Mới đây Công an TP.HCM đã khởi tố, bắt tạm giam 3 người trong đường dây sản xuất, buôn bán thuốc đông y giả chứa hoạt chất tân dược betamethasone gây nguy hiểm cho sức khỏe.
Thuốc đông y giả: Mượn trước trả sau
ThS.DS Đoàn Thành Luân, Giảng viên khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Khoa học Sức khỏe, Đại học Quốc gia TP.HCM, cho biết bằng cách lợi dụng lòng tin của người bệnh vào các bài thuốc thảo dược lành tính, những đối tượng này đã âm thầm đưa các hoạt chất kháng viêm mạnh vào sản phẩm để tạo ra hiệu quả giảm đau tức thời. Điều này khiến người dùng lầm tưởng về công dụng "thần kỳ" của thuốc mà không hề hay biết về những hiểm họa khôn lường đang tích tụ trong cơ thể.
Theo DS Luân, thị trường thuốc hiện nay đang chứng kiến một thực trạng báo động là sự bùng nổ của các loại thuốc gắn mác “đông y gia truyền”, “thảo dược an toàn”, nhưng thực chất lại bị pha trộn trái phép các chất corticoid, điển hình như betamethason.
Với tâm lý chuộng thuốc đông y vì sự lành tính, không ít người bệnh đã rơi vào cái bẫy “hiệu quả tức thì” mà không hề biết rằng mình đang đưa vào cơ thể một con dao hai lưỡi. Việc sử dụng betamethasone vô tội vạ dưới vỏ bọc đông y không chỉ đánh lừa niềm tin của người tiêu dùng mà còn dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng như suy tuyến thượng thận cấp, loãng xương, hội chứng cushing.
“Đây không chỉ là con số thống kê đơn thuần, mà còn là minh chứng cho việc niềm tin vào y học bị lợi dụng để rồi nạn nhân phải nhận lấy những hệ lụy sức khỏe đau lòng” – DS Luân nói.
DS Luân nêu vấn đề: Tại sao những gói thuốc bột không nhãn mác hay những viên hoàn, tễ lại có thể dập tắt triệu chứng chỉ sau vài giờ? Câu trả lời không nằm ở các loại dược liệu quý hiếm như quảng cáo, mà chính là betamethason – một dẫn xuất corticoid tổng hợp có hoạt lực kháng viêm rất mạnh. Khi được trộn vào thuốc đông y với liều lượng không kiểm soát, nó tạo ra hiệu quả "giả" khiến người bệnh tin rằng mình đã tìm thấy phương thuốc thần kỳ.
"Thực chất, nó chỉ “che” đi triệu chứng, còn quá trình bệnh vẫn âm thầm tiến triển, người bệnh thấy đỡ nên tin tưởng dùng lâu dài, nhưng đến khi ngừng thuốc các cơn đau trở lại nặng nề hơn trước. Đây vốn dĩ là một quá trình "mượn trước trả sau" với cái giá phải trả là sức khỏe của người dùng” – DS Luân chia sẻ.
Thông thường, corticoid nội sinh được tiết ra ở tuyến thượng thận theo nhịp sinh học của cơ thể, cao nhất khoảng 6-8 giờ sáng và thấp nhất vào lúc nửa đêm. Khi dùng thuốc liên tục trong thời gian dài, cơ thể sẽ dư thừa corticoid, dần dần mất đi khả năng sản xuất corticoid nội sinh.
Khi người bệnh đột ngột dừng thuốc (do thấy đã khỏi hoặc do hết thuốc) sẽ gây ra tình trạng thiếu hụt corticoid nội sinh hoàn toàn, cơ thể chưa kịp khôi phục quá trình tự sản xuất dẫn đến suy thượng thận cấp. Hậu quả có thể gây ra trụy tim mạch, hạ huyết áp, mệt mỏi, rối loạn tri giác, thậm chí tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời.
DS Luân thông tin thêm, tại khoa nội tiết của các bệnh viện lớn, không khó để bắt gặp những nạn nhân của "đông y giả". Hình ảnh lâm sàng điển hình nhất là hội chứng cushing - hội chứng do tình trạng dùng thuốc corticoid kéo dài không kiểm soát: Mặt tròn đỏ (mặt trăng), tích mỡ vùng cổ và lưng (buffalo hump) nhưng tứ chi lại teo nhỏ, yếu ớt.
Chưa hết, làn da mỏng dính, xuất hiện những vết rạn da màu tím đỏ và các mảng bầm tím xuất huyết dù không va chạm. Xương bị "ăn mòn" từ bên trong dẫn đến loãng xương, thậm chí hoại tử chỏm xương đùi, khiến người bệnh di chuyển khó khăn.
Cảnh giác “thần dược” tác dụng sau vài giờ
BS Lê Nhất Duy, khoa Châm cứu – dưỡng sinh Bệnh viện Đại học Y dược TP.HCM - cơ sở 3, lưu ý thuốc đông y chuẩn (y học cổ truyền) cần thời gian để cơ thể hấp thu và điều chỉnh, thường tính bằng tuần hoặc tháng.
