Theo công bố kết quả khảo sát của Tổ chức Thúc đẩy Ngoại thương Nhật Bản (JETRO) về thực trạng các doanh nghiệp (DN) Nhật Bản đầu tư tại nước ngoài năm 2025, Việt Nam tiếp tục là điểm đến hấp dẫn. Đây là năm thứ 38 JETRO thực hiện khảo sát này tính từ năm 1987.
Các hạng mục khảo sát chính như: Triển vọng lợi nhuận kinh doanh; Phát triển kinh doanh trong tương lai; Phương châm mở rộng; Tác động của chính sách thuế quan bổ sung của Hoa Kỳ; Sức hấp dẫn và thách thức của môi trường đầu tư; Cạnh tranh; Thu mua và xuất khẩu; Môi trường tuyển dụng và Tiền lương.
Tỉ lệ thu mua nội địa đạt mức cao nhất từ trước đến nay
Về tỉ lệ thu mua nội địa, báo cáo cho thấy xu hướng này tại Việt Nam đạt 38,1%, tăng 1,5 điểm so với năm trước. Mức tăng này tương đương với Malaysia khi quốc gia này tăng 1,6 điểm.
Trong đó, tỉ lệ thu mua từ các DN Việt Nam chiếm 18,3% trong tổng hoạt động thu mua, tăng 2,6 điểm so với năm trước. Trong giai đoạn 2016–2024, tỉ lệ này vốn chỉ duy trì quanh mức 15%. Đây là lần đầu tiên con số này vượt mốc 18% kể từ khi bắt đầu thực hiện khảo sát và cũng là mức cao nhất từ trước tới nay.
Tuy nhiên, khảo sát của JETRO cũng chỉ ra những khó khăn khi thu mua nội địa. Cụ thể, 58,9% doanh nghiệp cho rằng không có nhà sản xuất cung cấp nguyên liệu tại địa phương và 51,4% đánh giá chất lượng, năng lực kỹ thuật của nhà cung cấp nội địa chưa đủ đáp ứng. Các con số này dù có giảm so với những năm trước nhưng vẫn là rào cản lớn.
Bà Công Tằng Tôn Nữ Thuỳ Trang, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA) cho rằng thực tế DN Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ và tự động hoá vẫn đang đối mặt với ba nhóm khó khăn chính.
Thứ nhất, khoảng cách về tiêu chuẩn và hệ thống quản trị: Nhiều DN Việt có năng lực kỹ thuật tốt, tay nghề cao nhưng chưa được đầu tư bài bản về hệ thống quản trị, kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn ESG (trách nhiệm - môi trường - xã hội) hay tuân thủ quốc tế. Đây là những yếu tố mà các tập đoàn FDI yêu cầu rất khắt khe.
Thứ hai, để trở thành nhà cung ứng cấp 1 cho FDI, DN phải đầu tư lớn cho máy móc, nghiên cứu và phát triển, con người và chuẩn hoá quy trình. Trong khi đó, DN Việt thường gặp khó về vốn dài hạn, chi phí tài chính và thiếu các cơ chế “đặt hàng – đồng hành” đủ dài để dám đầu tư lớn.
Thứ ba, sự thiếu kết nối thực chất giữa FDI và DN nội địa, nhiều doanh nghiệp Việt chưa được “dẫn dắt” ngay từ đầu từ thiết kế, tiêu chuẩn kỹ thuật đến kế hoạch sản lượng. Khi không được tham gia sớm, DN Việt rất khó bắt kịp yêu cầu ngay lập tức.
“Tuy nhiên, tôi tin rằng doanh nghiệp Việt có năng lực, vấn đề là cần thêm thời gian, sự tin tưởng và cơ chế đồng hành thực chất để lớn lên cùng chuỗi cung ứng toàn cầu”, bà Trang nhấn mạnh.
Khát vọng xây dựng hệ sinh thái "Make in Vietnam" thực chất
Đáng chú ý, kết quả khảo sát của JETRO về triển vọng trong một, hai năm tới, tỉ lệ DN Nhật Bản trả lời sẽ mở rộng thu mua nội địa là 49,4%. Con số này giảm 1,5 điểm so với năm trước nhưng nhìn chung xu hướng vẫn không có sự thay đổi đáng kể.
