Khi các nền tảng mạng xã hội phát triển bùng nổ, người dân có thêm nhiều kênh thông tin để chia sẻ, để có thu nhập... nhưng kèm theo đó là nguy cơ đối diện với các hình thức chế tài nếu không tuân thủ quy tắc sử dụng, có những hành vi vượt quá quy định mà pháp luật cho phép.
Cẩn trọng khi tiếp cận thông tin chưa được kiểm chứng
Trên thực tế chúng ta không hiếm gặp các trường hợp các nhân bị xử phạt vì có những hành vi sai phạm trên không gian mạng.
Đơn cử, ngày 11-1, Công an phường Lào Cai, tỉnh Lào Cai đã ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với anh DVT (21 tuổi) về hành vi chia sẻ thông tin xuyên tạc, bịa đặt về lãnh đạo Đảng, Nhà nước trên mạng xã hội. Theo đó, anh T bị xử phạt số tiền 7,5 triệu đồng.
Hay trước đó, Công an phường Hội An Tây, Công an TP Đà Nẵng nhận tin báo về việc một số cá nhân đăng tải, chia sẻ hình ảnh cắt ghép mang tính nhạy cảm, xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác lên mạng xã hội.
Công an đã nhanh chóng vào cuộc xác minh, xác định có ba người đã thực hiện hành vi nêu trên và tiến hành mời làm việc.
Tại cơ quan công an, những người này thừa nhận đã dùng tài khoản Zalo cá nhân chia sẻ hình ảnh nhạy cảm lên các nhóm Zalo có nhiều thành viên tham gia. Hành vi này đã gây dư luận tiêu cực, ảnh hưởng xấu đến môi trường mạng, xâm phạm nghiêm trọng đến danh dự, nhân phẩm người khác.
Do đó, mỗi người bị phạt 7,5 triệu đồng vì có hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin, hình ảnh có nội dung xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác trên mạng xã hội.
Trước thực tế này, Bộ VH-TT&DL đã ban hành Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số tại Quyết định 423/QĐ-BVHTTDL ngày 5-3.
Theo đó, cá nhân nên tìm hiểu và tuân thủ các quy định của pháp luật Việt Nam, quy tắc, tiêu chuẩn cộng đồng của các nền tảng số, mạng xã hội khi tham gia. Nên sử dụng họ tên thật của cá nhân hoặc tên, thương hiệu thuộc sở hữu hợp pháp khi tham gia các hoạt động trên môi trường số.
Khi đăng tải hình ảnh, thông tin cá nhân của người khác trên nền tảng số cần tuân thủ các quy định của pháp luật có liên quan về bảo vệ dữ liệu cá nhân, bảo vệ trẻ em; cân nhắc trước khi công khai, cung cấp dữ liệu của cá nhân trên các nền tảng số.
Đặc biệt cần thận trọng khi tiếp nhận các thông tin chưa được kiểm chứng; chia sẻ thông tin có nguồn gốc rõ ràng, đáng tin cậy, thông tin tích cực, hữu ích, có giá trị văn hóa, nhân văn, thúc đẩy sự phát triển lành mạnh, an toàn trên môi trường số; khuyến khích chia sẻ, lan toả nội dung có giá trị văn hoá, giáo dục, nhân văn.
Khi phát hiện tin giả, tin sai sự thật và nội dung vi phạm pháp luật, có trách nhiệm thông báo cho nhà cung cấp dịch vụ, các nền tảng số hoặc cơ quan chức năng để xử lý và có cảnh báo kịp thời. Trường hợp cần đăng tải cảnh báo tin giả, tin sai sự thật, thông tin vi phạm pháp luật thì phải có dấu hiệu nhận biết, quan điểm rõ ràng (hình thức gạch chéo màu đỏ).
Tuân thủ, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ các sản phẩm số trên môi trường số.
