Những ngày gần đây, tại nhiều địa phương trên cả nước, lực lượng công an đã liên tiếp hỗ trợ người dân nhận lại các khoản tiền chuyển nhầm, từ vài triệu đồng đến hàng trăm triệu đồng.
Các vụ việc không chỉ phản ánh hiệu quả phối hợp giữa cơ quan công an, ngân hàng và người dân trong việc bảo vệ tài sản hợp pháp mà còn đặt ra nhiều vấn đề pháp lý đáng lưu ý đối với cả người chuyển tiền nhầm lẫn người nhận được tiền chuyển nhầm.
Hàng loạt vụ chuyển tiền nhầm
Ngày 13-6, Công an xã Yên Bài đã tiếp nhận đề nghị hỗ trợ của anh Giang Minh Tâm về việc chuyển nhầm 16,5 triệu đồng vào tài khoản của một người khác. Ngay sau khi tiếp nhận thông tin, lực lượng công an đã tiến hành xác minh chủ tài khoản nhận tiền. Sau khi được tuyên truyền, giải thích các quy định pháp luật liên quan, người nhận tiền đã tự nguyện chuyển trả toàn bộ số tiền cho anh Tâm.
Trước đó, ngày 11-6, Công an xã Đồng Lương (tỉnh Phú Thọ) cũng hỗ trợ xác minh và trao trả 5 triệu đồng do chuyển khoản nhầm. Người nhận được khoản tiền đã chủ động trình báo công an ngay khi phát hiện. Qua xác minh, cơ quan chức năng xác định được người chuyển nhầm Sau khi hoàn tất các thủ tục cần thiết, số tiền đã được hoàn trả đầy đủ cho chủ tài khoản chuyển nhầm.
Lưu ý khi chuyển tiền nhầm
Giữ lại biên lai hoặc chụp màn hình giao dịch.
Liên hệ ngay với Ngân hàng của bạn.
Tuyệt đối không tự ý tìm cách "đòi nợ" cực đoan.
Nếu người nhận hợp tác thì bạn và họ cùng xác nhận với ngân hàng để thực hiện thủ tục hoàn tiền một cách an toàn.
Nếu người nhận cố tình không trả hoặc cắt liên lạc thì trình báo công an để được can thiệp bằng pháp luật.
Nếu số tài khoản nhận không tồn tại thì tiền sẽ bị treo. Sau khoảng 2 - 5 ngày làm việc, ngân hàng sẽ tự động hoàn tiền vào tài khoản của người chuyển nhầm.
Đáng chú ý, cũng trong ngày 11-6, Công an xã Vĩnh Trụ (tỉnh Ninh Bình) đã hỗ trợ xác minh và hoàn trả số tiền lên đến 300 triệu đồng cho bà Nguyễn Thị Sửu do bà chuyển nhầm khoản tiền này vào tài khoản của anh Tạ Văn Thanh. Theo cơ quan chức năng, đây là số tiền gia đình chuẩn bị để phục vụ việc điều trị bệnh đột quỵ của bà Sửu. Sau khi được hướng dẫn các thủ tục liên quan, anh Thanh đã nhanh chóng phối hợp hoàn trả toàn bộ số tiền.
Các vụ việc trên cho thấy sai sót trong quá trình chuyển khoản vẫn có thể xảy ra dù các giao dịch ngân hàng ngày càng thuận tiện. Tuy nhiên, nhờ sự vào cuộc kịp thời của lực lượng công an cùng tinh thần hợp tác, trung thực của người nhận tiền, nhiều trường hợp chuyển khoản nhầm đã được giải quyết nhanh chóng, giúp tài sản được trao trả đúng chủ sở hữu.
Trách nhiệm pháp lý của các bên
Trao đổi với PLO, luật sư Hoàng Thị Hồng Lĩnh, Đoàn Luật sư TP.HCM, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của thanh toán không dùng tiền mặt, các giao dịch chuyển khoản trực tuyến ngày càng trở nên phổ biến trong đời sống. Tuy nhiên, việc nhập sai số tài khoản, chuyển nhầm người nhận hoặc nhận được khoản tiền không rõ nguồn gốc cũng là những tình huống không hiếm gặp.
