Trong suốt hơn 2 tháng chiến tranh Mỹ, Israel với Iran, giá dầu liên tục biến động.
Những ngày đầu tháng 5, giá dầu vẫn xoay quanh mức 100 USD/thùng. Mức giá này vẫn cao hơn nhiều so với mức khoảng 70 USD/thùng trước chiến tranh.
Giá cao và nguồn cung thiếu hụt đang ảnh hưởng đến chính sách của các nước và tác động trực tiếp đến đời sống người dân. Châu Á không nằm ngoài vòng ảnh hưởng này.
Cú sốc với châu Á
Trong dự báo mới nhất của tập đoàn dầu khí BP, các quốc gia châu Á mới nổi chiếm toàn bộ sự tăng trưởng trong việc sử dụng khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG). Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, khoảng 70% mức tăng nhu cầu dầu mỏ toàn cầu đến năm 2035 sẽ tập trung ở Đông Nam Á và Ấn Độ.
Ngành công nghiệp dầu khí toàn cầu đang trông chờ vào sự tăng trưởng tiêu thụ mạnh mẽ ở châu Á. Nhưng song song đó, cuộc khủng hoảng giá dầu đang diễn ra ảnh hưởng mạnh đến khu vực này.
Theo hãng tin Bloomberg, hơn 80% lượng dầu và khí đốt đi qua eo biển Hormuz hướng về phía đông, tức là hướng về các khu vực Nam Á, Đông Bắc Á, Đông Nam Á.
Hầu hết khu vực tại châu Á đều thiếu hụt nguồn dầu và tình trạng này ngày càng trầm trọng hơn qua từng năm. Trong đó, Nhật và Hàn Quốc từ lâu đã nằm trong số những quốc gia phụ thuộc nhiều nhất vào nhập khẩu năng lượng trên thế giới.
Các mỏ khí đốt trong nước từng duy trì tăng trưởng ở Bangladesh, Pakistan và Thái Lan trong những thập niên trước, hiện cũng dần cạn kiệt, khiến các quốc gia này phải phụ thuộc vào nhập khẩu nguồn khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) đắt đỏ và không ổn định.
Tại Đông Nam Á, dù là quốc gia có trữ lượng dầu mỏ lớn, Malaysia lại là nước nhập khẩu ròng nhiên liệu (có lượng nhiên liệu nhập khẩu lớn hơn lượng nhiên liệu xuất khẩu). Indonesia cũng phụ thuộc vào nhập khẩu dầu mỏ hơn 20 năm nay, dù trước đó, nước này là thành viên của Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC).
Vì lẽ đó, khi Trung Đông chứng kiến bất ổn, tình trạng thiếu hụt và giá cả tăng cao của nhiên liệu hóa thạch đã gây nên cú sốc cho châu Á, trực tiếp ảnh hưởng đến người tiêu dùng.
Việc đóng cửa eo biển Hormuz đã gây ra tác động to lớn đến khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Tác động và giải pháp thay thế
Tại thủ đô Seoul (Hàn Quốc), giá trung bình của món mì kalguksu vượt quá 10.000 won (6,79 USD) lần đầu tiên trong tháng 3, trong bối cảnh lạm phát tăng lên 2,2% – một phần hậu quả do chi phí nhập khẩu năng lượng tăng cao.
Tại Nhật, giá một bát mì ramen đang tiến gần đến ngưỡng 1.000 yen (6,27 USD). Các nhà tắm công cộng giá rẻ tại nước này đang phải đối mặt lợi nhuận eo hẹp hơn, khi họ bị kẹp giữa chi phí dầu dùng cho hệ thống sưởi ấm tăng cao nhưng không được tăng giá dịch vụ do chính phủ quy định.
Theo công ty tư vấn hàng không Cirium, do giá nhiên liệu máy bay tăng lên mức cao, các hãng hàng không ở Đông Nam Á đã cắt giảm lịch trình bay tháng 5 từ 10% đến 15%. Hãng hàng không Thai Airways đã hủy bỏ 2/3 số chuyến bay hàng ngày giữa thủ đô Bangkok (Thái Lan) và Seoul. Hãng Cathay Pacific Airways hiện áp dụng phụ phí 200 USD cho các chuyến bay đường dài.
Tác động đến đường bộ thậm chí còn nghiêm trọng hơn.
Pakistan, Philippines và Sri Lanka đã áp dụng tuần làm việc 4 ngày để giảm lượng xăng và dầu diesel sử dụng trong việc đi lại. Các tài xế xe buýt nhỏ (jeepney) ở thủ đô Manila (Philippines) đã yêu cầu giảm thuế nhiên liệu, vì chi phí tăng cao ảnh hưởng đến sinh kế của họ.
