Phim truyền hình: Món hời thời suy thoái

Người người đổ xô đi làm phim TH và phim TH vẫn phát triển theo cấp số nhân cho dù hàng ngày, hàng giờ, những thông tin về cơn đại suy thoái của kinh tế toàn cầu vẫn luôn được cập nhật. Phải chăng, khi cả thế giới đang phải gánh hậu quả của khủng hoảng kinh tế thì ở Việt Nam, phim TH vẫn là món hời cho các nhà sản xuất.

Bao nhiêu hãng, bấy nhiêu phim

Nếu điểm sơ, danh sách các nhà làm phim TH được biết tên có thể lên tới vài chục. Cỡ “đại gia” có TFS, Lasta, M&T Pictures, BHD, TV Plus; đại gia cỡ vừa có Vifa, Sóng Vàng, Kiết Tường, FPT, Trí Việt... còn các hãng làm phim theo kiểu “gia công” thì có Senafilm, Giải phóng, Hãng phim truyện Việt Nam, HK Film, Crea TV, Chánh Phương... và nhiều vô kể những đơn vị nhỏ có liên quan đến việc sản xuất phim TH.

Sẽ “chóng mặt” nếu ngồi thống kê những bộ phim đang ngấp nghé lên sóng và những bộ phim đang nằm trong kế hoạch sản xuất, bởi con số lên tới hàng chục và chưa chắc đã kể được hết mà không bỏ sót phim nào. BHD chuẩn bị phát sóng bộ phim dài 40 tập Có lẽ nào ta yêu nhau (từ 21/4 trên VTV1), đang quay Những thiên thần áo trắng (40 tập, KB&ĐD: Lê Hoàng), sắp khởi quay Ngôi nhà hạnh phúc phiên bản Việt Nam (từ bản phim gốc Full House Đài TH KBS, Hàn Quốc; ĐD: Vũ Ngọc Đãng) và đang tuyển diễn viên cho Đừng đùa với thiên thần (ĐD: Nguyễn Minh Chung).

M&T Pictures đang chờ lên sóng Chuyện tình đảo ngọc (ĐD: Lê Bảo Trung) và rục rịch khởi quay Kính thưa Oshin (ĐD: Cảnh Đôn). FPT media sau một năm chờ sóng VTV giờ đang phát những tập đầu của Lập trình trái tim trên VTV1, 18/4 tới, Những cuộc tình trắng đen (ĐD: Trương Dũng) của hãng này cũng sẽ lên sóng HTV9, và Bước chân hoàn vũ - bộ phim nói về hậu trường của các cuộc thi nhan sắc sẽ được khởi quay vào 13/4 tới đây.

Món hời chỉ dành cho đại gia

Ai cũng biết nguồn thu chủ yếu và gần như duy nhất của phim TH hiện nay là từ bán quảng cáo. Bởi vậy, nếu bản thân không phải là một đại gia trong ngành quảng cáo, các đơn vị sản xuất phim sẽ phải mượn một đại gia để “chống lưng” nếu không muốn mất cả chì lẫn chài. Chẳng hạn, Lasta vừa làm quảng cáo, vừa sản xuất game show, lại có cả kênh truyền hình riêng; BHD kinh doanh cả phim trường, MTV, game show, kênh truyền hình và rạp; đứng đằng sau M&T Pictures là Công ty quảng cáo Đất Việt; đằng sau Sóng Vàng là tập đoàn quảng cáo quốc tế Golden Communication Group... Nhờ các mối quan hệ, uy tín với khách hàng nên việc bán spot quảng cáo - phương tiện thu lợi chính của phim TH (phần tài trợ trực tiếp trong phim không đáng kể) - được thực hiện dễ dàng.

Một điều cần mà người ngoài (khán giả) không biết, nhưng dân trong nghề (làm phim TH) ai cũng biết, là chất lượng phim không hề ảnh hưởng đến chuyện thắng thua của nhà sản xuất! Chuyện này thoạt nghe có vẻ ngược đời, nhưng thực tế ở Việt Nam hiện nay là như vậy. Năm ngoái có phim bị dư luận chê là “dở xôn xao” nhưng nhà sản xuất vẫn bán được 10 spot quảng cáo/ tập, đơn giản vì đơn vị này là thành viên của một tập đoàn quảng cáo. Trong khi đó phim Dòng sông định mệnh (ĐD Châu Huế) của hãng Khang Việt được khán giả đánh giá cao, rating khá nhưng nhà sản xuất không có nhiều kinh nghiệm và mối quen biết nên bán quảng cáo rất chật vật.

