Sáng 17-4, Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH) tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Kinh tế nhà nước và tư nhân - Hai trụ cột chiến lược tạo động lực tăng trưởng và quốc gia thịnh vượng”. Đây là diễn đàn quan trọng để các chuyên gia, nhà khoa học cùng cộng đồng doanh nghiệp thảo luận, hiến kế các định hướng chính sách trong kỷ nguyên vươn mình.
Định vị lại vai trò nhằm tạo bứt phá lớn
Mở đầu hội thảo, Tiến sĩ Nguyễn Kim Đức, Phó trưởng khoa phụ trách Khoa Kinh tế - UEH, nhấn mạnh định hướng chiến lược từ Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị, trong đó xác định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.
Dựa trên kết quả phân tích mô hình SWOT và khảo sát doanh nghiệp, TS Đức chỉ ra thế mạnh cốt lõi của khu vực tư nhân chính là sự linh hoạt, khát vọng đổi mới sáng tạo và am hiểu thị trường nội địa. Tuy nhiên, khối này đang bị kìm hãm bởi rào cản tiếp cận vốn, đất đai và hạn chế về trình độ công nghệ.
“Để tháo gỡ, Nhà nước cần sớm xây dựng cơ chế thử nghiệm (Sandbox) cho các mô hình kinh doanh mới, đồng thời ưu tiên mua sắm công đối với các sản phẩm công nghệ từ doanh nghiệp nội địa để tạo bệ phóng vững chắc," TS Đức kiến nghị.
Ảnh: QH
Cùng chung tầm nhìn tái thiết động lực nhưng từ góc độ quốc doanh, TS Trần Anh Tuấn, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty Phát triển Công nghiệp Tân Thuận, mang đến bức tranh thực tế đầy khả quan của khối doanh nghiệp nhà nước. Trong giai đoạn 2021-2023, bất chấp nhiều khó khăn, lợi nhuận sau thuế của khối này vẫn tăng từ 70% đến 99%, tỉ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE) tăng từ 6,79% lên 10,85%.
Theo ông Tuấn, chiến lược đến năm 2030 yêu cầu doanh nghiệp Nhà nước phải rũ bỏ tư duy quản lý cũ, chuyển mình sang vai trò "kiến tạo", tập trung đầu tư vào các hạ tầng lõi thiết yếu và tuyệt đối không cạnh tranh lấn át khu vực tư nhân. Ông đặt ra mục tiêu tham vọng là phải đưa ít nhất một doanh nghiệp nhà nước lọt vào Top 500 Đông Nam Á.
Dưới góc nhìn học thuật quốc tế mang tính gợi mở, Giáo sư Hans Lööf, Đại học KTH Royal Institute of Technology (Thụy Điển) đặt ra bài toán đầy thách thức: Nền kinh tế Việt Nam phải làm gì để đạt mức tăng trưởng hai con số trong một thế giới ngày càng siết chặt rào cản phát thải carbon?
Nhấn mạnh vào "mục tiêu kép" là phải vừa tăng trưởng 10% vừa giảm 8% khí thải, Giáo sư Hans Lööf cho rằng công nghệ chính là chìa khóa duy nhất để vượt qua quy luật hàm lượng giảm dần. Nền kinh tế Việt Nam cần phải cấp bách nâng cao năng lực hấp thụ tri thức, tận dụng tối đa "hiệu ứng lan tỏa" từ chuỗi cung ứng toàn cầu để nâng cấp chất lượng tăng trưởng, tránh nguy cơ tụt hậu trước xu thế mới.
Gỡ vướng thể chế, khơi thông nguồn lực vốn mới
Bóc tách trực diện vào những rào cản thực tế của môi trường kinh doanh hiện nay, TS Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM (HUBA) cho rằng doanh nghiệp Nhà nước nắm trong tay nguồn lực khổng lồ nhưng lại bị "ràng buộc" bởi cơ chế hành chính rập khuôn, đơn cử như công tác quy hoạch cán bộ cũng phải trải qua 4-5 bước tương tự như bộ máy chính quyền. Trái lại, khối doanh nghiệp tư nhân vô cùng năng động nhưng lại luôn "đói" vốn và thiếu mặt bằng sản xuất.
TS Hòa kiến nghị cần đẩy mạnh tiến độ cổ phần hóa để giải phóng nguồn lực đất đai, đồng thời tái cấu trúc thị trường tín dụng theo hướng nhường phần lớn "room" vay vốn ngân hàng cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, buộc các tập đoàn lớn phải chủ động huy động vốn qua thị trường chứng khoán.
Làm rõ hơn về nghịch lý của dòng vốn, TS Lê Anh Tuấn, Tổng giám đốc Quỹ đầu tư Dragon Capital, đưa ra những con số báo động. Mặc dù dư nợ tín dụng ngân hàng đang lên tới mức 135% GDP, nhưng quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp thực chất chỉ đạt vỏn vẹn khoảng 4% GDP nếu loại bỏ phần phát hành chéo của hệ thống ngân hàng.
TS Tuấn vạch rõ rào cản chí mạng là sự yếu kém của hạ tầng xếp hạng tín nhiệm và sự lệch pha của cơ cấu nhà đầu tư. Các công ty bảo hiểm đang nắm giữ hàng chục tỉ đô la nhưng bị bắt buộc chỉ mua trái phiếu Chính phủ với lợi suất 3-4%, trong khi doanh nghiệp tư nhân phải gồng mình gánh lãi suất vay ngân hàng lên tới 12%.
