Mới đây, Chính phủ ban hành Nghị định 174/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin.
Nghị định này gồm 8 chương, 117 điều; có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2026.
Các hành vi bị xử phạt
Khoản 1 Điều 95 Nghị định 174/2926 quy định phạt tiền từ 20-30 triệu đồng đối với vi phạm các quy định về trách nhiệm sử dụng dịch vụ mạng xã hội, trong đó có các hành vi như:
Cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật, xuất bản phẩm mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc chưa được phép lưu hành hoặc đã có quyết định cấm lưu hành hoặc tịch thu; Cung cấp, chia sẻ hình ảnh bản đồ Việt Nam nhưng không thể hiện hoặc thể hiện không đúng chủ quyền quốc gia;
Cung cấp, chia sẻ đường dẫn đến thông tin trên mạng có nội dung bị cấm;
Lợi dụng mạng xã hội để sản xuất nội dung dưới hình thức phóng sự, điều tra, phỏng vấn báo chí;
Các cơ quan báo chí không thực hiện thông báo khi thiết lập tài khoản, trang cộng đồng, kênh nội dung, nhóm cộng đồng trên mạng xã hội trong và ngoài nước theo quy định;
Chủ tài khoản, chủ kênh nội dung, chủ trang cộng đồng, người quản trị nhóm cộng đồng trên mạng xã hội không thực hiện ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin vi phạm pháp luật, thông tin ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác, thông tin ảnh hưởng đến trẻ em đăng tải trên tài khoản, trang cộng đồng, nhóm cộng đồng hoặc kênh nội dung của mình khi có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền...
Mức phạt trên áp dụng đối với tổ chức, cá nhân có cùng hành vi vi phạm, mức phạt bằng 1/2 mức phạt đối với tổ chức.
3 yếu tố để xác định hành vi có vi phạm pháp luật hay không
Trao đổi với PLO, ThS Mai Hoàng Phước, giảng viên Khoa Luật, Trường ĐH Kinh tế - Luật, ĐH Quốc gia TP.HCM, cho biết cần hiểu hành vi “lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật, xuất bản phẩm mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ...” là việc người dùng mạng xã hội tự ý đăng tải, sao chép, phân phối hoặc truyền đạt tác phẩm đến công chúng mà chưa có sự cho phép của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả (ví dụ như cơ quan báo chí, nhà xuất bản...).
Theo ThS Phước, để xác định hành vi “cung cấp, chia sẻ” có vi phạm pháp luật hay không, cơ quan chức năng sẽ dựa trên ba yếu tố.
Thứ nhất là sự chấp thuận của chủ thể có quyền. Người đăng tải có văn bản thỏa thuận, hợp đồng chuyển quyền hoặc cơ chế đồng ý bằng văn bản hoặc điện tử từ phía cơ quan báo chí, tác giả hay không. Nếu không có, yếu tố không đồng ý đã được xác lập.
Thứ hai là mục đích và bản chất của việc sử dụng. Hành vi chia sẻ nhằm mục đích gì. Nếu chia sẻ nhằm mục đích thương mại, trục lợi, cạnh tranh không lành mạnh hoặc thay thế cho việc tiếp cận tác phẩm gốc, làm sụt giảm lượng truy cập, doanh thu của cơ quan báo chí, thì yếu tố vi phạm càng rõ ràng.
Thứ ba là phạm vi sử dụng đối chiếu với các trường hợp ngoại lệ. Pháp luật có quy định một số trường hợp ngoại lệ không phải xin phép, như trích dẫn hợp lý để giảng dạy, tin tức thời sự thuần túy. Nếu hành vi vượt quá ranh giới “trích dẫn hợp lý” này thì sẽ bị coi là vi phạm và bị xử lý hành chính theo quy định.
ThS Phước lấy ví dụ một bạn đọc chụp màn hình bài báo của Báo Pháp Luật TP.HCM rồi đăng lại trên mạng xã hội cá nhân. Theo đó, việc đánh giá hành vi này cần được phân tách dựa trên quy mô và bản chất của phần nội dung bị chụp.
Trường hợp chụp và đăng lại toàn bộ bài báo, bao gồm tiêu đề, nội dung và hình ảnh tác nghiệp, rồi đăng trực tiếp lên mạng xã hội, là hành vi vi phạm bản quyền. Dù dưới hình thức chụp ảnh màn hình, bản chất của hành vi này vẫn là sao chép và truyền đạt toàn bộ tác phẩm báo chí ra công chúng mà không được phép. Hành vi này khiến người đọc trên mạng xã hội không cần truy cập vào đường link gốc của Báo Pháp Luật TP.HCM, trực tiếp gây thiệt hại về lượt xem và doanh thu quảng cáo (nếu có) của Báo.