Thông thường, số tiền mà đài VTV và HTV trả cho các hãng là 180 triệu/ tập phim (năm 2009 hai đài này dự tính tăng lên 200 triệu/ tập, nhưng hiện HTV mới áp dụng cho TFS; VTV chỉ áp dụng cho một số đơn vị xã hội hóa như Đông A với phim Chàng trai đa cảm). Số tiền này sẽ được đài trả cho các hãng phim theo quy định bằng spot quảng cáo, chẳng hạn 6 spot (trung bình khoảng 30 triệu đồng/ spot (30 giây)/ tập, có khi còn phải “chạy” thêm cho đài (trường hợp HTV) 3 spot, như vậy, hãng phải lo được 9 spot/ tập phim mới đủ “sở hụi”. Giá các spot quảng cáo dao động từ 30 triệu - 60 triệu đồng tùy theo vệt giờ chiếu phim: Giờ vàng (20-21h), giờ bạc (18-19h) và giờ chết (22 giờ 30).

Chiết khấu % cũng tùy theo vệt giờ vàng - bạc - chết: từ 20-25 %. Số spot dư ra sẽ thuộc về đài. Hầu như ai làm phim TH cũng nói rằng “đài TH luôn nắm đằng chuôi” nhưng cho dù chẳng thay đổi được “chân lý” ấy, cho dù đơn vị làm phim sẽ tiếp tục nắm đằng lưỡi thì họ vẫn chấp nhận làm, đơn giản vì họ vẫn thu lời, thậm chí là lời nhiều.

Giá thành sản xuất của mỗi tập phim hiện nay đang dao động từ 90 đến 120 triệu đồng, cao nhất là 145 triệu. Nghĩa là nếu chỉ mất 90 triệu cho chi phí sản xuất thì hãng có khả năng thu về con số tương đương (90 triệu) được đài trả bằng spot quảng cáo. Những hãng có tiềm lực về tài chính, có khả năng tự túc về phim trường, sở hữu máy móc, thiết bị làm phim thì sẽ tiết kiệm được chi phí sản xuất.

Hiện BHD, Lasta là nằm trong số các đại gia có cơ sở hạ tầng vững vàng nhất. Không chỉ hạ được giá thành sản xuất xuống mức thấp nhất có thể, các hãng có tiềm lực mạnh còn không bao giờ sợ thua trong chiến dịch bán quảng cáo cho dù phim của họ có chiếu vào giờ “chết”. Vì số giờ phát sóng đã được ký kết hợp đồng với đài và các hợp đồng quảng cáo đã được chốt trong cả một năm, có thể bù qua sớt lại. Bởi vậy mà BHD mới có thể trả cho đạo diễn Lê Hoàng cát-sê viết kịch bản và đạo diễn bộ phim 40 tập Những thiên thần áo trắng với con số xấp xỉ 1 tỷ đồng; rồi mời gần cả trăm nhà báo khắp trong Nam ngoài Bắc đến Đà Lạt thăm đoàn phim Có lẽ nào ta yêu nhau để thực hiện chiến dịch truyền thông cho bộ phim sẽ được phát sóng vào 21/4 tới đây...

Lận đận “thiếu gia”

Nếu không phải những tay bán quảng cáo thiện xạ và lại “thấp cổ bé họng”, phim sẽ bị xếp vào giờ chiếu ít người xem, và như thế, việc bán quảng cáo càng trở nên khó khăn gấp bội. Những chuyện dở khóc dở cười cũng bắt đầu từ đây. Năm ngoái có hãng phim mới ra, sản xuất tốt nhưng không có tiềm lực về bán quảng cáo nên rơi vào một “định mệnh” rất trớ trêu: trước khi phim phát sóng, HTV bắt hãng này đặt cọc trước gần 3 tỷ đồng cho 30 tập phim, chiếu xong tập nào trả lại tiền tập đó cho đến hết phim.

