Nghị quyết 09 dành riêng cho TP.HCM vừa được Bộ Chính trị ban hành mang một thông điệp chính trị vô cùng rõ ràng - đó là tiếp tục khẳng định và nâng tầm vai trò cực tăng trưởng chiến lược của TP trong giai đoạn phát triển mới.
Đây không chỉ là sự tiếp nối các nghị quyết trước đó của Bộ Chính trị mà còn là một bước nâng cấp, đặt TP.HCM vào vị trí biểu tượng phát triển năng động của Việt Nam trong thế kỷ XXI.
Nghị quyết 09 khẳng định Trung ương sẵn sàng trao cho TP.HCM cơ chế vượt trội, trong đó có Luật Đô thị đặc biệt - được gọi là “đột phá của đột phá”. Nghị quyết đặt lộ trình vươn tầm với những cột mốc cụ thể: Trở thành trung tâm kinh tế, tài chính nổi bật của Đông Nam Á vào năm 2030, vươn mình thành trung tâm đổi mới sáng tạo của châu Á vào năm 2045 và trọn vẹn vóc dáng của một đô thị toàn cầu vào năm 2075.
Thông điệp ở đây là TP.HCM không chỉ là đầu tàu mà còn là cửa ngõ đưa Việt Nam bước vào sân chơi khu vực và thế giới.
Trong bối cảnh TP.HCM đang đối mặt với áp lực dân số, hạ tầng và tài chính với nhu cầu đầu tư lên tới hàng chục tỉ USD mỗi năm. Các cơ chế thí điểm trước đó đã bộc lộ giới hạn, mô hình cũ không còn phù hợp để gánh vác sứ mệnh mới.
Nghị quyết 09 ra đời thể hiện sự thay đổi tư duy sâu sắc từ phía Trung ương, thể hiện ở việc dịch chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy trao quyền. Vai trò của TP.HCM đã được nâng cấp từ đầu tàu kinh tế thành đầu tàu thể chế. Cách tiếp cận quản trị cũng chuyển từ giải quyết vấn đề mang tính ngắn hạn sang kiến tạo tầm nhìn 50 năm, hoạch định lộ trình phát triển dài hạn.
Việc cho phép TP.HCM có Luật Đô thị đặc biệt đã thể hiện cấp độ cao nhất của phân quyền khi tạo khung thể chế riêng, cho phép TP vận hành theo mô hình khác biệt cũng như mở đường cho chính sách chưa từng có tiền lệ. Luật cũng là cơ sở pháp lý để TP bước vào một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới.
Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành siêu đô thị hàng đầu châu Á, TP cần xây dựng mô hình phát triển mới dựa trên thể chế vượt trội, phân quyền mạnh, kinh tế số, đổi mới sáng tạo, hạ tầng hiện đại và đội ngũ cán bộ chất lượng cao. Để Nghị quyết 09 đi vào cuộc sống, TP.HCM cần khẩn trương bám sát năm khía cạnh cốt lõi.
Thứ nhất, thông qua Luật Đô thị đặc biệt để đột phá thể chế và giao quyền tự quyết cao hơn về quy hoạch, đầu tư công, thu - chi ngân sách và quản lý đất đai. Đây là nền tảng quyết định cho mọi đột phá. Việc giao quyền phải đi kèm với trách nhiệm bằng các chỉ số KPI cụ thể về tăng trưởng và cải cách. Đồng thời, thiết lập cơ chế thử nghiệm chính sách (sandbox) cho tài chính, y tế, giáo dục. TP có thể làm thí điểm tại khu vực Thủ Đức, Thủ Thiêm và phường trung tâm trước khi nhân rộng.
Thứ hai, tập trung nguồn lực hoàn chỉnh các dự án hạ tầng chiến lược. TP.HCM cần được giao quyền mạnh mẽ để tự quyết định đầu tư, chủ động huy động vốn (trái phiếu đô thị, PPP, quỹ đất) cho năm dự án ưu tiên: Vành đai 3, vành đai 4, metro 1, metro 2, cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, trục Bắc - Nam và hạ tầng chống ngập. Việc phát triển giao thông phải đặt trong sự phối hợp chặt chẽ với vùng Đông Nam Bộ; ứng dụng công nghệ mới và dữ liệu số để giải quyết triệt để vấn nạn kẹt xe, ngập nước, ô nhiễm.
Thứ ba, khởi động Trung tâm tài chính quốc tế và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Trọng tâm là xây dựng hành lang đổi mới sáng tạo phía đông (Thủ Đức - Khu công nghệ cao - ĐH Quốc gia - Thủ Thiêm) thành thung lũng Silicon của Việt Nam. Tại Thủ Thiêm, cần tạo không gian tài chính hiện đại, áp dụng cơ chế thuế cạnh tranh, thủ tục nhanh chóng để thu hút các định chế toàn cầu (anchor tenants) như ngân hàng đầu tư, Big 4 kiểm toán…
Thứ tư, cải cách hành chính và quản trị đô thị dựa trên dữ liệu số. TP phải hướng đến 100% dịch vụ công trực tuyến, xây dựng chính quyền số vận hành dựa trên dữ liệu với sự liên thông giữa các sở, ngành. Đặc biệt, minh bạch hóa mọi quy trình trên môi trường số là giải pháp căn cơ nhất để triệt tiêu tham nhũng vặt, tạo niềm tin cho người dân và doanh nghiệp.
Thứ năm, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và kiến tạo đô thị nhân văn. TP cần cơ chế đặc thù để thu hút chuyên gia quốc tế, Việt kiều và nhân tài trong nước. Song song đó, đầu tư mạnh vào hạ tầng xã hội; chăm lo cho người yếu thế, lao động nhập cư bằng nhà ở giá rẻ, ký túc xá công nhân.
Mọi chính sách chỉ thành công khi huy động được sức mạnh của người dân và doanh nghiệp. TP.HCM cần tăng cường đối thoại công - tư, khuyến khích phản biện xã hội. Từ đó, không chỉ hướng đến sự giàu mạnh mà phải thực sự là một đô thị đáng sống, xanh, an toàn và bền vững.
