Vừa qua, báo Pháp Luật TP.HCM vừa đăng bài về chuyện ba năm trước, ông Hoàng Trọng Quỳnh (ngụ TP.HCM) chuyển khoản nhầm số tiền 450 triệu đồng. Đáng chú ý, ngay khi tiền vừa vào tài khoản, phía ngân hàng thụ hưởng đã thực hiện lệnh cấn trừ tự động 120 triệu đồng để thu hồi khoản nợ tín dụng mà người nhận tiền đang nợ ngân hàng này.
Dù công an kết luận rằng ông Quỳnh chuyển nhầm tiền, sau đó đã khởi kiện ra tòa nhưng đến nay ông ông vẫn chưa thể lấy lại số tiền mà ông đã chuyển nhầm.
Ngân hàng không được chủ động chuyển trả tiền chuyển nhầm
Theo điểm a khoản 1 Điều 21 Thông tư 17/2024/TT-NHNN, ngân hàng được chủ động trích tiền từ tài khoản của khách hàng trong các trường hợp: Theo yêu cầu bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền trong việc cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính, quyết định thi hành án, quyết định thu thuế;
Để điều chỉnh các khoản mục bị hạch toán sai, hạch toán không đúng bản chất hoặc không phù hợp với nội dung sử dụng của tài khoản thanh toán;
Khi phát hiện đã ghi Có nhầm vào tài khoản của khách hàng hoặc theo yêu cầu hủy lệnh chuyển Có của ngân hàng phục vụ bên chuyển tiền do ngân hàng phục vụ bên chuyển tiền phát hiện thấy có sai sót so với lệnh thanh toán của người chuyển tiền đã lập;
Theo thỏa thuận trước bằng văn bản giữa chủ tài khoản thanh toán với ngân hàng để chi trả các khoản thanh toán thường xuyên, định kỳ hoặc thu các khoản nợ đến hạn, quá hạn, lãi và các chi phí phát sinh.
Các trường hợp này đều phải thông báo cho chủ tài khoản thanh toán biết.
Như vậy, trong trường hợp khách hàng chuyển khoản nhầm thì ngân hàng không được quyền chủ động trích tiền từ tài khoản của người thụ hưởng để chuyển trả lại cho người chuyển nhầm, trừ trường hợp được sự đồng ý của chủ tài khoản thụ hưởng.
Tuy nhiên, hiện nay phát sinh một số vấn đề vướng mắc khi người chuyển khoản nhầm không thể liên hệ được hoặc không có thông tin của người nhận chuyển tiền nhầm để yêu cầu hoàn trả.
Trong khi đó, theo Điều 13 Luật Các tổ chức tín dụng, ngân hàng có trách nhiệm bảo mật thông tin của khách hàng theo quy định của pháp luật. Ngân hàng chỉ được cung cấp thông tin trong một số trường hợp như theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc theo yêu cầu của chính chủ tài khoản, người đại diện hợp pháp của chủ tài khoản.
Khi phát sinh việc chuyển tiền nhầm, ngân hàng chỉ có thể hỗ trợ bên chuyển tiền nhầm bằng cách liên hệ chủ tài khoản để đề nghị hoàn trả. Việc này phụ thuộc vào thiện chí cũng như khả năng liên hệ được với tài khoản nhận chuyển nhầm.
Trong một số trường hợp ngân hàng không thể liên hệ được với người nhận chuyển nhầm, ngân hàng cũng không được trích tiền để hoàn trả cho người chuyển nhầm.
Đề xuất: Ngân hàng chuyển trả tiền khi có kết luận của cơ quan chức năng
Trường hợp không thể liên hệ yêu cầu người nhận hoàn trả tiền, người chuyển nhầm chỉ có thể đề nghị cơ quan chức năng như tòa án, cơ quan công an để hỗ trợ xử lý.
Đối với cơ quan công an, việc tiếp nhận điều tra xử lý về hành vi chiếm giữ tài sản trái phép phải có căn cứ và dấu hiệu tội phạm theo quy định tại Điều 176 BLHS. Trường hợp người nhận chuyển khoản nhầm không biết hoặc không có dấu hiệu chiếm giữ trái phép tài sản thì rất khó để cơ quan điều tra thụ lý giải quyết.
Khi đó, người chuyển nhầm có thể liên hệ với tòa án để được yêu cầu giải quyết. Tuy nhiên, việc khởi kiện cần phải xác định được thông tin chủ thể người bị kiện để tòa án thụ lý theo Điều 192 BLTTDS. Trong khi đó thông tin người bị kiện lại rất hạn chế. Ngoài tên tài khoản, số tài khoản và ngân hàng quản lý tài khoản thì không có thông tin nào khác do ngân hàng phải bảo mật thông tin khách hàng. Lúc này, để đòi được tiền chuyển nhầm sẽ vô cùng gian nan.
Tôi đề xuất một số phương án để đòi lại tiền đã chuyển nhầm:
Phương án khởi kiện dân sự: Kiến nghị TAND Tối cao có hướng dẫn cụ thể theo hướng người khởi kiện chỉ cần cung cấp được các thông tin, gồm: tên tài khoản, số tài khoản, ngân hàng thụ hưởng và địa chỉ của ngân hàng thụ hưởng. Người khởi kiện đề nghị tòa án thu thập chứng cứ về thông tin của chủ tài khoản thụ hưởng làm cơ sở giải quyết vụ án. Tòa án có thẩm quyền giải quyết là tòa án nơi ngân hàng thụ hưởng có trụ sở, điểm giao dịch.
Phương án tố giác hình sự trong trường hợp ngân hàng thụ hưởng đã liên hệ nhưng người thụ hưởng không đồng ý hoàn trả hoặc ngay cả khi không liên hệ được với người thụ hưởng... Kiến nghị Bộ Công an hướng dẫn cơ quan công an địa phương vẫn tiếp nhận đơn tố giác của người chuyển nhầm để tiến hành một số hoạt động điều tra ban đầu nhằm xác minh thông tin. Qua đó, yêu cầu người thụ hưởng có trách nhiệm hoàn trả hoặc có kết luận xác nhận giao dịch là chuyển khoản nhầm và đề nghị ngân hàng hoàn trả cho người chuyển khoản.
Bên cạnh đó, cần kiến nghị Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn rõ hơn đối với Điều 21 Thông tư 17/2024/TT-NHNN. Cụ thể, ngoài các trường hợp thuộc quy định này, cần bổ sung thêm quy định khi có kết luận của cơ quan chức năng xác nhận việc chuyển tiền nhầm cũng thuộc trường hợp ngân hàng được chủ động trích chuyển tiền lại cho người chuyển khoản nhầm.
Từ đó, giúp người chuyển khoản nhầm đỡ vất vả hơn và sớm thu hồi được số tiền thuộc sở hữu của mình.
