Hội đồng Bầu cử quốc gia mới đây đã công bố danh sách chính thức 864 người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI tại 182 đơn vị bầu cử trên cả nước.
Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội sẽ diễn ra vào ngày 15-3, tổng số đại biểu Quốc hội được bầu là 500 người. Trong số danh sách 864 ứng viên, có 32 ứng viên ứng cử thuộc ngành tư pháp. Sự tham gia của nhóm ứng viên này được kỳ vọng mang đến góc nhìn thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng lập pháp và thúc đẩy cải cách tư pháp.
ThS - LS ĐẶNG TRẦN KHA, Đoàn Luật sư TP.HCM, giảng viên Khoa Luật, Trường ĐH Hùng Vương TP.HCM
Kỳ vọng củng cố niềm tin công lý của người dân
Yêu cầu về chất lượng thể chế trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền ngày càng cao. Trong bối cảnh pháp luật phải theo kịp tốc độ phát triển kinh tế - xã hội và chuyển đổi số, những người am hiểu cơ chế vận hành của hệ thống tư pháp được kỳ vọng sẽ mang đến chiều sâu chuyên môn cho nghị trường.
Trước hết, ở phương diện lập pháp, các ứng viên đến từ lĩnh vực tư pháp có khả năng nhận diện những quy định chồng chéo, thiếu khả thi hoặc tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến quyền con người, quyền công dân; từ đó đề xuất sửa đổi, hoàn thiện kịp thời để bảo đảm tinh thần Hiến pháp được cụ thể hóa trong đời sống.
Trong hoạt động giám sát, kinh nghiệm thực tiễn giúp đại biểu có nền tảng tư pháp đi sâu vào bản chất các báo cáo của cơ quan tiến hành tố tụng, thi hành án và cơ quan quản lý; qua đó kiến nghị giải pháp hạn chế oan, sai, vi phạm thủ tục và nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền được xét xử công bằng. Đồng thời, họ có thể đóng vai trò cầu nối giữa thực tiễn tiếp cận công lý của người dân với nghị trường, nhất là đối với các nhóm yếu thế.
Việc củng cố niềm tin của người dân vào công lý cũng gắn chặt với vai trò của nhóm ứng viên này. Điều đó đòi hỏi đại biểu xuất thân từ lĩnh vực tư pháp phải giữ vững bản lĩnh nghề nghiệp, tính độc lập và đạo đức công vụ; chủ động đề xuất pháp luật minh bạch, dễ tiếp cận; đồng thời tăng cường tiếp xúc cử tri thực chất để phản ánh các vướng mắc phát sinh từ đời sống pháp lý.
Ở góc độ xây dựng Nhà nước pháp quyền, sự tham gia của đại biểu ngành tư pháp có ý nghĩa trong việc nâng cao chất lượng lập pháp, tăng cường giám sát hoạt động thực thi pháp luật và thúc đẩy văn hóa pháp quyền trong nghị trường, nơi mọi quyết định chính sách cần được đặt trên nền tảng pháp lý vững chắc.
Do đó, nếu phát huy đúng vai trò, các ứng cử viên lĩnh vực tư pháp không chỉ bổ sung chuyên môn cho Quốc hội mà còn góp phần hiện thực hóa yêu cầu thượng tôn Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ quyền con người, quyền công dân và củng cố nền tảng của Nhà nước pháp quyền trong giai đoạn phát triển mới.
Luật sư TRƯƠNG VĂN TUẤN, Đoàn Luật sư TP.HCM
Kỳ vọng thúc đẩy pháp luật khả thi, minh bạch
Với lợi thế chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn, luật sư khi trở thành đại biểu Quốc hội có nhiều điều kiện thuận lợi trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.
Thông qua hoạt động tiếp xúc cử tri, đặc biệt với các nhóm yếu thế, luật sư - đại biểu có thể nhận diện đúng trọng tâm pháp lý, xác định cơ quan có thẩm quyền và kiến nghị giải quyết nhanh chóng, dứt điểm các quyền lợi chính đáng. Trường hợp việc giải quyết chưa thỏa đáng, đại biểu có thể thẳng thắn nêu ý kiến, chất vấn tại nghị trường để làm rõ trách nhiệm của cơ quan liên quan.
Tôi cũng kỳ vọng các đại biểu là luật sư sẽ phát huy bản lĩnh nghề nghiệp và chuyên môn sâu để tiếp cận, phản ánh những vụ việc có dấu hiệu oan sai hoặc bất cập pháp lý được ghi nhận từ thực tiễn đời sống, truyền thông hay hoạt động nghề nghiệp, qua đó góp phần bảo vệ công lý.
