TP.HCM vừa khởi công tuyến metro số 2 đoạn Bến Thành – Tham Lương vào tháng 1-2026, đồng thời cũng có nhiều động thái để chuẩn bị khởi công metro số 2 đoạn Bến Thành – Thủ Thiêm.
Việc sớm khởi công, hoàn thành tuyến metro số 2 không chỉ hoàn thiện mạng lưới đường sắt đô thị cho TP.HCM, mà còn hoàn thành mắt xích quan trọng cho tuyến đường sắt đô thị kết nối Tân Sơn Nhất – Long Thành.
Để hiểu rõ hơn về ý nghĩa dự án metro số 2, Báo Pháp Luật TP.HCM đã có cuộc phỏng vấn với PGS.TS Nguyễn Xuân Phương – Hiệu trưởng Trường Đại học GTVT TP.HCM.
Metro số 2 – mắt xích quan trọng trong mạng lưới ĐSĐT
.Thưa ông, dự án metro số 2 có ý nghĩa như thế nào đối với phát triển mạng lưới đường sắt đô thị TP.HCM?
+ PGS.TS Nguyễn Xuân Phương: Tuyến metro số 2 (đoạn Bến Thành – Thủ Thiêm) có ý nghĩa then chốt vì vừa là nhánh Đông nối khu trung tâm lịch sử với đô thị mới Thủ Thiêm, vừa là một mắt xích quan trọng trong cấu trúc mạng lưới đường sắt đô thị xuyên tâm của TP.HCM.
Metro số 2 có vị trí và vai trò trong mạng lưới đường sắt đô thị. Cụ thể, đoạn Bến Thành – Thủ Thiêm dài khoảng 6–6,2 km, đi ngầm từ ga Bến Thành theo đường Hàm Nghi, vượt sông Sài Gòn, sau đó chạy dọc trục Mai Chí Thọ đến ga Thủ Thiêm. Đây là một trong ba đoạn cấu thành tuyến metro số 2 trục Củ Chi – Bến Thành – Thủ Thiêm, nằm trong mạng lưới metro 8 tuyến do TP.HCM quy hoạch. Vì thế, metro số 2 đóng vai trò tuyến xuyên tâm kết nối Đông – Tây và Bắc – Tây Bắc về một đầu mối Bến Thành.
Metro số 2 góp phần tăng cường tính liên kết và trung chuyển. Ga Bến Thành là “siêu ga” trung tâm, nơi tuyến số 2 kết nối với tuyến số 1 và các tuyến metro khác trong tương lai, tạo nên một "hub" trung chuyển lớn nhất của mạng lưới đường sắt đô thị.
Khi hoàn thiện toàn tuyến số 2, hành khách từ hướng Tây – Tây Bắc (Tham Lương, Củ Chi, quận 12 cũ…) có thể đi thẳng đến khu Đông (Thủ Thiêm) mà chỉ cần trung chuyển một lần tại Bến Thành, giảm mạnh phụ thuộc vào các trục đường bộ hiện đang quá tải.
Đặc biệt hơn, metro số 2 sẽ thúc đẩy phát triển không gian đô thị phía Đông. Hiện nay, Thủ Thiêm được xác định là trung tâm tài chính – dịch vụ, đô thị mới chiến lược phía Đông nên việc có tuyến metro trực tiếp từ Bến Thành giúp hình thành trục giao thông khối lượng lớn giữa hai “trung tâm kép”, củng cố mô hình đô thị đa cực của TP.HCM.
Sơ đồ kết nối các tuyến metro 1, 2, 3, 4
Bên cạnh đó, đoạn Bến Thành – Thủ Thiêm là cơ sở hạ tầng xương sống để triển khai mô hình TOD (phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng) quanh các ga hai bờ sông Sài Gòn, nhất là khu đất trống còn lớn ở Thủ Thiêm. Qua đó tạo nguồn lực tài chính quay vòng cho mạng lưới metro.
