Khi trí tuệ nhân tạo (AI) được ví von là “vượt tầm tiến sĩ”, nó trở thành cánh tay đắc lực của con người. Nhưng rồi nghịch lý lại xuất hiện: Nhiều người bắt đầu phụ thuộc vào AI.
Nếu tình trạng này kéo dài, kịch bản về tương lai e rằng chỉ có AI mới biết. Dĩ nhiên, nếu ứng dụng AI vừa phải và phù hợp thì nó vẫn là một giải pháp làm việc rất hiệu quả.
Cuộc chiến thầy - trò thời AI
Tôi có người bạn đang học thạc sĩ ngành tâm lý học. Giảng đường qua lời kể của cô ấy không khác gì chiến trường mà vũ khí các bên sử dụng không phải là kiến thức mà là AI. Những bài thi tư tưởng na ná nhau, thậm chí là sai kiến thức cơ bản của học viên khiến giảng viên hoài nghi, phải hóa thân thành Sherlock Holmes để điều tra cũng bằng… chính AI.
Đây không phải là chuyện cá biệt, nó thực sự là vấn đề đối với ngành giáo dục. Thực tế có sinh viên dùng AI làm luận văn, báo cáo nhưng khi bị hỏi đến kiến thức cơ bản thì đứng hình. Khả năng tư duy độc lập, giải quyết vấn đề đã mai một.
Ở Mỹ, một sinh viên ĐH Northeastern đã yêu cầu hoàn lại 8.000 USD học phí khi phát hiện giáo sư của mình dùng ChatGPT để soạn tài liệu giảng dạy. Trường hợp khác, một sinh viên đã quyết định chuyển trường vì phát hiện giáo sư sử dụng ChatGPT khi nhận xét bài luận của cô.
Điều này cho thấy AI có thể khiến bất cứ ai cũng lệ thuộc vào mình. Từ người học đến người dạy ở mọi lứa tuổi. Con gái tôi dù mới chỉ học lớp 5 cũng than thở chuyện cậu bạn cùng lớp khoe là trùm AI thơ văn, bạn luôn điểm cao vì viết rất hay. Tôi sợ rằng đến một ngày, lũ trẻ sẽ hỏi thẳng cô giáo: “Cô ơi, em dùng AI để nghĩ xem em có cần nghĩ không?”.
Không chỉ ngành giáo dục bị ảnh hưởng, các nội dung AI xuất hiện tràn ngập trong nhiều lĩnh vực khác. Những bài nhạc do AI sản xuất nhan nhản, video AI thì tràn ngập trên YouTube, TikTok, khiến người ta không biết đâu là thật, đâu là giả. Những bức ảnh deepfake chân thực đến ngạc nhiên khiến chúng ta phải đặt câu hỏi: Liệu đôi mắt của mình có còn tin tưởng được nữa không?
Ảnh: FREEPIK
Làm chủ AI
Nói đi cũng phải nói lại, không thể đổ tội cho AI bởi vấn đề không nằm ở công cụ mà là cách con người sử dụng nó.
Một người quen của tôi làm biên tập viên báo chí đã sử dụng ChatGPT như một công cụ hỗ trợ để sửa ngôn ngữ và tối ưu SEO, giúp thời gian xuất bản được đẩy nhanh hơn. Một phó giáo sư cũng chia sẻ AI đã giúp ông đọc tài liệu nhanh hơn, xử lý các thống kê phức tạp dễ dàng như một thư ký đa năng.
Trong y tế, AI hỗ trợ chẩn đoán bệnh sớm hơn, tìm ra phương pháp điều trị hiệu quả hơn. Trong nông nghiệp, AI giúp tối ưu hóa sản xuất, giảm thiểu rủi ro từ thiên tai.
Ngay cả trong đời sống hằng ngày, Google Maps hay Apple Maps cũng sử dụng AI để tối ưu hóa tuyến đường, dự đoán thời gian di chuyển, giúp người dân di chuyển thuận tiện hơn.
Có thể thấy khi sử dụng AI đúng cách, AI sẽ là người bạn đồng hành của con người, giúp tăng hiệu quả công việc và khai phóng sự sáng tạo. AI là một công cụ mạnh mẽ nhưng nó chỉ phát huy hiệu quả khi nằm trong tay những người biết tư duy, sáng tạo.
Và quan trọng hơn cả, hãy nhớ rằng dù AI có thông minh đến đâu thì sự tinh tế và khả năng chạm đến cảm xúc của con người vẫn là thứ mà không một cỗ máy nào có thể làm được. Thế nên nhớ nhé: Hãy làm chủ AI, đừng để AI làm chủ mình!
Quốc hội đã thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo
Ngày 10-12-2025, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo với các quy định cụ thể về việc ứng dụng AI trong nhiều lĩnh vực, khuyến khích phát triển trong nước và hướng đến làm chủ công nghệ.
Trước đó ngày 7-10-2025, báo Pháp Luật TP.HCM cùng Trường ĐH Kinh tế - Luật, ĐH Quốc gia TP.HCM đã tổ chức Hội thảo khoa học “AI và Pháp luật: Kinh nghiệm quốc tế và một số gợi mở cho Việt Nam”.
Tại hội thảo, các chuyên gia đã nêu ra các vấn đề, đồng thời góp ý giải pháp khi xây dựng khung pháp lý cho AI tại Việt Nam như trách nhiệm pháp lý của các bên khi sử dụng AI, các thách thức pháp lý đặt ra khi ứng dụng vào các hoạt động nghề nghiệp…
