Ukraine hy vọng các cuộc đàm phán hòa bình với Nga do Mỹ làm trung gian có thể mang lại kết quả trước mùa đông, trong bối cảnh các quan chức ở Kiev ngày càng lo ngại về tình trạng thiếu hụt các hệ thống phòng thủ tên lửa và những dấu hiệu cho thấy Nga có thể đang chuẩn bị cho một đợt tiến quân mới.
Ukraine lo ngại tình hình sắp tới
Các cuộc đàm phán hòa bình do Mỹ làm trung gian trên thực tế đã bị đình trệ kể từ tháng 2. Kể từ đó, Washington bị cuốn vào cuộc chiến với Iran, điều mà cả các quan chức Ukraine và Mỹ cho rằng là nguyên nhân chính khiến các cuộc đàm phán mất đà. Trong khi đó, trên chiến trường, tình hình dường như đang diễn biến có lợi cho Kiev.
Theo nhóm theo dõi chiến sự Ukraine DeepState, trong tháng 5, Ukraine đã giành nhiều lãnh thổ hơn so với Nga - đánh dấu lần đầu tiên điều này xảy ra kể từ năm 2023. Trong khi đó, các bước tiến của Nga được cho là không đạt kết quả như những chiến dịch trước đây. Những diễn biến đó đã làm gia tăng sự lạc quan trong giới quan sát quân sự.
Tuy nhiên, các quan chức Ukraine nói với tờ Kyiv Independent rằng những tiêu đề tích cực trên truyền thông đang che khuất các điểm yếu có thể trở nên nghiêm trọng hơn nhiều trong những tháng tới.
Một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất về những lo ngại đó là việc Tổng thống Volodymyr Zelensky gửi thư cho Tổng thống Mỹ Donald Trump, cảnh báo về tình trạng thiếu hụt ngày càng nghiêm trọng các hệ thống phòng không của Ukraine, đặc biệt là năng lực đánh chặn tên lửa đạn đạo.
“Bức thư xuất phát từ các cuộc tấn công nhằm vào thủ đô Kiev, các kế hoạch tấn công tiếp theo của Nga và thực tế là hiện nay việc tiếp nhận nguồn cung rất khó khăn” - một quan chức Ukraine giấu tên nói.
Cho đến nay chưa có phản ứng công khai nào từ phía ông Trump, và Nhà Trắng cũng từ chối cho biết liệu tổng thống Mỹ có nhận được bức thư hay không.
Cố vấn của Tổng thống Zelensky - ông Dmytro Lytvyn nói với các phóng viên ngày 4-6 rằng Kiev đã nhận được phản hồi từ ông Trump, nhưng từ chối tiết lộ nội dung. “Đây là vấn đề mang tính kỹ thuật nên chúng tôi sẽ không đi vào chi tiết” - ông Lytvyn nói.
Lời kêu gọi của ông Zelensky gửi tới ông Trump được đưa ra trong bối cảnh Nga đang gia tăng các cuộc tấn công nhằm vào Kiev. Các đợt tấn công sử dụng tên lửa thuộc nhiều chủng loại khác nhau, tạo ra thách thức lớn đối với hệ thống phòng không của Ukraine.
Theo một quan chức cấp cao Ukraine nắm rõ tình hình, một số tổ hợp Patriot hiện chỉ còn lượng tên lửa đánh chặn ở mức cực kỳ thấp, do Kiev tiếp tục gặp khó khăn trong việc tiếp nhận các tên lửa do Mỹ sản xuất.
Bức thư của Tổng thống Zelensky cũng phản ánh những lo ngại rộng lớn hơn liên quan Danh mục Nhu cầu Ưu tiên của Ukraine (PURL) - cơ chế cho phép các đồng minh trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) tài trợ cho việc mua vũ khí Mỹ dành cho Ukraine.
Theo một nguồn tin am hiểu vấn đề, trở ngại không nằm ở việc các đồng minh thiếu nguồn tài chính mà ở tốc độ bàn giao và những khó khăn trong việc tiếp nhận tên lửa đánh chặn Patriot PAC-3, loại vũ khí đóng vai trò thiết yếu trong việc bảo vệ Kiev trước các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo.
Ngoài ra, một mùa đông nữa được dự báo sẽ kéo theo các đợt tấn công mới của Nga nhằm vào hạ tầng năng lượng của Ukraine. Cùng lúc đó, các quan chức Ukraine ngày càng tập trung vào nỗi lo khác là Nga có thể quyết định phát động một chiến dịch động viên mới. Moscow chưa bình luận về vấn đề này.
Cơ hội và hành động
Nghịch lý là nhiều quan chức Ukraine tin rằng chính những mối lo ngại này lại khiến thời điểm hiện nay trở thành một trong những cơ hội tốt nhất cho ngoại giao.
