nam với nước láng giềng (tức Trung Quốc) kín mít đến thế này?".
Và Đặng Thai Mai đã tiết lộ cho bạn đọc (qua cuốn "Hồi ký" của mình) về quá trình đưa ông đến với sự nghiệp văn học của Lỗ Tấn và khiến ông trở thành một trong những nhà văn Việt Nam đầu tiên có công trình nghiên cứu, giới thiệu về Lỗ Tấn.
Về danh phận của Lỗ Tấn, Đặng Thai Mai được biết khá sớm, vào quãng giữa những năm hai mươi (thế kỷ XX) khi ông mới bước chân vào ngưỡng cửa trường Cao đẳng Đông Dương.
Lần đó, trên một chuyến tàu từ Vinh, Đặng Thai Mai gặp một thanh niên Trung Quốc. Hai người trò chuyện với nhau về tình hình nền văn hóa mới Trung Quốc sau phong trào Ngũ Tứ vận động. Và Đặng Thai Mai rất lấy làm ngạc nhiên khi lần đầu tiên ông được nghe tới những cái tên rất "khác" với những gì ông biết, đó là: Lý Đại Chiêu, Trần Độc Tú, Mao Thuẫn, Quách Mạt Nhược và đặc biệt là một cái tên mà theo anh bạn Trung Quốc kia kể lại thì rất đáng chú ý: Lỗ Tấn.
Phải mất mười năm sau nữa, Đặng Thai Mai mới có dịp tiếp xúc với tác phẩm của nhà văn này. Đó là lần ông kiếm được ở hiệu sách phố Đồng Xuân tờ tạp chí Văn học xuất bản ở Thượng Hải. Mới lướt qua, Đặng Thai Mai giật mình nhận thấy đây là số đặc biệt bày tỏ sự thương tiếc trước việc ra đi của nhà văn hào (Lỗ Tấn mất ngày 18/10/1936). Vậy là, đáng tiếc thay với Đặng Thai Mai, lần đầu tiên tiếp xúc với tác phẩm của Lỗ Tấn cũng là lúc ông hay tin Lỗ Tấn từ trần. Từ đó, để thể hiện tình cảm của mình, Đặng Thai Mai càng lao vào nghiên cứu Lỗ Tấn với tốc độ mạnh mẽ hơn nữa. Cho đến quãng thời gian từ 1942 trở ra thì bạn đọc Việt Nam có thể biết đến một phần sự nghiệp văn học hùng vĩ của Lỗ Tấn qua những bài viết, giới thiệu, nghiên cứu của nhà văn Đặng Thai Mai.
Theo Quốc Thái (Văn nghệ Công an)