Đoạn Bến Thành – Thủ Thiêm hiện đang được nghiên cứu đầu tư theo hình thức PPP, hợp đồng BT và Tập đoàn THACO được giao lập báo cáo nghiên cứu khả thi và đề xuất phương án đầu tư, thời gian nghiên cứu khoảng 4 tháng làm cơ sở quyết định chủ trương đầu tư. Việc một đoạn tuyến ngầm, kỹ thuật phức tạp, giá trị lớn được triển khai sớm giúp TP.HCM kiểm nghiệm cơ chế huy động vốn xã hội hóa cho hệ thống metro, giảm áp lực ngân sách và tạo tiền lệ cho các tuyến, các đoạn khác trong toàn mạng lưới đường sắt đô thị.
Metro số 2 sẽ tác động đến hoàn thiện mạng lưới đến 2030. Cụ thể, cùng với tuyến số 1 và đoạn Bến Thành – Tham Lương của tuyến số 2 đã khởi công, dự kiến hoàn thành vào khoảng 2030, đoạn Bến Thành – Thủ Thiêm là một trong những dự án trọng điểm mà TP.HCM ưu tiên hoàn thành trước 2030.
Khi cả hai nhánh chính của tuyến số 2 được đưa vào sử dụng, mạng lưới metro TP.HCM sẽ hình thành trục xương sống Đông – Tây – Tây Bắc, hỗ trợ phân bố lại dân cư, việc làm, giảm ùn tắc khu trung tâm và nâng cao năng lực cạnh tranh đô thị ở tầm vùng và quốc tế.
Metro số 2 – tăng cường kết nối 2 sân bay với nhau
.Metro số 2 có góp phần tăng cường kết nối Thủ Thiêm, sân bay Long Thành với sân bay Tân Sơn Nhất như thế nào thưa ông?
+ PGS.TS Nguyễn Xuân Phương: Tuyến metro số 2 được định hướng là một mắt xích quan trọng trong hành lang đường sắt đô thị kết nối Thủ Thiêm – Long Thành với Tân Sơn Nhất, dù việc này cần sự phối hợp với tuyến Thủ Thiêm – Long Thành và các tuyến khác.
Cụ thể, metro số 2 hiện có hai đoạn đang được chuẩn bị đầu tư là Bến Thành – Tham Lương và Bến Thành – Thủ Thiêm, hình thành trục Tham Lương – Bến Thành – Thủ Thiêm. Theo báo cáo của UBND TP.HCM, phương án được ưu tiên để kết nối hai sân bay là kết hợp metro số 2 với tuyến đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành.
Đối với đoạn Bến Thành – Tham Lương đi qua khu vực Tân Sơn Nhất, hành khách từ sân bay có thể tiếp cận metro số 2 tại ga Bà Quẹo/khu vực Tân Sơn Nhất để đi thẳng về trung tâm (Bến Thành). Nhờ kết nối trực tiếp vào ga Bến Thành, tuyến metro số 2 trở thành trục xương sống đưa luồng khách sân bay Tân Sơn Nhất hòa vào mạng lưới metro nội đô.
Đoạn Bến Thành – Thủ Thiêm giúp nối trực tiếp trung tâm lịch sử (Bến Thành) với Thủ Thiêm - là điểm đầu các tuyến đường sắt ra sân bay Long Thành theo quy hoạch. Tuyến đường sắt đô thị Thủ Thiêm – Long Thành (khoảng 42 km) được nghiên cứu như tuyến kết nối chính đến sân bay Long Thành cũng kết nối với khu đô thị Thủ Thiêm. Tất cả các phương án kết nối đường sắt hai sân bay mà TP.HCM trình Chính phủ đều gắn với tuyến này.
Đặc biệt, trong tài liệu điều chỉnh và phân tích dự án metro số 2 nêu rõ: Tuyến này là trục kết nối khu Tây Bắc – trung tâm – Thủ Thiêm và liên thông đến sân bay Long Thành. Trong đó, đoạn Tham Lương – Thủ Thiêm được xem là mắt xích của tuyến kết nối Tân Sơn Nhất – Long Thành.
