Xóa bỏ 890 giấy phép con, hàng triệu người dân và doanh nghiệp được hưởng lợi

Chính phủ vừa ban hành tám Nghị quyết cắt giảm, phân cấp thủ tục hành chính. Theo đó, 184 thủ tục hành chính bị bãi bỏ, 134 thủ tục phân cấp và 349 thủ tục được đơn giản hóa. Đặc biệt, 890 điều kiện kinh doanh bị xóa sổ.

Trong dự thảo Nghị quyết cắt giảm ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện gửi Bộ Tư pháp thẩm định, Bộ Tài chính đã đề xuất bãi bỏ 60 ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, tạo đòn bẩy cho nền kinh tế bứt tốc.

Cởi trói ngành nghề kinh doanh có điều kiện

Nhìn nhận về động thái đề xuất loại bỏ hàng loạt ngành nghề ra khỏi danh mục kinh doanh có điều kiện, giới chuyên gia đánh giá đây là một quyết sách mang tính cởi trói mạnh mẽ. Lâu nay, rào cản hành chính không chỉ làm chậm nhịp độ thị trường mà còn vô tình tạo ra những đặc quyền, đặc lợi cho một nhóm nhỏ doanh nghiệp.

Phân tích sâu về lĩnh vực xuất khẩu gạo, ông Nguyễn Đình Tùng, Tổng Giám đốc Vina T&T Group, kiêm Chủ tịch Hội Sản phẩm Nông sản sạch TP.HCM, thẳng thắn cho rằng việc "bấu víu" vào lý do đảm bảo an ninh lương thực để duy trì giấy phép xuất khẩu là một tư duy đã lỗi thời và đi ngược lại với sự vận hành của nền kinh tế thị trường.

Thực tế hiện nay, nguồn cung lúa gạo của Việt Nam vô cùng dồi dào, thặng dư lớn và định hướng chung của toàn ngành là phải khơi thông đầu ra, đẩy mạnh xuất khẩu để gia tăng giá trị. Vấn đề an ninh lương thực mang tính vĩ mô và Chính phủ hoàn toàn có đủ các công cụ điều tiết linh hoạt.

Ông Tùng vạch rõ một thực trạng bất hợp lý kéo dài: hiện toàn ngành gạo chỉ có hơn trăm doanh nghiệp sở hữu nhà máy xay xát mới đủ điều kiện được cấp phép xuất khẩu trực tiếp. Quy định này đã trực tiếp gạt ra rìa hàng ngàn doanh nghiệp thương mại vốn cực kỳ nhạy bén, có khả năng luồn lách và thâm nhập vào các thị trường ngách trên toàn cầu. Hậu quả là các doanh nghiệp thương mại muốn đưa hàng đi nước ngoài phải tiến hành thông qua những "hợp đồng ủy thác xuất khẩu ba bên" phức tạp.

"Việc giới hạn số lượng đầu mối xuất khẩu khiến bức tranh thị trường mất đi tính cạnh tranh sòng phẳng. Khi bãi bỏ hoàn toàn giấy phép, hàng ngàn người mua sẽ cùng tham gia thị trường, sự cạnh tranh tăng cao tất yếu sẽ đẩy giá thu mua lúa lên, mang lại lợi ích thiết thực nhất cho hàng triệu người nông dân", ông Tùng chia sẻ.

Cũng chịu chung số phận bị kìm hãm bởi rào cản kỹ thuật là lĩnh vực ô tô. Tổ chức Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã đưa ra góc nhìn vô cùng sắc sảo khi nhận định các giấy phép nhập khẩu, sản xuất và lắp ráp ô tô hiện nay chỉ là lớp "tiền kiểm" thừa thãi. Bộ Công Thương lo ngại việc dỡ bỏ điều kiện kinh doanh sẽ dẫn đến nguy cơ khó kiểm soát chất lượng an toàn.