Khi tham gia thảo luận, phản biện trên môi trường số, cần thể hiện thái độ tôn trọng, giao tiếp văn minh, lịch sự; sử dụng ngôn từ, lời thoại, hình ảnh văn minh, đúng mực, không thô tục, không phản cảm, không xúc phạm hoặc công kích cá nhân; không nói xấu, bôi nhọ tổ chức, cá nhân; không sử dụng từ ngữ, âm thanh, hình ảnh gây thù hận, kích động bạo lực, phân biệt về giới, về vùng miền, dân tộc, tôn giáo, văn hóa...
Chế tài xử phạt hành chính sẽ tăng từ 1-7 tới đây
Hiện nay, các hành vi vi phạm khi sử dụng mạng xã hội đang được quy định tại Nghị định 15/2020 (sửa đổi bổ sung bởi Nghị định 14/2022).
Theo đó, cá nhân sẽ bị phạt tiền 5-10 triệu đồng nếu có các hành vi như: Cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân; cung cấp, chia sẻ thông tin bịa đặt, gây hoang mang trong Nhân dân, kích động bạo lực, tội ác, tệ nạn xã hội, đánh bạc hoặc phục vụ đánh bạc; cung cấp, chia sẻ đường dẫn đến thông tin trên mạng có nội dung bị cấm...
Phạt tiền từ 10-15 triệu đồng đối với cá nhân có hành vi tiết lộ thông tin thuộc danh mục bí mật nhà nước, bí mật đời tư của cá nhân và bí mật khác lên mạng xã hội mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
Tuy nhiên, kể từ ngày 1-7, mức phạt đối với các hành vi nêu trên sẽ tăng lên theo quy định tại Nghị định 174/2026.
Cụ thể, phạt tiền từ 10-15 triệu đồng đối với cá nhân có hành vi như: Cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân; cung cấp, chia sẻ thông tin miêu tả tỉ mỉ hành động chém, giết, tai nạn, kinh dị, rùng rợn; lợi dụng mạng xã hội để sản xuất nội dung dưới hình thức phóng sự, điều tra, phỏng vấn báo chí;...
Đáng chú ý, phạt tiền từ 15-25 triệu đồng đối với cá nhân: Cung cấp, chia sẻ thông tin xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc, xúc phạm tôn giáo, phân biệt đối xử về giới, phân biệt chủng tộc mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự; tiết lộ thông tin thuộc danh mục bí mật nhà nước, bí mật đời tư của cá nhân và bí mật khác mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự; cung cấp, chia sẻ thông tin sai sự thật gây hoang mang trong Nhân dân, gây thiệt hại cho hoạt động kinh tế - xã hội, gây khó khăn cho hoạt động của cơ quan nhà nước hoặc người thi hành công vụ, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân khác mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự...
Có thể bị xử lý hình sự
Bên cạnh quy định về các chế tài hành chính thì người có hành vi vi phạm trên không gian mạng vẫn có thể phải chịu trách nhiệm hình sự nếu hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm được quy định tại Bộ luật Hình sự.
Đơn cử, ngày 26-5 vừa qua, TAND TP.HCM xét xử sơ thẩm tuyên phạt bị cáo Lê Anh Điệp (TikToker Tàng Keng Ông Trùm) 3 năm tù và bị cáo Đoàn Quốc Việt (Tiktoker Dù Bầu Trời) 2 năm tù về tội lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Lý do khiến 2 TikToker này phải hầu tòa là vì đã sử dụng điện thoại di động tự thực hiện quay hai video clip có lời thoại thô tục, chia rẽ vùng miền và gây ảnh hưởng xấu đến đến công tác cứu trợ thiên tai... và đăng tải lên mạng xã hội TikTok nhằm "câu" lượt thích, lượt xem, lượt tương tác.
Hai video trên sau khi đăng tải đã nhận được rất nhiều tương tác, lên "xu hướng" và được rất nhiều người dùng TikTok xem được. Từ đó, gây bức xúc trong dư luận, tạo nên làn sóng phẫn nộ, lên án mạnh mẽ, gây mất an ninh trật tự trên không gian mạng.
