Cần cơ chế rõ ràng để tài xế xe công nghệ được đóng bảo hiểm

Tại hội thảo đánh giá 5 năm thực hiện Bộ Luật Lao động do Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam tổ chức chiều 15-1, nhiều chuyên gia cho rằng hàng triệu lao động phi chính thức, trong đó có tài xế công nghệ sẽ “trắng tay” khi mất thu nhập. Vì vậy, cần buộc doanh nghiệp nền tảng thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm, mở rộng bảo vệ an sinh.

Từ thực tế đó, TS Nhạc Phan Linh, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách Mặt trận đề xuất bổ sung quy định về “giả định quan hệ lao động”. Theo đó, nếu một cá nhân làm việc và đáp ứng ít nhất ba trong năm tiêu chí thì mặc nhiên được coi là có quan hệ lao động.

Các tiêu chí gồm: Bên sử dụng lao động ấn định mức thù lao hoặc khung giá dịch vụ; kiểm soát điều kiện làm việc và thời gian thực hiện thông qua phần mềm hoặc thuật toán; hạn chế khả năng làm việc cho đối tác cạnh tranh; yêu cầu sử dụng đồng phục, thương hiệu khi giao dịch với khách hàng; có cơ chế xử phạt hoặc chấm điểm tín nhiệm ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập.

Để có góc nhìn thực tế, sâu sắc hơn về vấn đề này, báo Pháp Luật TP.HCM đã có dịp trao đổi với các chuyên gia và lắng nghe ý kiến của tài xế xe công nghệ.

Thiệt thòi vì danh nghĩa “đối tác”

Ông Nguyễn Thanh Bình (50 tuổi), 9 năm làm tài xế chạy xe công nghệ cho một công ty. Suốt 9 năm nay, nguồn thu nhập chính của ông là từ nghề chạy xe công nghệ này, tuy nhiên, ông không được đóng bảo hiểm, chưa một lần được hưởng quyền lợi của một người lao động bởi ông và công ty làm việc thông qua “hợp đồng đối tác”. Bản thân ông và rất nhiều người khác vẫn mong muốn được xem là một người lao động bình thường để được hưởng các quyền lợi liên quan. Tuy nhiên, vì công ty quy định vậy nên phải theo, ai không chấp nhận thì chọn công việc khác.

Ông Nguyễn Xuân Trường (41 tuổi, ở Đồng Nai) thì chia sẻ, sau khi nghỉ việc ở công ty cũ, ông chuyển qua chạy xe công nghệ. Nghề này giúp ông có thu nhập hàng ngày, tự do giờ giấc. Khi được hỏi nếu công ty ký hợp đồng lao động, siết chặt thời gian, doanh số hơn thì ông có chịu làm không, ông Trường mạnh dạn trả lời tất nhiên là đồng ý vì là người đã từng nhiều năm làm việc có hợp đồng hẳn hoi, ông hiểu mình có rất nhiều quyền lợi so với hiện nay không có hợp đồng lao động.

Từ thực tế hiện nay, việc xây dựng cơ chế bảo vệ quyền lợi cho những đối tượng lao động không được ký hợp đồng là rất cần thiết, vừa giúp họ đảm bảo cuộc sống lại đem lại hiệu quả trong quản lý. Việc đặt ra các tiêu chí cho quan hệ lao động là điều nên làm, khi được xem là một quan hệ lao động thì người lao động sẽ mặc nhiên được hưởng các quyền lợi về an sinh xã hội như bảo hiểm, hưu trí,...nếu đáp ứng đủ các điều kiện quy định.

Cần tiêu chí rõ ràng về quan hệ lao động

Luật sư Lê Dũng (Đoàn Luật sư TP.HCM) cho rằng, hiện nay đất nước chúng ta đang có nhiều lao động làm công việc chính là tài xế xe công nghệ, có người làm cả chục năm nhưng không được ký hợp đồng lao động nên họ không được đóng bảo hiểm, không có thưởng Tết và bất kỳ chế độ nào của người lao động. Vì muốn có việc làm nên họ phải chấp nhận làm việc cho công ty dưới danh nghĩa là đối tác, hợp tác kinh doanh, hợp đồng dịch vụ,… nhưng thực tế xét về bản chất thì đó là quan hệ lao động. Thực tế có nhiều trường hợp tài xế xe công nghệ bị tai nạn trong quá trình làm việc nhưng vì không được xem là người lao động theo Bộ luật Lao động nên cũng không được hưởng chế độ liên quan đến tai nạn lao động.

Theo Luật sư Lê Dũng, với mô hình xe công nghệ ở một số nước phương Tây, đa số tài xế họ chỉ chọn chạy xe công nghệ như là một nghề phụ để kiếm thêm thu nhập nên việc công ty dịch vụ xe công nghệ đóng bảo hiểm hay không có thể không cần thiết. Tuy nhiên, thực tế ở Việt Nam, đa số tài xế xe công nghệ chọn đó là nghề chính, nên việc không được hưởng quyền lợi của người lao động là một thiệt thòi rất lớn cho bản thân họ và gia đình. Do đó, pháp luật cần điều chỉnh đối với nhóm các doanh nghiệp đang kinh doanh dịch vụ xe công nghệ hiện nay. Phải xét đến các nhóm lao động có thu nhập chính từ hoạt động chạy xe công nghệ thì phải được ký hợp đồng lao động và được hưởng các chế độ của người lao động. Bởi vì bản chất thì họ vẫn bỏ sức lao động của mình để tạo ra giá trị cho doanh nghiệp và họ được trả tiền cho phần công sức bỏ ra đó. Trong quá trình làm việc, nếu có rủi ro thì họ phải được pháp luật bảo vệ.

Bàn về các tiêu chí để được xem là quan hệ lao động, Luật sư Lê Văn Hoan (Đoàn Luật sư TP.HCM) cho rằng chỉ cần ba tiêu chí. Thứ nhất, có lao động tạo ra thu nhập; thứ 2, người lao động trực tiếp và người điều hành lao động đều được hưởng thành quả từ thu nhập đó; thứ ba, người trực tiếp lao động chịu sự chi phối của người điều hành. Với quan điểm của Luật sư Hoan, nên bổ sung ba tiêu chí để tạo nên quan hệ lao động này vào Bộ luật Lao động để rất đông các đối tượng như tài xế xe công nghệ, giúp việc nhà, thợ hồ,…được điều chỉnh bởi pháp luật về lao động. Khi họ được đặt vào mối quan hệ lao động thì mặc nhiên họ sẽ được hưởng các quyền lợi, chế độ về an sinh xã hội mà pháp luật điều chỉnh.

Sở dĩ Luật sư Lê Văn Hoan không đồng tình các tiêu chí mà TS Nhạc Phan Linh vì các tiêu chí này khá chi tiết, cụ thể vấn đề nên sẽ dễ dẫn đến tình trạng lách luật, lạc hậu theo thời gian và không bao quát được hết các đối tượng.