Ngày 25-5, ông Zelensky gặp các thành viên trong nhóm nghị sĩ của ông tại quốc hội và cho biết “khả năng chấm dứt giai đoạn chiến sự nóng của cuộc chiến vào tháng 11 đang được xem xét, với điều kiện Ukraine nhận được các bảo đảm an ninh”.
“Một cách rất thận trọng, ông ấy nói rằng... có thể một số kết quả sẽ xuất hiện vào mùa thu” - một người tham dự cuộc họp nói với Kyiv Independent.
Đằng sau nhận định đó còn có một yếu tố quan trọng khác là cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ dự kiến diễn ra vào tháng 11.
Cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran đã tạo thêm áp lực cho Nhà Trắng chỉ vài tháng trước cuộc bầu cử. Kiev tin rằng Washington ngày càng quan tâm đến việc đạt được một thành tựu ngoại giao ở một mặt trận khác.
“Đến thời điểm bầu cử của họ, tình hình ở Ukraine cần phải yên ổn, và họ muốn thuyết phục Nga chấp nhận kế hoạch này. Nhưng chúng tôi muốn tham gia theo cách bảo đảm được an ninh của mình” - theo một quan chức cấp cao Ukraine.
Hai quan chức Mỹ am hiểu vấn đề cũng xác nhận với Kyiv Independent rằng Washington đang chuẩn bị một nỗ lực mới nhằm chấm dứt cuộc chiến.
Đồng thời, vị thế được cải thiện của Ukraine trên chiến trường đã củng cố đòn bẩy đàm phán của Kiev. Theo hai quan chức, ông Zelensky đã truyền đạt với Washington rằng thời điểm hiện nay có thể là cơ hội tốt nhất để thúc đẩy một thỏa thuận ngừng bắn.
Trong động thái mới nhất để thúc đẩy đàm phán, Tổng thống Zelensky ngày 4-6 cho biết ông đã gửi một bức thư hiếm hoi đến Tổng thống Nga Vladimir Putin, trong đó đề xuất một cuộc gặp trực tiếp với nhà lãnh đạo Nga.
Trong thư, ông Zelensky cho rằng ông Putin cần chấm dứt chiến sự và đưa ra các điều kiện để tái khởi động đàm phán.
“Gần một nửa trong 26 năm cầm quyền của ông tại Nga đã được dành cho chiến tranh với Ukraine. Dù ông nói gì về NATO, địa chính trị hay ngôn ngữ Nga, cuộc chiến này là lựa chọn cá nhân của ông. Lịch sử sẽ ghi nhớ như vậy” - ông Zelensky viết.
Ông Zelensky đề xuất tổ chức một cuộc gặp với ông Putin tại một nước trung lập nhằm thảo luận các điều khoản hòa bình. Ông cũng tuyên bố Kiev sẵn sàng thực hiện lệnh ngừng bắn toàn diện trong thời gian đàm phán và khởi động quá trình trao đổi toàn bộ tù binh giữa hai bên.
“Ukraine đề nghị chấm dứt cuộc chiến thông qua đối thoại trực tiếp giữa chúng ta, giữa tôi và ông. Tôi đề xuất tổ chức một cuộc gặp và mong muốn thống nhất một thời điểm cụ thể cho cuộc gặp đó. Ukraine sẵn sàng ngừng bắn hoàn toàn trong suốt quá trình đàm phán” - ông Zelensky viết.
Nhà lãnh đạo Ukraine đồng thời kêu gọi sớm xác định thời gian cụ thể cho cuộc gặp, cho rằng Mỹ và châu Âu cần tham gia vào tiến trình thương lượng. Ông cũng hối thúc Điện Kremlin từ bỏ các biện pháp kéo dài đàm phán và những yêu cầu mang tính tối đa mà theo ông là không thực tế.
Hạ viện Mỹ thông qua dự luật siết trừng phạt Nga
Hạ viện Mỹ ngày 4-6 đã thông qua một dự luật nhằm siết chặt các biện pháp trừng phạt đối với Nga và cung cấp thêm hỗ trợ cho Ukraine, theo hãng tin Reuters.
Dự luật được thông qua với 226 phiếu thuận và 195 phiếu chống.
Theo nội dung dự luật, chính quyền Mỹ sẽ thường xuyên đánh giá liệu Nga có đang tiếp tục tiến hành chiến sự chống Ukraine, vi phạm các điều khoản của một thỏa thuận hòa bình hoặc không thiện chí trong tiến trình đàm phán nhằm đạt được giải pháp hòa bình hay không.
Nếu bị xác định vi phạm, Nga có thể phải đối mặt các biện pháp trừng phạt bổ sung nhằm vào giới chức nước này, các tổ chức tài chính, lĩnh vực dầu khí, ngành than và khai khoáng. Dự luật cũng đề xuất nâng thuế nhập khẩu đối với hàng hóa và dịch vụ của Nga lên mức tối thiểu 500%.
Ngoài ra, văn bản này còn quy định khoản viện trợ quân sự trị giá 300 triệu USD dành cho Ukraine trong các năm tài khóa 2026 và 2027.