Luật sư Lĩnh cho biết pháp luật dân sự Việt Nam bảo vệ quyền sở hữu tài sản của công dân và không thừa nhận việc một cá nhân được hưởng lợi từ tài sản của người khác khi không có căn cứ pháp luật. Cụ thể là Điều 579 và Điều 580 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định người chiếm hữu, sử dụng tài sản của người khác mà không có căn cứ pháp luật phải hoàn trả tài sản cho chủ sở hữu hoặc chủ thể có quyền khác đối với tài sản đó.
Trường hợp không xác định được chủ sở hữu thì phải giao nộp cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền để xử lý theo quy định. Nếu trong thời gian chiếm hữu, sử dụng tài sản mà phát sinh lợi ích thì người chiếm hữu cũng phải hoàn trả khoản lợi ích đó cho người bị thiệt hại.
“Việc tiền xuất hiện trong tài khoản ngân hàng của một người không đồng nghĩa với việc người đó đương nhiên có quyền sở hữu đối với số tiền đó. Nếu biết rõ đây là khoản tiền được chuyển nhầm nhưng vẫn cố tình giữ lại, né tránh việc hoàn trả hoặc sử dụng vào mục đích cá nhân thì hành vi này có thể bị xem là chiếm giữ trái phép tài sản của người khác” - luật sư Lĩnh phân tích.
Luật sư Lĩnh cho biết tùy vào giá trị tài sản và tính chất của vụ việc, người cố tình không hoàn trả tiền chuyển nhầm có thể phải chịu các chế tài từ hành chính đến hình sự.
Theo đó, Điều 176 BLHS quy định về tội chiếm giữ trái phép tài sản đối với trường hợp cố ý không trả lại tài sản cho chủ sở hữu hoặc người quản lý hợp pháp sau khi đã có yêu cầu nhận lại. Người vi phạm có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 50 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến hai năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến hai năm nếu tài sản có giá trị từ 10 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng. Trường hợp tài sản có giá trị từ 200 triệu đồng trở lên thì mức hình phạt có thể từ một năm đến năm năm tù.
Đối với những trường hợp chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm hoặc giá trị tài sản chưa đạt ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự, người nhận tiền chuyển nhầm nhưng cố tình không hoàn trả vẫn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định tại điểm đ khoản 2 Điều 18 Nghị định 282/2025 với mức phạt từ 3 triệu đồng đến 5 triệu đồng. Đồng thời, người vi phạm còn bị buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được và hoàn trả toàn bộ tài sản đã chiếm giữ trái phép.
Cẩn thận trò lừa đảo qua hình thức chuyển khoản nhầm
Hiện nay, bên cạnh các trường hợp chuyển tiền nhầm tiền, không ít đối tượng đã lợi dụng tâm lý lo ngại của người dân để thực hiện các chiêu trò lừa đảo tinh vi.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu đáng ngờ như yêu cầu cung cấp mã OTP, truy cập đường link lạ, chuyển tiền gấp vào tài khoản khác hoặc liên tục gây áp lực yêu cầu hoàn trả ngay, người dân cần nâng cao cảnh giác vì đây có thể là dấu hiệu của hành vi lừa đảo.
Cách xử lý an toàn nhất là người nhận tiền cần chủ động liên hệ với ngân hàng nơi mở tài khoản để thông báo về giao dịch bất thường, đề nghị ngân hàng kiểm tra và hướng dẫn quy trình xử lý.
Trong trường hợp có người tự nhận là chủ sở hữu khoản tiền liên hệ yêu cầu hoàn trả, người nhận cũng cần thận trọng xác minh thông tin thông qua ngân hàng hoặc cơ quan chức năng trước khi thực hiện bất kỳ giao dịch nào.
Luật sư HOÀNG THỊ HỒNG LĨNH, Đoàn Luật sư TP.HCM