Thế nhưng, VCCI lập luận rằng hệ thống pháp luật hiện hành đã trang bị đầy đủ các công cụ hậu kiểm cực kỳ mạnh mẽ như: hệ thống đăng kiểm chặt trước khi xe lăn bánh, cơ chế triệu hồi xe lỗi và các quy định ràng buộc trách nhiệm vòng đời sản phẩm theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Đồng quan điểm, một đơn vị kinh doanh ô tô cho biết những điều kiện kinh doanh ngặt nghèo như yêu cầu phải có cơ sở bảo hành, ủy quyền chính hãng hay giấy chứng nhận chất lượng kiểu loại từ nước sản xuất đã dựng lên một bức tường thành quá lớn, ngăn cản các doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia sân chơi.

“Hệ quả tất yếu là thị trường phân phối ô tô tại Việt Nam rơi vào tình trạng độc quyền nhóm. Giá xe ô tô tại Việt Nam luôn bị đẩy lên mức cao nhất nhì khu vực ASEAN xét trên bình diện sức mua, ép người tiêu dùng phải chịu thiệt thòi khi có quá ít lựa chọn”, đại diện doanh nghiệp này chia sẻ.

Chuyển hướng hậu kiểm, giảm gánh nặng phí tuân thủ

Nhìn rộng ra toàn cảnh bức tranh cải cách thể chế từ 8 Nghị quyết của Chính phủ, Tiến sĩ Huỳnh Thanh Điền, chuyên gia kinh tế đánh giá cao sự quyết liệt chưa từng có này. Tuy nhiên, ông đặc biệt nhấn mạnh rằng việc bãi bỏ giấy phép không đồng nghĩa với việc buông lỏng quản lý, mà là sự thay đổi tư duy từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm".

"Việc chuyển hướng này đòi hỏi Nhà nước phải làm tốt khâu ban hành các bộ quy chuẩn minh bạch. Doanh nghiệp không cần phải nộp hồ sơ xin phép, nhưng trước khi bắt tay vào làm, họ buộc phải tự soi chiếu vào các quy chuẩn về môi trường, lao động, an toàn mà Nhà nước đã công bố", TS Điền góp ý.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, các tiêu chuẩn này không hề được hạ thấp mà trái lại, ngày càng khắt khe hơn. Điểm mấu chốt là công tác quản lý nhà nước không nên duy trì theo lề thói cũ là định kỳ lập các đoàn đi thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp. Thay vào đó, nền tảng số hóa và dữ liệu trực tuyến sẽ đóng vai trò trung tâm. Doanh nghiệp tự kê khai, tự cập nhật quá trình hoạt động lên hệ thống dữ liệu quốc gia.

Đồng thời, Tiến sĩ Điền cho rằng cơ quan chức năng cần trao quyền giám sát lại cho chính cộng đồng và khách hàng. Một khi sản phẩm hay dự án vi phạm quy chuẩn, chính người tiêu dùng hoặc các đối thủ cạnh tranh sẽ là người lên tiếng khởi kiện. Lúc này, tòa án và các cơ quan nhà nước thụ lý đơn, xử phạt thật nghiêm minh mang tính răn đe.

Đồng quan điểm, Tiến sĩ Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME), chỉ rõ rào cản lớn nhất hiện nay là tình trạng văn bản dưới luật "vượt rào" và sự chồng chéo trong quản lý, gây áp lực chi phí khổng lồ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME).

Để cuộc cải cách đi vào thực chất, TS Nam kiến nghị phải chuyển đổi dứt khoát tư duy từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm". Đặc biệt, không thể để các bộ, ngành tự rà soát quy định do chính mình ban hành. Thay vào đó, cần thành lập Tổ công tác liên ngành, trao quyền giám sát và phản biện cho cộng đồng doanh nghiệp.

Ông cũng đề xuất xây dựng bộ tiêu chí định lượng (gồm tính hợp pháp, sự cần thiết và chi phí tuân thủ) làm màng lọc vững chắc để tự động bãi bỏ ngay các giấy phép con vô lý, trả lại môi trường thông thoáng cho doanh nghiệp vươn lên.