TS Lê Anh Tuấn cũng phát đi lời cảnh báo mạnh mẽ về an sinh xã hội khi dân số bước vào chu kỳ già hóa nhanh vào năm 2040 nếu không có các quỹ hưu trí tự nguyện chuyên nghiệp.
Đồng tình với quan điểm cần gỡ "nút thắt" sinh tử là vốn và quỹ đất, GS.TS Nguyễn Trọng Hoài, Phó tổng biên tập Tạp chí Nghiên cứu Kinh tế và Kinh doanh Châu Á, đã hiến kế các giải pháp đột phá mang tính hệ thống. Điểm cân bằng tối ưu giữa hai khu vực kinh tế chính là thước đo hiệu quả. Đối với doanh nghiệp nhà nước, cần áp dụng triệt để bộ khung quản trị tiên tiến của OECD, đánh giá thông qua hệ thống chỉ số mục tiêu (KPI) minh bạch giống như Hàn Quốc.
Riêng đối với khối doanh nghiệp tư nhân, để tăng khả năng tiếp cận vốn, hệ thống ngân hàng cần sớm ứng dụng cơ chế "Tài chính mở" (Open Finance), cho phép cấp tín dụng tín chấp dựa trên cơ sở dữ liệu số (như dòng tiền, lịch sử nộp thuế) thay vì cứng nhắc đòi hỏi tài sản thế chấp.
Song song đó, GS.TS Nguyễn Trọng Hoài cho rằng bài toán tiếp cận quỹ đất công nghiệp nên được giải quyết theo hướng tập trung phát triển mạnh mô hình nhà xưởng xây sẵn (ready-built factory) có diện tích linh hoạt, phù hợp với quy mô thực tế của doanh nghiệp nhỏ.
Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM ghi nhận sâu sắc các ý kiến đóng góp tâm huyết. Lãnh đạo thành phố thẳng thắn nhìn nhận tốc độ tăng trưởng GRDP trong những năm gần đây đang có dấu hiệu chậm lại, thiếu vắng những "kỳ lân" công nghệ để tạo ra sức kéo mới, trong khi quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước vẫn còn bộn bề thách thức.
Để hiện thực hóa mục tiêu khôi phục mức tăng trưởng hai con số vào năm 2026, ông Nguyễn Mạnh Cường cho biết TP.HCM đang khẩn trương tham mưu trung ương ban hành Nghị quyết thay thế Nghị quyết 31 của Bộ Chính trị.
Đồng thời, thành phố tập trung hoàn thiện dự án luật để trình Quốc hội ban hành các cơ chế đặc thù, phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn, tạo hành lang pháp lý thông thoáng để kinh tế Nhà nước và kinh tế tư nhân thực sự bứt phá, trở thành đôi cánh vững chãi đưa đô thị hạt nhân vươn tầm toàn cầu.
PGS-TS Nguyễn Lê Hoàng Thụy Tố Quyên (Phó trưởng khoa phụ trách Khoa Quản lý nhà nước - ĐH Kinh tế TP.HCM):
Đổi mới quản trị sang kiến tạo, mở Sandbox gỡ điểm nghẽn
Thực tiễn cho thấy doanh nghiệp đang phải gánh chi phí tuân thủ và rủi ro pháp lý lớn. Điểm nghẽn cốt lõi hiện nay nằm ở thể chế và nguồn lực. Chìa khóa tháo gỡ chính là mạnh dạn mở cơ chế thử nghiệm và thay đổi triệt để tư duy quản trị nhà nước.
- Áp dụng cơ chế thử nghiệm Sandbox: Điểm nghẽn lớn nhất trong thực hiện Nghị quyết 79 chính là độ trễ của chính sách, khi các quy định pháp luật thường không cập nhật kịp tốc độ phát triển của kinh doanh. Giải pháp căn cơ là áp dụng cơ chế "Sandbox" (khung pháp lý thử nghiệm). Thông qua không gian này, Nhà nước vừa tạo mô hình linh hoạt cho doanh nghiệp triển khai các ý tưởng mới, vừa hoàn thiện hệ thống pháp luật dựa trên thực tế và kiểm soát tốt rủi ro.
- Nhà nước không làm thay thị trường: Kinh tế Nhà nước phải giữ vai trò chủ đạo, kiến tạo và dẫn dắt. Điều này đòi hỏi bộ máy chuyển dịch sang mô hình "Nhà nước kiến tạo". Nguyên tắc cốt lõi là Nhà nước không trực tiếp tham gia vào những lĩnh vực mà khu vực tư nhân có thể làm tốt. Thay vào đó, Nhà nước làm nhiệm vụ thiết lập sân chơi minh bạch và giám sát công bằng. Bên cạnh đó, doanh nghiệp Nhà nước cần tiên phong dẫn dắt các mảng kinh tế mũi nhọn như AI hay công nghệ bán dẫn thay vì mờ nhạt như hiện nay.
- Khơi thông điểm nghẽn nhân sự: Mọi nỗ lực đổi mới thể chế đều phải xuất phát từ yếu tố con người. Khu vực công đang đối mặt rào cản lớn khi chính sách đãi ngộ chưa thể cạnh tranh với khu vực tư nhân. Chỉ khi giải được bài toán nhân sự, đưa những con người giỏi vào hệ thống, chúng ta mới có thể tạo ra những đột phá về thể chế và hiện thực hóa mục tiêu đổi mới mô hình quản trị Nhà nước.