Ở mức độ thấp hơn, nông dân ở Ấn Độ đang cân nhắc lại về việc mua phân bón, trong bối cảnh giá cả phân bón tăng cao do việc xuất khẩu urê từ vùng Vịnh bị tạm dừng.
Tác động trực tiếp đến cuộc sống của người dân cũng rất đáng quan ngại. Pakistan đang có một số thời điểm giảm cung cấp điện, sau khi nguồn cung LNG từ Qatar giảm. Điều này gây ảnh hưởng lớn đến đời sống người dân tại những vùng như thành phố Lahore – nơi nhiệt độ ban ngày lên tới hơn 40 độ C.
Tại Ấn Độ, tình trạng thiếu khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) – vốn được sử dụng rộng rãi trong nấu ăn – đã gây ra tình trạng nhiều người xếp hàng tại các cửa hàng bán lẻ. Lượng tiêu thụ LPG trong tháng 3 đã giảm 13% so với cùng kỳ năm 2025.
Tình trạng hiện tại thúc đẩy việc tìm kiếm các giải pháp thay thế. Trong đó, nguồn năng lượng sạch là ứng viên sáng giá.
Xe điện đang chiếm tỉ trọng rất lớn và tăng nhanh ở nhiều nước châu Á, bao gồm Thái Lan, Singapore, Trung Quốc, Indonesia, Hàn Quốc và Việt Nam. Ngay cả trước khi chiến tranh Mỹ, Israel với Iran nổ ra, hàng tỉ người lái xe ở châu Á cũng đã tìm kiếm giải pháp thế cho các loại xe chạy bằng xăng dầu.
Tại Campuchia, Indonesia, Malaysia và Pakistan, việc lắp đặt tấm pin năng lượng mặt trời ghi nhận mức tăng.
Tại Philippines, chỉ riêng trong tháng 3, việc nhập khẩu tấm pin mặt trời đủ để giúp nước này tăng tổng công suất năng lượng mặt trời lên gấp rưỡi so với mức cuối năm 2025. Trang tin Rappler của Philippines dẫn thông tin từ một công ty lắp pin năng lượng mặt trời ở nước này cho biết họ đang ký hợp đồng mỗi tháng nhiều gấp 10 lần so với trước khi chiến tranh nổ ra.
Cuộc khủng hoảng giá dầu ảnh hưởng dự báo tăng trưởng châu Á
Theo dữ liệu của công ty phân tích thị trường Kpler, các nhà xuất khẩu của Mỹ đang vận chuyển 2,27 triệu thùng dầu/ngày sang châu Á trong tháng 4, tăng lên 3,29 triệu thùng/ngày trong tháng 5. Tuy nhiên, lượng dầu xuất khẩu từ Trung Đông sang châu Á được ghi nhận ở mức 14,8 triệu thùng/ngày trong tháng 4, giảm đáng kể so với mức trung bình 18,63 triệu thùng/ngày của tháng 3.
Nói cách khác, nhập khẩu từ Trung Đông giảm khoảng 4 triệu thùng/ngày trong khi nhập khẩu từ Mỹ chỉ tăng khoảng 1 triệu thùng/ngày. Nhiều nước châu Á cũng đang tăng cường nhập khẩu dầu thô từ Nga.
Tuy nhiên, lượng dầu trên thế giới không đủ để lấp đầy hoàn toàn khoảng trống do thiếu hụt nguồn cung từ Trung Đông. Do đó, nhiều cơ quan đang bày tỏ quan ngại về tình hình tăng trưởng của khu vực châu Á trong năm nay.
Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) mới đây đã điều chỉnh giảm dự báo tăng trưởng cho khu vực châu Á – Thái Bình Dương, khu vực này được dự báo sẽ tăng trưởng 4,7%, thấp hơn so với dự báo trước đó là 5,1%, theo hãng tin Reuters.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cũng không lạc quan hơn.
“Châu Á bước vào năm 2026 với nền tảng vững chắc. Nhưng chiến tranh ở Trung Đông và cú sốc nguồn cung năng lượng sau đó đang làm tăng lạm phát, làm suy yếu cán cân thanh toán quốc tế và thu hẹp các lựa chọn chính sách, nhấn mạnh sự phụ thuộc của khu vực vào dầu khí nhập khẩu” – nhà kinh tế Andrea Pescatori của IMF nhận định.
Giữa lúc đó, nhiều nước châu Á đang tìm kiếm các biện pháp khác nhau nhằm giảm tác động từ giá dầu tăng như phân bổ nhiên liệu theo định mức, tiến hành các thỏa thuận hợp tác trong lĩnh vực năng lượng, theo đuổi cách tiếp cận dài hạn đối với kế hoạch an ninh năng lượng. Những biện pháp này phần nào mở ra hy vọng để nền kinh tế khu vực vượt qua giai đoạn khó khăn này.