Vì vậy, khi loại thuốc đông y có tác dụng nhanh chóng chỉ sau vài giờ hoặc 1-2 ngày sử dụng, kèm theo cảm giác thèm ăn, ngủ nhiều, tăng cân nhanh chóng, nếu ngưng thuốc các triệu chứng trở nên nặng hơn, thì cần đặt dấu hỏi lớn về độ an toàn của nó.
BS cảnh bảo không dùng thuốc qua truyền miệng và quảng cáo qua mạng, các trang không chính thống. Thuốc là loại hàng hóa đặc biệt, không phải mặt hàng có thể mua theo kiểu "thấy người ta dùng tốt mình dùng cũng tốt". Tránh xa các hội nhóm rao bán thuốc không rõ nguồn gốc trên các nền tảng xã hội. Không tin vào các danh xưng tự phong như "thần y", "lương y số 1" khi chưa có chứng chỉ hành nghề y dược.
Thuốc lưu hành hợp pháp ở Việt Nam đều phải có số đăng ký do Cục Quản lý Dược cấp, người dùng có thể quan sát trên bao bì hoặc tra cứu trực tuyến bằng cách truy cập hệ thống quản lý của Cục Quản lý Dược để kiểm tra tên thuốc và nhà sản xuất có tồn tại hay không. Tuyệt đối không mua thuốc dạng bột rời, viên hoàn không nhãn mác hoặc thuốc chỉ ghi "gia truyền", "ba đời" mà không có địa chỉ, giấy phép rõ ràng.
Nếu đang sử dụng một loại thuốc đông y mà xuất hiện các dấu hiệu như mặt tròn trịa bất thường, vùng gáy dày lên; da mỏng, xuất hiện vết rạn màu tím hoặc bầm tím không rõ nguyên nhân; đau dạ dày, thường xuyên mệt mỏi, yếu cơ tứ chi. Người bệnh cần dừng thuốc ngay và đi khám tại bệnh viện.
“Việc pha trộn betamethason vào thuốc đông y không chỉ là hành vi gian lận thương mại mà còn là tội ác đối với sức khỏe cộng đồng. Sự nguy hiểm nhân đôi khi người bệnh chủ quan, dùng thuốc kéo dài vì tin rằng thuốc lành tính, không tác dụng phụ.
Trước khi đặt niềm tin vào các loại "thần dược", người tiêu dùng cần lưu ý rằng mọi phương thuốc mang lại hiệu quả nhanh một cách phi lý đều tiềm ẩn những độc chất nguy hại. Đừng để niềm tin mù quáng vào đông y giả mạo biến mình trở thành nạn nhân của corticoid” - BS Duy khuyến cáo.
Mới đây, Cơ quan CSĐT Công an TP.HCM (Phòng PC03) ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can và lệnh bắt tạm giam Nguyễn Duy Hiển (64 tuổi), Ngô Mỹ Hoành (53 tuổi) và Võ Văn Nghề (33 tuổi), cùng ngụ TP.HCM.
Các bị can bị điều tra về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh.
Theo điều tra ban đầu, chiều 8-1, Đội 6 (Phòng Cảnh sát kinh tế) phối hợp Công an xã Bình Hưng (huyện Bình Chánh cũ) tuần tra, phát hiện Võ Văn Nghề chở nhiều thùng carton chứa thuốc dạng hoàn màu đen không hóa đơn, chứng từ.
Nghề khai được Nguyễn Duy Hiển thuê vận chuyển số hàng trên giao cho khách qua chành xe tuyến TP.HCM – Tây Ninh. Từ manh mối này, Cơ quan CSĐT mở rộng khám xét các địa điểm liên quan.
Kết quả xác định, do các sản phẩm thuốc từng đăng ký lưu hành đã bị thu hồi, Nguyễn Duy Hiển cùng vợ là Ngô Mỹ Hoành tổ chức sản xuất nhiều loại thuốc đông y chưa được cấp phép. Nhóm này tự đặt tên thuốc, dựng tên công ty và địa chỉ sản xuất giả tại Singapore, Trung Quốc, Hồng Kông in lên bao bì nhằm giả mạo hàng nhập khẩu.
Đáng chú ý, cơ quan chức năng xác định các bị can sử dụng hoạt chất betamethasone (chất chống viêm, giảm đau nhóm tân dược) pha trộn vào thuốc đông y. Việc trộn hoạt chất này khiến người dùng cảm thấy giảm đau nhanh, từ đó tin tưởng và lệ thuộc sản phẩm. Tuy nhiên, việc sử dụng chất này kéo dài không có chỉ định y tế sẽ tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe.
Quá trình khám xét, Cơ quan CSĐT thu giữ 13.096 sản phẩm thuốc đông y giả cùng nhiều máy móc, nguyên liệu, tem nhãn và bao bì. Hiện Công an TP.HCM đang tiếp tục mở rộng điều tra, truy xét các đầu mối tiêu thụ và nguồn cung nguyên liệu. NGUYỄN TÂN