Hãng Hành Tinh Xanh thì mất trắng hơn 4 tỉ đồng cho 30 tập (trung bình 140 triệu/ tập) phim Kiều nữ và đại gia vì phát sóng mở đầu cho giờ “chết” của HTV - 22h30 - và đương nhiên là không bán được quảng cáo. Khi làm Cỏ đuôi gà, Crea TV đã tính toán kỹ lưỡng để bắt tay với Chu Thị, một công ty quảng cáo cỡ bự. Giá sản xuất đã được chốt lại ở con số 120 triệu/ tập (60 tập), bị nằm chờ sóng hơn một năm, tiền vốn đọng (vay ngân hàng), khi phim vừa chuẩn bị lên sóng thì Chu Thị phá sản, Crea TV bơ vơ. Một nửa Cỏ đuôi gà được “phát sóng trong sợ hãi” của nhà làm phim vì hầu như không có quảng cáo, cầm chắc lỗ nặng. May mà, phim “chạy” được một nửa thì Crea TV gặp “quý nhân” - công ty quảng cáo Sóng Vàng, công ty này dù chỉ “nhảy” vào từ giữa phim nhưng đã cứu cho Crea TV hòa vốn. Tiếp tục mối quan hệ tốt đẹp này, Crea TV hợp tác sản xuất phim Siêu mẫu Xì Trum với Sóng Vàng, bộ phim này bắt đầu phát từ 13/4 tới.

Trong thực tế, hầu hết các hãng khi làm phim đều phải huy động vốn hay vay ngân hàng, thời gian phim bị ngâm lâu phát sóng hay tiền thu về từ quảng cáo càng lâu càng chết. Có chuyện một số hãng phim “nợ” tiền kịch bản, cát-sê... thực chất không phải họ quỵt mà là do chậm được thanh toán tiền bán phim, bán quảng cáo.

Trong khi đó họ phải chấp nhận thu tiền chậm tới cả sáu tháng đến một năm. Nếu giá 60 triệu đồng/ spot tương đương 3 spot/ tập thì một bộ phim 30 tập nhà sản xuất phải chạy trung bình là 90 spot; còn nếu chỉ bán được 30 triệu/spot thì sẽ phải bán được 180 spot... Vậy là các hãng thực hiện phương thức bắt tay nhau, cứ một đơn vị gia công có khả năng tổ chức sản xuất đi kèm một nhà đầu tư có năng lực chạy quảng cáo, người gia công đóng góp 60% còn kẻ bán quảng cáo nhận 40% còn lại. Trường hợp của Crea TV với Sóng Vàng, HK Film với BHD và với M&T Picture... là những minh chứng cho những cái bắt tay kiểu này.

Tiền các đơn vị sản xuất trả cho đơn vị gia công cũng có nhiều mức, hiện nay phổ biến rẻ nhất là 120 triệu, cao nhất 145 triệu/ tập. Làm càng nhanh, co kéo càng tốt thì càng tiết kiệm được chi phí, bởi dẫu sao, chất lượng cũng không phải vấn đề có thể gây ảnh hưởng đến đáp số của bài toán kinh doanh phim TH. Vì thế mà không có gì khó hiểu với chuyện người ta thấy làm phim lỗ mà... vẫn làm, và tốc độ làm phim TH ngày càng nhanh hơn... chụp giựt. Những người thật sự trăn trở với tính nghệ thuật của các tác phẩm nghệ thuật dành cho đại chúng không khỏi băn khoăn trước thực tế này. Ông chủ của BHD, đạo diễn Nguyễn Phan Quang Bình nhận xét : “Với cách làm như hiện nay thì tất cả các phim TH đều được đổ đồng ngang nhau về mặt giá cả - phim tốt hay phim dở cũng như nhau. Điều này có nguy cơ sẽ dẫn đến nội dung phim chỉ tập trung về chủ đề đương đại, nhằm giảm kinh phí đầu tư sản xuất”. Còn đạo diễn Nguyễn Quang Dũng thì dù được chào mời với mức cát-sê cao “kinh hoàng” cũng nhất quyết không nhận phim TH vì sợ chính mình ăn vào chi phí làm phim của mình.

Theo Vân Anh - Phúc Như Thủy - Tùng Sơn (TT&VH Cuối tuần)