Cùng chia sẻ về vấn đề này, ông Fan Guofeng, Tổng Giám đốc AQUA Việt Nam cho biết tỉ lệ nội địa hóa tại nhà máy hiện tại đạt trên 50% và xấp xỉ mức 60%. Về mục tiêu lâu dài, đơn vị này mong muốn các sản phẩm hoàn toàn đạt tỉ lệ nội địa hóa 100%. Trong giai đoạn đầu, doanh nghiệp sẽ hướng tới mục tiêu cụ thể là 75%.
Để đạt lộ trình này, DN đang thu hút các nhà cung cấp cũ tại khu vực đến đầu tư sản xuất trực tiếp tại Việt Nam. Bên cạnh đó, công ty cũng thúc đẩy các nhà cung ứng Việt tham gia vào chuỗi cung ứng, đặc biệt là nâng cao khả năng sản xuất linh kiện cốt lõi ngành điện máy gia dụng.
Đồng quan điểm, đại diện lãnh đạo tập đoàn Ito tại Việt Nam cho biết đơn vị có 100% thiết kế do kỹ sư Việt thực hiện và hơn 80% linh kiện mua tại Việt Nam. Toàn bộ phần mềm và cơ khí chính xác chủ lực đều được sản xuất tại chính nhà máy.
"Chúng tôi không chỉ muốn là một DN Made in Vietnam mà còn muốn góp phần hình thành một hệ sinh thái doanh nghiệp Việt đủ năng lực đi ra thế giới cùng nhau", đại diện Ito Việt Nam nói.
Doanh nghiệp này đang chủ động mở rộng mạng lưới nhà cung cấp trong nước, nhất là ở các lĩnh vực gia công cơ khí chính xác và phụ trợ cho dây chuyền tự động. Quan điểm của Ito Việt Nam là xây dựng đối tác cùng phát triển thay vì tìm nhà cung cấp rẻ nhất. Chúng tôi sẵn sàng chia sẻ tiêu chuẩn kỹ thuật và hỗ trợ cải tiến quy trình, chấp nhận "chi phí học tập" trong giai đoạn đầu cho các đối tác tiềm năng.
Đơn vị này tin rằng chuỗi cung ứng bền vững phải là sự tổng hòa của chất lượng, minh bạch và trách nhiệm xã hội.
Môi trường đầu tư tại Việt Nam có nhiều lợi thế
Theo lãnh đạo AQUA Việt Nam, Việt Nam là một thị trường rất cởi mở với nhiều chính sách đãi ngộ thu hút các doanh nghiệp FDI đầu tư. So với các quốc gia trong khu vực, Việt Nam được xem là một trong những nước phát triển nhanh nhất và có chính sách đầu tư tốt nhất.
Đại diện AQUA Việt Nam nhấn mạnh hai yếu tố cốt lõi giúp DN phát triển bền vững là nguồn nhân lực và hạ tầng giao thông. Hiện nay, chính sách giáo dục miễn phí 15 năm đã tạo ra nguồn nhân lực có trình độ tốt, giúp DN bảo đảm chất lượng sản phẩm. Bên cạnh đó, việc xây dựng sân bay mới tại Đồng Nai cùng hệ thống cảng biển, dịch vụ logistics thuận tiện giúp tối ưu hóa chi phí vận hành.
"Khi chi phí vận chuyển giảm, giá thành sản phẩm sẽ cạnh tranh hơn, giúp người tiêu dùng dễ dàng tiếp cận các sản phẩm chất lượng", lãnh đạo AQUA Việt Nam chia sẻ.
Tương tự, kết quả khảo sát của JETRO cho biết Việt Nam tiếp tục ghi nhận nhiều lợi thế cạnh tranh so với mặt bằng chung ASEAN như quy mô thị trường, chi phí nhân công và chính trị ổn định.
Theo đó, 56,9% DN Nhật Bản tại Việt Nam cho biết sẽ mở rộng hoạt động kinh doanh trong một, hai năm tới. Việt Nam tiếp tục dẫn đầu ASEAN năm thứ hai liên tiếp về tham vọng mở rộng của các doanh nghiệp.