Ở góc độ xây dựng pháp luật, tôi mong muốn đại biểu Quốc hội là luật sư tích cực tham gia hoàn thiện hệ thống pháp luật bằng tư duy pháp lý và khả năng lập luận sắc bén, mang hơi thở cuộc sống vào nghị trường, phản ánh đầy đủ hơn tâm tư, nguyện vọng của người dân và doanh nghiệp; qua đó góp phần kiến nghị chính sách phù hợp thực tiễn, bảo đảm pháp luật được thi hành thống nhất và khả thi.
Bên cạnh đó, đại biểu xuất thân từ giới luật sư cũng được kỳ vọng kiến nghị giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ luật sư, tăng cường vai trò tranh tụng và tháo gỡ vướng mắc trong hoạt động hành nghề, góp phần bảo đảm tính công bằng và tính nghiêm minh của pháp chế xã hội chủ nghĩa.
Theo tôi, để vừa giữ tính độc lập nghề nghiệp vừa hoàn thành vai trò đại biểu dân cử, ứng viên là luật sư cần có bản lĩnh, đạo đức nghề nghiệp và năng lực chuyên môn, đồng thời xây dựng chương trình hành động minh bạch, tách bạch hoạt động hành nghề với hoạt động đại biểu. Tư cách đại biểu không nên được sử dụng để tạo lợi thế cho các vụ việc cụ thể, mà chủ yếu là kênh thu thập thông tin nhằm kiến nghị hoàn thiện pháp luật.
Ở chức năng giám sát, đại biểu là luật sư cần phát huy kiến thức chuyên môn để nâng cao hiệu quả giám sát việc thực thi pháp luật, đặc biệt trong lĩnh vực tư pháp và hành chính - những lĩnh vực tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.
Kỳ vọng nâng tầm chất lượng lập pháp và giám sát trong kỷ nguyên số
Trong bối cảnh yêu cầu cải cách pháp luật ngày càng mạnh mẽ, sự tham gia của các ứng cử viên xuất thân từ lĩnh vực tư pháp vào Quốc hội khóa XVI đang thu hút sự quan tâm của dư luận. Đây không chỉ là vấn đề cơ cấu đại biểu, mà còn gắn trực tiếp với chất lượng lập pháp và hiệu quả giám sát.
Thực tế cho thấy hệ thống pháp luật đang chịu áp lực khi khối lượng văn bản ngày càng lớn; trong khi đó yêu cầu về tính ổn định, khả năng dự báo và thích ứng với chuyển đổi số ngày càng cao. Trong điều kiện đó, các đại biểu có nền tảng tư pháp được kỳ vọng góp phần tháo gỡ một số điểm nghẽn.
Trước hết là nâng cao tính khả thi của luật. Kinh nghiệm thực tiễn áp dụng pháp luật giúp nhận diện hạn chế của tình trạng “luật khung, luật ống”; qua đó thúc đẩy việc xây dựng quy định rõ ràng, có thể triển khai ngay khi có hiệu lực, hạn chế độ trễ trong thực thi.
Bên cạnh đó là tăng cường tính hệ thống và khả năng dự báo của pháp luật. Khi số lượng văn bản lớn, nguy cơ chồng chéo, mâu thuẫn tăng cao; nhất là trong các lĩnh vực mới như tài sản số, dữ liệu cá nhân hay trí tuệ nhân tạo. Việc tham gia của đại biểu có kinh nghiệm tư pháp có thể hỗ trợ rà soát logic giữa các đạo luật, góp phần xây dựng khuôn khổ pháp lý ổn định nhưng vẫn linh hoạt trước biến động công nghệ.
Một khía cạnh khác là nâng cao chất lượng ngôn ngữ pháp lý. Thực tiễn cho thấy nhiều tranh chấp phát sinh từ cách diễn đạt chưa chặt chẽ, tạo khoảng trống cho việc áp dụng khác nhau. Kinh nghiệm tố tụng có thể góp phần chuẩn hóa thuật ngữ, hạn chế đa nghĩa và tăng tính minh bạch.
Ở chức năng giám sát, lợi thế của đại biểu xuất thân từ lĩnh vực tư pháp thể hiện ở khả năng đi sâu vào bản chất thủ tục và cơ chế bảo đảm quyền, thay vì chỉ nhìn vào số liệu thống kê. Điều này càng quan trọng khi hệ thống tư pháp đang thúc đẩy số hóa, tòa án điện tử và quản lý hồ sơ số - những lĩnh vực đòi hỏi giám sát chặt chẽ để vừa nâng cao hiệu quả, vừa bảo đảm quyền con người và an toàn dữ liệu.
Nhìn chung, yêu cầu đặt ra không chỉ ở kiến thức chuyên môn mà còn ở bản lĩnh nghề nghiệp và tinh thần pháp quyền. Quốc hội khóa XVI cần những đại biểu hiểu cách pháp luật vận hành trong thực tiễn, qua đó góp phần xây dựng hệ thống pháp luật ổn định, minh bạch và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
THS LIÊN ĐĂNG PHƯỚC HẢI, giảng viên Khoa Luật, Trường ĐH Kinh tế - Luật, ĐHQG TP.HCM
