Ngày 17-3, tại TP.HCM, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) tổ chức cuộc họp với các ngành hàng. Buổi làm việc nhằm tháo gỡ khó khăn cho các doanh nghiệp và đề xuất biện pháp bình ổn thị trường trước ảnh hưởng xung đột Trung Đông.
Tác động cộng hưởng qua ba vòng
Ông Phan Văn Chinh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết xăng dầu là mặt hàng chiến lược của Việt Nam, hiện nay mặt hàng này đang chịu tác động mạnh mẽ từ xung đột khu vực Trung Đông.
Ông Chinh dẫn chứng giá xăng dầu từ mức 50-60 USD đã tăng lên 70-80 USD. Có lúc giá chạm mốc 120 USD/thùng, xấp xỉ mức đỉnh lịch sử 148 USD vào năm 2011-2012. Đáng chú ý, nhiên liệu bay đã tăng từ 87 USD lên gấp đôi, hiện khoảng 187 USD/thùng. Sự tăng giá này tác động rất tiêu cực đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Theo ông Chinh, thực tế chúng ta đang đối mặt với sự tác động cộng hưởng qua ba vòng, vòng một là tác động trực tiếp đến ngành vận tải và các ngành sử dụng trực tiếp xăng dầu. Vòng hai là tác động đến các ngành sử dụng sản phẩm đầu ra của các ngành ở vòng một. Ví dụ trong nông nghiệp, giá phân bón tăng lên sẽ tác động trực tiếp vào chi phí vật tư và giá thành đầu ra.
Tương tự trong lĩnh vực phân phối, chi phí vận tải tăng sẽ tác động đến giá bán và nguyên liệu đầu vào của các công đoạn tiếp theo. Vòng ba là tác động trực tiếp đến người tiêu dùng cuối cùng.
Bộ Công thương mong muốn lắng nghe khó khăn và các đề xuất giải pháp cụ thể của doanh nghiệp. Sau đó, Bộ sẽ tổng hợp để kiến nghị Chính phủ ban hành các chính sách hỗ trợ phù hợp.
Đại diện Đạm Cà Mau cho biết Trung Đông là khu vực có nguồn cung phân bón rất lớn cho thị trường thế giới. Riêng về Ure, khu vực này cung cấp khoảng 25 triệu tấn/năm, chiếm khoảng 33% thị phần toàn cầu. Thời gian qua, giá phân bón thế giới đã điều chỉnh rất mạnh, tại một số khu vực, giá tăng khoảng 60%, hiện ở Trung Đông giá đã lên khoảng 700 USD/tấn.
Mức giá này tương đương khoảng 19.000 - 20.000 đồng/kg Ure tại thị trường Việt Nam. Con số này cao hơn nhiều so với giá thị trường trong nước nhưng diễn biến thực tế lại phức tạp hơn. Bên cạnh đó, xung đột Trung Đông khiến giá xăng dầu biến động mạnh. Là một đơn vị phục vụ nông nghiệp, Đạm Cà Mau chịu ảnh hưởng kép cả đầu vào lẫn đầu ra.
"Về đầu vào, khi giá dầu tăng 10 USD, chi phí sản xuất của Đạm Cà Mau sẽ tăng thêm khoảng 525 tỉ đồng", đại diện Đạm Cà Mau chia sẻ.
Ngoài ra, giá xăng dầu còn ảnh hưởng mạnh đến chi phí logistics, chi phí vận tải quốc tế đã tăng khoảng 20%-30% trong vài tuần qua. Các doanh nghiệp logistics trong nước cũng điều chỉnh tăng giá khoảng 15%-20% tùy đơn vị.
Ngoài ra, nguồn cung một số loại phân bón mà Việt Nam phụ thuộc nhập khẩu như Kali hay DAP đang gặp khó khăn, điều này khiến giá các mặt hàng này tăng rất cao.
Theo đại diện Đạm Cà Mau, doanh nghiệp bắt buộc phải điều chỉnh giá bán phù hợp để bù đắp chi phí đầu vào. Tuy nhiên, đơn vị này cho biết đang cân nhắc rất kỹ việc tăng giá.
Nếu xác định mặt bằng giá theo giá thế giới, người nông dân sẽ chịu thiệt thòi rất lớn. Hiện nay, giá lúa gạo tại thị trường trọng điểm Tây Nam Bộ gần như không tăng và duy trì ở mức thấp. Do đó, mỗi khi quyết định tăng giá, doanh nghiệp phải tính toán kỹ lưỡng, việc này tác động trực tiếp đến hoạt động canh tác và hiệu quả kinh tế của người nông dân.
Thiếu hụt dầu DO phục vụ thu hoạch lúa
Ông Nguyễn Văn Nghiệm, Tổng thư ký Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cho biết các tỉnh ĐBSCL đang bước vào vụ thu hoạch lúa Đông Xuân chính. Dự kiến trong khoảng 7-10 ngày tới, các địa phương sẽ bước vào thời điểm thu hoạch rộ.
Tuy nhiên, do chiến sự Trung Đông phức tạp, nguồn nhiên liệu cung ứng cho sản xuất lúa gạo đang gặp khó khăn. Cụ thể, dầu DO phục vụ tàu ghe vận tải và máy thu hoạch đang thiếu hụt cục bộ tại một số khu vực.
Việc chủ động nguồn cung ổn định cho máy móc hoạt động gặp nhiều trở ngại. Tình trạng này xảy ra rõ nhất tại các vùng sâu thuộc tỉnh Đồng Tháp (Tháp Mười) và Kiên Giang.
