'Cắt giảm' thủ tục: Xóa giấy phép con, khơi thông kinh tế

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng vừa ban hành chỉ đạo khẩn, yêu cầu các bộ ngành phải trình phương án cắt giảm thủ tục trước ngày 20-4-2026. Trong bối cảnh kinh tế đối mặt nhiều thách thức, quyết tâm kéo giảm chi phí tuân thủ thủ tục được xem là đòn bẩy chiến lược.

Sự chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ không chỉ trực tiếp giải phóng sức ỳ, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp mà còn tạo tiền đề vững chắc nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số kỳ vọng.

Lượng hóa điều kiện, kiến tạo bộ lọc thông minh

Ông Võ Quang Phúc - Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Phát triển Thương mại Mekong Việt Nam, kiêm Phó chủ tịch Hội Doanh nghiệp xã Bình Hưng (TP.HCM) nhấn mạnh rằng cắt giảm 30% các ngành nghề có điều kiện cần số hóa hoàn toàn quy trình. Nếu giảm 30% nhưng 70% còn lại vẫn nộp hồ sơ giấy và chờ cơ chế "xin - cho" thì rào cản vẫn còn.

“Mọi điều kiện phải được định lượng bằng con số, loại bỏ ngay các cụm từ gây khó dễ như "phù hợp với quy hoạch", "trường hợp cần thiết". Cần cắt bỏ 100% thủ tục trình bản cứng các chứng từ đã có trên hệ thống online như Căn cước công dân. Trong ngành Dược, cần áp dụng cơ chế chủ cơ sở kinh doanh là người nộp thuế được quyền tự do thuê người phụ trách chuyên môn để kinh doanh theo đúng quy luật thị trường”, ông Phúc kiến nghị.

Ông Nguyễn Duy Thành, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Quản lý nhà Toàn Cầu (Global Home) kiêm phó chủ tịch Hiệp hội quản lý vận hành nhà chung cư TP.HCM, khẳng định không phải mọi điều kiện kinh doanh đều là giấy phép con vô nghĩa. Trong những lĩnh vực đặc thù như quản lý vận hành chung cư, dịch vụ bảo vệ, phòng cháy chữa cháy, một số chứng nhận là cần thiết để tránh tình trạng doanh nghiệp "tay không bắt giặc" gây bất ổn cho cư dân.

Ông Thành đề xuất giữ lại các chứng nhận năng lực chuyên môn, giấy phép PCCC, thang máy nhưng kiên quyết loại bỏ các thủ tục hình thức, trùng lặp hoặc "biến tướng" nhằm kiểm soát hành chính. Để giảm chi phí nhưng vẫn đảm bảo trách nhiệm, cần tăng cường hậu kiểm thay vì tiền kiểm, đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu công khai minh bạch để thị trường tự sàng lọc.

"Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ số và ban hành bộ tiêu chuẩn thống nhất toàn quốc sẽ giúp loại bỏ giấy tờ rườm rà vẫn giám sát chặt chẽ chất lượng dịch vụ", ông Thành chia sẻ.

Gỡ bỏ rào cản kìm hãm dòng vốn của doanh nghiệp

Quyết tâm của Chính phủ trong chỉ đạo mới nhất là phải kéo giảm 50% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính nhằm tạo đà cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Dưới góc nhìn chuyên gia kinh tế, TS Lê Bá Chí Nhân đánh giá nếu bóc tách chi phí tuân thủ mà doanh nghiệp đang gánh chịu, vấn đề không nằm ở một thủ tục riêng lẻ mà nằm ở cấu trúc quản lý chồng chéo, phân tán và tiền kiểm quá nặng giữa các bộ ngành.

Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở luồng thủ tục đầu tư – đất đai – xây dựng, nơi một dự án phải đi vòng qua rất nhiều cửa. Luồng thủ tục này chịu sự điều chỉnh đồng thời của Luật Đầu tư, Luật Đất đai, Luật Xây dựng và Luật Bảo vệ môi trường. Việc mỗi luật yêu cầu một bộ hồ sơ và quy trình thẩm định riêng đã khiến thời gian chuẩn bị dự án kéo dài 1-3 năm. Đây chính là chi phí vô hình lớn nhất làm chậm dòng vốn đầu tư vào nền kinh tế.

