Thực tế cho thấy, phổ cập tài chính số không bắt đầu từ những công nghệ đột phá hay các chiến dịch rầm rộ, mà từ chính những giao dịch nhỏ, lặp đi lặp lại mỗi ngày. Khi niềm tin được bồi đắp đủ lâu qua trải nghiệm an toàn và minh bạch, tài chính số mới dần trở thành một phần thói quen của hàng chục triệu người Việt.
Vì sao phổ cập tài chính số không thể là “cú nhảy vọt”?
Gần đây, chuyển đổi số trong lĩnh vực tài chính tại Việt Nam ghi nhận bước tiến rõ nét. Thanh toán không dùng tiền mặt tăng mạnh, giao dịch điện tử trở nên phổ biến từ thanh toán hóa đơn, mua sắm đến dịch vụ công. Phạm vi dịch vụ cũng mở rộng nhanh, từ chuyển tiền, thanh toán cơ bản sang tiết kiệm số, bảo hiểm, cho vay tiêu dùng và kết nối dữ liệu tín dụng. Tài chính số không chỉ tập trung ở đô thị mà đang lan tỏa mạnh về khu vực nông thôn.
Tuy nhiên, hành trình này không có “phép màu”. Không giống nhiều dịch vụ số có thể dùng thử rồi bỏ, tài chính gắn trực tiếp với tiền– yếu tố nhạy cảm nhất trong hành vi tiêu dùng. Người dùng chỉ thay đổi thói quen khi cảm thấy an toàn, minh bạch và kiểm soát được dòng tiền.
Niềm tin tài chính không thể hình thành bằng công nghệ hay truyền thông đơn thuần, mà cần thời gian, trải nghiệm và sự ổn định. Thực tế, ngay cả những đơn vị tiên phong cũng từng phải trả giá để hiểu quy luật này. Giai đoạn đầu, khi ví điện tử còn xa lạ, MoMo từng thử nghiệm thanh toán qua SIM viễn thông, trước khi smartphone và ứng dụng di động phổ biến. Dù tiếp cận nhanh người dùng, trải nghiệm còn hạn chế do người dùng chưa kiểm soát trực tiếp dòng tiền, dẫn đến tâm lý thiếu an tâm.
Những “cú vấp” ban đầu cho thấy tài chính số khó có thể bứt phá trong thời gian ngắn, mà buộc phải đi qua quá trình tích lũy. Ông Nguyễn Bá Diệp, đồng sáng lập Tập đoàn Công nghệ Tài chính MoMo, cho biết: “Trong tài chính, công nghệ có thể phát triển rất nhanh, nhưng niềm tin thì không có đường tắt. Người dùng chỉ sẵn sàng thay đổi thói quen khi họ an tâm qua từng giao dịch nhỏ. Đặt trải nghiệm và niềm tin làm trung tâm chính là nền tảng cho sự lan tỏa bền vững”.
Từ niềm tin đến thói quen và xa hơn nữa
Tài chính số Việt Nam lan tỏa bằng những giao dịch nhỏ, lặp lại mỗi ngày. Chính các nhu cầu thiết yếu, quen thuộc đã trở thành con đường bền vững nhất để người dùng hình thành thói quen số.
Tại MoMo, các giao dịch như thanh toán điện, nước, học phí, viện phí hay dịch vụ công – dù giá trị không lớn – lại có tần suất cao và gắn chặt với sinh hoạt thường nhật. Việc số hóa những nhu cầu này giúp người dùng tiếp cận tài chính số trong trạng thái ít rủi ro, từ đó tạo thói quen tự nhiên. Hơn 30 triệu người dùng, 70 đối tác ngân hàng và 500.000 điểm chấp nhận thanh toán hiện nay không phải kết quả của một cú bứt phá ngắn hạn, mà là thành quả của quá trình giải quyết bền bỉ các bài toán đời sống.
Khi giai đoạn làm quen được vượt qua, thách thức không còn nằm ở công nghệ mà ở khả năng khai thác dữ liệu và kết nối hệ sinh thái. Tài chính số được kỳ vọng trở thành công cụ hỗ trợ ra quyết định, giúp cá nhân quản lý dòng tiền hiệu quả hơn và doanh nghiệp nhỏ tiếp cận vốn thuận lợi hơn thông qua dữ liệu hành vi chi tiêu, thanh toán.
Đặc biệt, với nhóm người chưa từng tiếp cận ngân hàng, các giải pháp như Ví Trả Sau đóng vai trò cầu nối quan trọng. Mỗi giao dịch được ghi nhận như một “dấu vết tài chính”, giúp họ lần đầu có lịch sử tín dụng để hệ thống tài chính chính thống nhận diện. Đây là nền tảng để tiếp cận dần các dịch vụ vay vốn ngân hàng, thu hẹp khoảng cách tài chính và giảm phụ thuộc vào kênh phi chính thức.
Cũng từ đây, ranh giới giữa các nền tảng số và tổ chức tài chính truyền thống dần được xóa nhòa. Hai bên không chỉ kết nối về mặt kỹ thuật mà còn cùng khai thác dữ liệu để phát triển sản phẩm sát nhu cầu thực tế. Khi bài toán không còn là “phổ cập” mà là “nâng cao giá trị”, hành trình tài chính số tại Việt Nam bước sang giai đoạn mới – sâu hơn và bền vững hơn.