Như vậy, metro số 2 tạo hành lang đường sắt đô thị xuyên tâm (Tân Sơn Nhất – Tham Lương – Bến Thành – Thủ Thiêm) để gắn kết hữu cơ với tuyến Thủ Thiêm – Long Thành, từ đó tăng cường đáng kể khả năng kết nối Thủ Thiêm và cả hai sân bay trong tổng thể mạng lưới.
TP.HCM cần:
"Công bố lộ trình, mốc tiến độ (khởi công, hoàn thành từng đoạn, mục tiêu trước 2030 hoàn thành ba tuyến: metro 2 Bến Thành – Tham Lương, metro 2 Bến Thành – Thủ Thiêm, Thủ Thiêm – Long Thành) để người dân, doanh nghiệp cùng giám sát.
Thực hiện truyền thông rõ lợi ích kết nối hai sân bay, phát triển Thủ Thiêm, giảm ùn tắc để tạo đồng thuận, hạn chế khiếu kiện, qua đó giảm rủi ro chậm tiến độ vì vướng mắc xã hội".
TP.HCM cần siết kỷ luật tiến độ dự án
. Vậy theo ông TP.HCM cần làm gì để đẩy nhanh dự án này?
+PGS.TS Nguyễn Xuân Phương: TP.HCM cần song song đẩy nhanh thủ tục chuẩn bị đầu tư, mô hình tài chính – PPP, và siết kỷ luật tiến độ, phân công trách nhiệm rõ đến từng cơ quan. Bao gồm các nhóm việc sau:
Hoàn tất nhanh giai đoạn chuẩn bị: Yêu cầu THACO hoàn thành báo cáo nghiên cứu khả thi (FS) trong 4 tháng như chỉ đạo, bảo đảm đồng bộ quy hoạch, công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật với toàn mạng lưới metro. Các sở ngành (Tài chính, Xây dựng, MAUR…) phải được phân đầu việc cụ thể, có “sơ đồ Gantt” tiến độ đến 2030 và đến 2026, gắn trách nhiệm người đứng đầu, hạn chế xin ý kiến lòng vòng.
Ổn định mô hình đầu tư – tài chính: Chốt sớm hình thức PPP/BT hoặc biến thể (nhà đầu tư tự bỏ chi phí nghiên cứu, chỉ được hoàn trả khi dự án được chấp thuận) để tránh thay đổi mô hình giữa chừng như các dự án trước đây. Thiết kế cơ chế khai thác quỹ đất, TOD hai bên tuyến (đặc biệt khu Thủ Thiêm, trục Mai Chí Thọ) làm nguồn thu hỗ trợ hoàn vốn, giảm phụ thuộc ngân sách.
Đơn giản hóa thủ tục phê duyệt: Rà soát các bước trình Ban Thường vụ Thành ủy, HĐND, các bộ ngành Trung ương để gom, rút gọn vòng lặp thủ tục nhưng vẫn đúng pháp luật. Chuẩn hóa các bộ tiêu chuẩn kỹ thuật chung cho đường sắt đô thị TP.HCM, để các tuyến sau không phải xin lại từng phần, giảm thời gian thẩm định.
Chủ động giải phóng mặt bằng và phối hợp công trình ngầm: TP nên lập kế hoạch trước về di dời hạ tầng kỹ thuật ngầm, phối hợp với các dự án hầm chui, cống hộp, bãi đỗ xe ngầm… để tránh xung đột khi thi công. Bên cạnh đó cần xây dựng cơ chế “một cửa thực chất” cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, để doanh nghiệp thi công không phải tự đi làm việc với nhiều đơn vị.
Bảo đảm lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu có năng lực: Thực hiện đấu thầu minh bạch, chú trọng năng lực tài chính, kinh nghiệm metro ngầm, tiến độ; có cơ chế ràng buộc chặt về mốc tiến độ, phạt – thưởng rõ ràng. Đồng thời, tiếp tục thu hút các đối tác có kinh nghiệm quốc tế trong tư vấn, thiết kế, giám sát để giảm rủi ro kỹ thuật, tránh phải điều chỉnh, kéo dài.
Xin cảm ơn ông!