Theo ông Nghiệm, dù tình hình có sự cải thiện so với tuần trước nhưng vận hành thu hoạch vẫn còn khó khăn về lượng dầu. "Vấn đề về giá cả nhiên liệu, bà con nông dân và doanh nghiệp chấp nhận biến động theo giá thị trường thế giới nên không gặp khó khăn lớn; vấn đề cốt lõi là khó khăn về nguồn cung", ông Nghiệm nói.
Bên cạnh đó, giá lúa hiện nay đang có chiều hướng đi xuống. Trong tháng 1 và tháng 2, giá lúa giữ mức tốt từ 6.200 - 6.600 đồng/kg khi thị trường xuất khẩu sang Trung Đông, Châu Phi, Trung Quốc mở rộng.
Tính đến ngày 10-3, tổng lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam lũy kế đạt hơn 1,47 triệu tấn. Dù giảm 8% về lượng nhưng con số này giúp tiêu thụ lượng lúa tồn kho lớn và ổn định giá lúa thời gian qua.
Tuy nhiên, khi bước vào vụ thu hoạch chính, giá lúa bất ngờ sụt giảm. Sáng nay, lúa gạo thơm chỉ còn dao động khoảng 5.600 đến 5.800 đồng/kg tùy khu vực, giảm khoảng 8% đến 10%.
Ông Nghiệm lo ngại giá phân bón sẽ tăng mạnh vào vụ Hè Thu sắp tới do độ trễ của thị trường. Ở vụ này, chi phí sản xuất thường cao hơn do thời tiết bất lợi và sâu bệnh, khiến lượng phân bón sử dụng nhiều hơn.
Hiện nay giá dầu tăng khiến chi phí logistics tăng ước tính 20%-30%. Tính ra, giá mỗi ký lúa phải gánh thêm ít nhất 30 đồng, tương đương 30.000 đồng/tấn, gây áp lực lớn cho doanh nghiệp thu mua. Đặc biệt, cước tàu đi tuyến Trung Đông đang tăng phi mã, trước đây cước sang các cảng như Jebel Ali hay Sharjah khoảng 900-1.000 USD/container thì nay đã lên tới 3.000-4.000 USD.
Mức cước tăng gấp 3 đến 4 lần bao gồm cả phụ phí rủi ro chiến tranh. Do giá trị lúa gạo trên mỗi container không cao nên chi phí này ảnh hưởng cực lớn đến lợi ích của doanh nghiệp.
Đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết đơn vị vừa thực hiện khảo sát nhanh về tình hình doanh nghiệp. Kết quả cho thấy vấn đề tác động trước mắt và nhanh nhất là logistics. Hiện nay, thời gian vận chuyển hàng hóa đi Mỹ và các nước Châu Âu kéo dài thêm từ 10 đến 14 ngày so với trước đây.
Một số tuyến đường tại Trung Đông đã bắt đầu đóng cảng hoặc không thể cập cảng. Hàng hóa đến Tây Âu hoặc Trung Đông hiện phải cập cảng vào Ai Cập rồi đi đường bộ về. Về chi phí, các hãng tàu thông báo giá cước container xuất khẩu đã tăng từ 2.000- 4.000 USD/ container.
Tại thị trường trong nước, giá vận chuyển container lạnh 40 feet cũng tăng khoảng 500.000 đồng mỗi đơn vị. Những chi phí này đang góp phần đẩy giá thành hàng hóa ngành thủy sản lên cao.
Doanh nghiệp kiến nghị hỗ trợ vốn, nhiên liệu…
Đại diện Đạm Cà Mau kiến nghị cơ quan chức năng cần kiểm soát tình trạng hàng giả, hàng kém chất lượng. Hiện có tình trạng nhập Amon giá rẻ rồi đóng bao giả nhãn mác Ure để trục lợi.
Các đơn vị sản xuất cũng đề xuất Nhà nước xem xét giải pháp ổn định nguồn khí đầu vào, đồng thời cần có biện pháp điều tiết giá dầu để kiểm soát chi phí logistics.
Ông Nghiệm đề xuất Nhà nước cần có những gói tín dụng cấp bách để thu mua tạm trữ lúa gạo. Doanh nghiệp kiến nghị mức lãi suất dao động khoảng 5%-6% để ổn định nguồn tài chính.
Về tình trạng thiếu hụt dầu DO, Bộ Công thương cần tăng cường kiểm tra các đầu mối cung ứng. Việc đảm bảo nhiên liệu cho máy móc thu hoạch là ưu tiên hàng đầu để không ảnh hưởng đến chất lượng lúa gạo.
VASEP kiến nghị Bộ Công thương và cơ quan liên quan hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật tình hình biến động thị trường. Hiệp hội mong muốn sớm có một bản đồ rủi ro để doanh nghiệp xây dựng chiến lược phù hợp. Đồng thời, cơ quan quản lý cần làm việc với các đơn vị logistics nhằm ổn định giá và duy trì các tuyến đường vận chuyển.
VASEP cũng khuyến khích doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường và đẩy mạnh khai thác thị trường nội địa. Đây được xem là dư địa và tiềm năng phát triển lớn để cân bằng sự phụ thuộc vào xuất khẩu.
Theo đại diện VASEP, xuất khẩu thủy sản sang thị trường Trung Đông và Đông Âu chiếm khoảng 3% đến 5% tổng kim ngạch. Trong đó, các sản phẩm cá tra chiếm phần lớn. Chiến sự xảy ra tại Trung Đông khiến ngành hàng này đang bị ảnh hưởng rất nặng nề.
Đáng chú ý, trước những biến động từ chiến sự và thị trường, các doanh nghiệp thủy sản gần như không dám ký hợp đồng dài hạn. Sức tiêu thụ tại các thị trường trọng điểm hiện cũng đang có dấu hiệu sụt giảm rõ rệt.