Hệ thống giấy phép con mang nặng tư duy tiền kiểm đang cản trở hoạt động doanh nghiệp. Điều này thể hiện rõ trong các lĩnh vực dược, thực phẩm, logistics, giáo dục, y tế tư nhân và vận tải. Tình trạng thanh tra, kiểm tra chồng chéo cũng tạo ra chi phí tuân thủ rất lớn.

Đặc biệt, thủ tục thuế, hải quan và hoàn thuế VAT vẫn yêu cầu giải trình nhiều vòng, làm chậm vòng quay tiền của doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Quy trình pháp lý trong tiếp cận tín dụng, bảo đảm tài sản còn phức tạp.

Do đó, TS Lê Bá Chí Nhân hiến kế cải cách phải tái cấu trúc quy trình theo nguyên tắc: một cửa – một lần nộp – một cơ quan chịu trách nhiệm – hậu kiểm là chính.

Cần lập các tổ công tác quy trình do Văn phòng Chính phủ và Bộ Tư pháp chủ trì, vẽ lại toàn bộ luồng thủ tục trên một sơ đồ duy nhất để bóc tách những điểm lặp. Việc số hóa phải đi kèm chuẩn hóa dữ liệu liên thông. Doanh nghiệp đã nộp một lần thì Nhà nước tự chia sẻ dữ liệu cho nhau. Các bộ phải có một chỉ số chi phí tuân thủ để cam kết cắt bao nhiêu ngày xử lý, bao nhiêu bước thủ tục.

Chuyển tư duy quản lý sang phục vụ, kiến tạo

Áp lực cải cách càng trở nên cấp bách khi Báo cáo tình hình sản xuất kinh doanh Quý I-2026 của Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM (HUBA) chỉ ra hàng loạt khó khăn bủa vây doanh nghiệp. HUBA kiến nghị hệ thống ngân hàng cần có cơ chế nới lỏng điều kiện vay vốn, kéo dài thời gian vay và giảm mặt bằng lãi suất xuống dưới 6%/năm cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Tiến trình giải phóng nguồn lực từ đất đai cần đẩy nhanh, cho phép doanh nghiệp chuyển mục đích sử dụng đất không còn khả năng nông nghiệp. Thành phố cũng cần thúc đẩy cơ chế thử nghiệm (sandbox) đối với mô hình kinh doanh mới, phát triển kinh tế bạc thông qua xây dựng hệ sinh thái dịch vụ cho người cao tuổi.

Để hiện thực hóa khát vọng phát triển, ông Võ Tân Thành, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI) khẳng định cộng đồng doanh nghiệp cam kết đồng hành cùng Chính phủ để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số. Những quyết sách bãi bỏ hơn 30% điều kiện kinh doanh, triển khai 100% thủ tục trực tuyến và đầu tư hơn 3.335 km cao tốc của nhiệm kỳ vừa qua là nền tảng vững chắc. Ông Thành nhấn mạnh cần chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy “quản lý doanh nghiệp” sang “phục vụ và kiến tạo cho doanh nghiệp”.

VCCI kiến nghị thiết lập chính quyền phục vụ, xử lý hồ sơ theo thời gian thực dựa trên nguyên tắc "Một cửa - một lần - một người chịu trách nhiệm". Đặc biệt, phải chuyển từ kiểm soát nội bộ sang giám sát xã hội hóa thông qua hệ thống chấm điểm chính quyền bởi người dân và doanh nghiệp. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh công khai quy hoạch, đấu giá đất đai minh bạch để khu vực tư nhân tiếp cận công bằng.

Đổi mới sáng tạo phải được ưu tiên bằng các ưu đãi thuế R&D, áp dụng cơ chế sandbox cho Fintech, AI và logistics. Đào tạo nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực STEM, tự động hóa và dữ liệu lớn chính là chìa khóa để Việt Nam bứt phá, vươn lên thành quốc gia phát triển vào năm 2045.