Đối với trường hợp chỉ chụp một phần nội dung, như tiêu đề hoặc một đoạn ngắn, cách đánh giá có sự khác biệt về bản chất pháp lý. Theo ThS Phước, hành vi này có thể được xem xét là trích dẫn hợp lý tác phẩm theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ nếu đáp ứng các điều kiện như không làm sai lệch ý nghĩa, thông điệp của bài báo gốc, có ghi rõ nguồn xuất xứ, tên tác giả, tên báo, và phần nội dung được chụp chỉ nhằm mục đích bày tỏ quan điểm, bình luận cá nhân, không thay thế bài báo gốc.
Tuy nhiên, nếu phần nội dung được chụp chứa đựng toàn bộ thông tin cốt lõi hoặc nội dung mang tính độc quyền của bài điều tra, khiến người đọc không cần tiếp cận phần còn lại, thì vẫn có nguy cơ bị coi là xâm phạm quyền khai thác tài sản của tòa soạn.
Do đó, cách chia sẻ phù hợp là chỉ nên trích dẫn tiêu đề, một đoạn ngắn sapo và kèm theo đường link dẫn trực tiếp về bài viết gốc của bài báo. Điều này vừa tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ của cơ quan báo chí, vừa góp phần thúc đẩy dòng chảy thông tin lành mạnh trên môi trường số, phù hợp với tinh thần của Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số.
Không phải cứ đăng công khai là được tự do chia sẻ
Hành vi “lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ” cần được hiểu là việc cá nhân hoặc tổ chức chủ động đăng tải lại toàn bộ hoặc một phần cốt lõi của tác phẩm báo chí lên trang cá nhân, fanpage hoặc hội nhóm nhằm phổ biến nội dung đến người khác mà không có sự đồng thuận của cơ quan báo chí sở hữu.
Việc xác định hành vi vi phạm cần dựa trên việc nội dung tác phẩm báo chí có bị chia sẻ theo cách khiến người dùng không cần truy cập vào đường link gốc hay không.
Trường hợp người dùng chỉ sử dụng tính năng chia sẻ hoặc dán đường dẫn trực tiếp dẫn về bài viết gốc của cơ quan báo chí, mà không đăng lại nội dung cốt lõi, thì không bị coi là vi phạm. Ngược lại, nếu cố tình sao chép nguyên văn, tự ý biên tập lại hoặc đăng tải nội dung cốt lõi lên mạng xã hội để thu hút tương tác cho trang cá nhân thì đó là hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Một hiểu lầm phổ biến hiện nay là cho rằng thông tin báo chí khi đã được đăng công khai, miễn phí trên Internet thì bất kỳ ai cũng có quyền tự do chia sẻ lại. Tuy nhiên, việc đăng công khai nhằm phục vụ quyền tiếp cận thông tin của công chúng, còn quyền sở hữu trí tuệ đối với tác phẩm vẫn thuộc về cơ quan báo chí, nên việc tự ý đăng lại không mặc nhiên được coi là hợp pháp.
Đáng chú ý, cách tiếp cận của Việt Nam có sự khác biệt so với một số quốc gia như Úc hay Canada.
Tại các nước này, Chính phủ ban hành luật buộc các tập đoàn công nghệ lớn như Meta hoặc Google phải chia sẻ doanh thu và trả tiền bản quyền trực tiếp cho cơ quan báo chí dựa trên lưu lượng hiển thị tin tức, tức là tập trung điều chỉnh các nền tảng.
Trong khi đó, quy định của Việt Nam tập trung áp dụng chế tài trực tiếp đối với hành vi của cá nhân, chủ tài khoản và quản trị viên hội nhóm trên không gian mạng, nhằm chấn chỉnh tình trạng vi phạm bản quyền từ phía người sử dụng.
Trong bối cảnh thói quen chụp màn hình, đăng lại đã trở nên phổ biến, người dùng cần chủ động thay đổi hành vi để vừa đảm bảo quyền tiếp cận và thảo luận thông tin, vừa không vi phạm pháp luật.
Nên ưu tiên chia sẻ đường link chính thống từ website của các cơ quan báo chí. Khi bình luận hoặc phê bình, chỉ nên chụp một phần nhỏ tiêu đề hoặc trích dẫn một vài câu ngắn làm ngữ cảnh, phần còn lại tập trung vào quan điểm cá nhân và cần dẫn nguồn bằng đường link bài viết gốc để người đọc có thể truy cập.
Đối với quản trị viên hội nhóm, cần chủ động duyệt bài chặt chẽ, ngăn chặn việc đăng tải trái phép các tác phẩm báo chí. Nghị định 174/2026 cũng đã bổ sung quy định xử phạt người quản trị khi không thực hiện gỡ bỏ thông tin vi phạm theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
Luật sư ĐỖ KHẮC TẤT HƯNG, Đoàn Luật sư TP.HCM
