Người tiêu dùng cần làm gì khi bị 'chặt chém' dịp lễ?

Dịp lễ là thời điểm nhu cầu tiêu dùng tăng cao. Nhiều cơ sở kinh doanh áp dụng chính sách phụ thu để bù đắp chi phí vận hành, đặc biệt là chi phí nhân sự. Người tiêu dùng lo ngại nguy cơ phát sinh tình trạng "chặt chém" giá cả. Thực tế những năm trước, tình trạng bán giá cao ngất ngưởng so với mặt bằng chung, tăng giá bán bất hợp lý đã xảy ra và đã bị cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Thế nào là "chặt chém"?

Luật sư Nguyễn Ngọc Linh, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho biết “chặt chém” được hiểu là các hành vi có dấu hiệu gian lận thương mại hoặc vi phạm quy định pháp luật về giá.

Căn cứ Điều 29 Luật Giá 2023 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), các hành vi phổ biến là tăng giá bất hợp lý so với mức đã niêm yết hoặc không phù hợp mặt bằng thị trường. Trường hợp cơ sở kinh doanh không niêm yết giá rõ ràng, bán cao hơn giá niêm yết hoặc áp dụng phụ thu lễ thiếu minh bạch, gây hiểu nhầm cho khách hàng, có thể bị xem là vi phạm quy định về công khai, minh bạch giá.

Cụ thể, theo khoản 1 Điều 13 Nghị định 87/2024, các hành vi vi phạm về niêm yết giá gồm: không niêm yết giá theo quy định; niêm yết không rõ ràng gây nhầm lẫn; niêm yết không đúng mức giá do cơ quan có thẩm quyền hoặc tổ chức, cá nhân quyết định.

Bên cạnh đó, hành vi đầu cơ hàng hóa, tạo khan hiếm giả để đẩy giá cũng là biểu hiện điển hình của “chặt chém”. Việc mua vét, gom hàng, hạn chế bán ra nhằm tạo cảm giác khan hiếm để tăng giá trong dịp cao điểm bị xem là hành vi gây bất ổn thị trường.

Đa dạng hình thức chế tài

Đối với hành vi tự ý tăng giá bán hàng hóa bất hợp lý, Điều 12, 13 Nghị định 87/2024 quy định nhiều mức xử phạt tùy theo tính chất, mức độ vi phạm. Cụ thể, phạt từ 500.000 đồng đến 1 triệu đồng nếu không niêm yết giá đúng quy định; từ 5 triệu đồng đến 10 triệu đồng nếu bán cao hơn giá niêm yết; từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng nếu vi phạm đối với hàng hóa thuộc danh mục bình ổn giá. Ngoài ra, các hành vi kê khai giá sai hoặc không kê khai đầy đủ cũng bị xử phạt từ 3 triệu đồng đến 25 triệu đồng.

Ngoài xử phạt tiền, cơ sở kinh doanh còn có thể bị áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc niêm yết giá đúng quy định; buộc trả lại cho khách hàng phần tiền đã thu cao hơn giá niêm yết. Trường hợp không xác định được khách hàng hoặc khách hàng từ chối nhận lại, số tiền chênh lệch phải nộp vào ngân sách nhà nước. Đồng thời, cơ sở vi phạm phải công khai việc khắc phục trên phương tiện thông tin đại chúng trong thời hạn 30 ngày.

Nếu cơ sở kinh doanh có hành vi tăng giá mang tính chất cưỡng ép, dùng thủ đoạn uy hiếp tinh thần hoặc buộc khách hàng trả tiền vượt thỏa thuận, hành vi có thể bị xem xét về tội cưỡng đoạt tài sản theo Điều 170 Bộ luật Hình sự (sửa đổi bổ sung năm 2017, 2025).

Đối với hành vi đầu cơ hàng hóa, tạo khan hiếm giả, Điều 31 Nghị định 98/2020 (sửa đổi bổ sung bởi Nghị định 24/2025) quy định mức phạt từ 5 triệu đồng đến 100 triệu đồng tùy giá trị hàng hóa vi phạm, kèm theo các hình thức xử phạt bổ sung như tịch thu tang vật, tước giấy phép kinh doanh từ 6 đến 12 tháng hoặc đình chỉ hoạt động kinh doanh nếu tái phạm. Trường hợp nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội đầu cơ theo Điều 196 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi bổ sung năm 2017, 2025).

Các mức phạt tiền nêu trên áp dụng đối với cá nhân; trường hợp tổ chức vi phạm, mức phạt sẽ gấp đôi.

"Người tiêu dùng cần kiểm tra giá trước khi sử dụng dịch vụ; cần lưu chứng cứ phòng khi cần khiếu nại" - luật sư Nguyễn Ngọc Linh lưu ý.