Phát triển trường chuyên: Sức ép học hành sẽ tăng chóng mặt
Hệ thống trường chuyên hiện nay đẩy thầy và trò vắt sức đạt chỉ tiêu loại giỏi, thi đậu đại học; cha mẹ đặt bao kỳ vọng, áp lực cho con vào trường chuyên.

Tâm lý, tính cách học trò chuyên đã bị lệch, chỉ số IQ cao hơn chỉ số EQ. Với đề án phát triển và những chỉ tiêu tham vọng mới, sức ép học hành sẽ ra sao?

Những con số mục tiêu của đề án gợi lên triển vọng tốt đẹp cho hệ thống trường chuyên. Nhưng thực tế hiện nay cho thấy bên cạnh hiệu quả về con số học sinh giỏi, học sinh đậu thủ khoa, tỉ lệ đậu vào các trường đại học rất cao thì về tâm lý, tính cách của học sinh trường chuyên cũng phát sinh nhiều vấn đề bức xúc. Trường hợp em Trịnh Công Sỹ - học sinh Trường chuyên Lê Khiết (Quảng Ngãi) tự tử vì thất vọng kết quả thi đại học không phải là cá biệt.

Nguy cơ chai cảm xúc

Cuối tháng 3-2007, Tiến sĩ Nguyễn Kim Dung, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu giáo dục (ĐH Sư phạm TP.HCM), đã hoàn thành đề tài nghiên cứu khoa học “Đánh giá chất lượng và hiệu quả giáo dục của các trường THPT chuyên tại TP.HCM”. Qua khảo sát 800 học sinh trường chuyên và lớp chuyên cho thấy: Đa số học sinh trường chuyên có năng lực chuyên môn, có chỉ số IQ (chỉ số thông minh) cao hơn các bạn cùng tuổi, tự nhận thức cá nhân của mình, biết rõ ưu và nhược điểm chính mình.

Các em rất quả quyết trong công việc, khó chấp nhận ý kiến của người khác, trong tranh luận luôn nhằm giành phần thắng về mình. Điều này kết luận rằng học sinh trường chuyên có hệ thần kinh mạnh, linh hoạt và có kỹ năng làm chủ cảm xúc tốt. Tuy nhiên vì sự yêu mến “cái tôi” quá mạnh mẽ, khó chấp nhận ý kiến của người khác, đặt vị trí mình quá cao trong tập thể, học sinh trường chuyên sẽ gặp nhiều trở ngại trong cuộc sống, thậm chí thất bại. Các em thờ ơ, phớt lờ với cảm xúc, cho rằng thể hiện cảm xúc là không bản lĩnh, yếu đuối. Các em cho rằng sẽ mạnh mẽ khi không thể hiện những cảm xúc như giận dữ-buồn chán, thất vọng, yêu mến, mừng rỡ... dù đó là cảm xúc tự nhiên của con người khi đứng trước một hoàn cảnh nào đó. Các em không nghĩ rằng việc bày tỏ cảm xúc một cách trung thực là rất cần thiết cho việc cân bằng trạng thái tình cảm và cuộc sống của một con người bình thường. Tâm lý này lâu ngày sẽ tạo ra sự chai lì cảm xúc, dẫn đến trầm cảm (stress) nặng khi đối đầu với khó khăn, trở ngại trong cuộc sống.

Đối với một bộ phận học sinh cơ sở lọt vào trường chuyên là cả một ước mơ.

Học sinh trường chuyên chiếm vị trí thấp trong 13 tiêu chí đáng giá EQ (chỉ số cảm xúc) về kỹ năng sống: Chưa biết đánh giá, công nhận giá trị của người khác, chưa biết hợp tác làm việc với người khác. Các em có thể thông cảm với người không bằng mình và không chấp nhận có người hơn mình và chính tư duy này là một trong những cản trở kỹ năng hợp tác và làm việc theo nhóm.

Áp lực lọt vào trường chuyên

HAT, học sinh giỏi lớp 9 Trường THCS Võ Trường Toản, quận 1, vừa tự giam mình trong phòng ba ngày liền khi có kết quả tuyển sinh lớp 10 năm học 2010-2011. Em thi vào Trường chuyên Lê Hồng Phong rớt, nguyện vọng 1 vào Trường Nguyễn Thượng Hiền không đủ điểm, nguyện vọng 2 vào Trường Nguyễn Thị Minh Khai cũng rớt, chỉ đủ điểm nguyện vọng 3 vào Trường THPT Marie Curie.

Ba mẹ T. trách: “Các thầy cô đều tin khả năng học tập của con phải vào Trường Lê Hồng Phong và ít ra là Trường Nguyễn Thượng Hiền nhưng con làm ba mẹ thất vọng quá. Hay là ba mẹ lo tiền cho con học trường chuyên. Con đi học Marie Curie làm sao nhìn mặt bạn bè”. T. hét lớn: “Ba mẹ đừng áp đặt con. Không ai hiểu sức học của con bằng chính con”. Nói xong, T. chạy vào phòng riêng đóng cửa giam mình trong đó, không ăn uống.

Một học sinh 15 tuổi tự vẫn

Ngày 12-7, ông Phạm Xuân Châu - Chủ tịch UBND xã Triệu Tài, huyện Triệu Phong (Quảng Trị) xác nhận thông tin em Trần Đình T. (15 tuổi, trú làng Tả Hữu, xã Triệu Tài) đã thắt cổ tự tử tại nhà. Được biết, em T. mới học xong lớp 9. Do học lực kém nên em đã không thi vào trường THPT. Gia đình động viên em theo học tiếp ở trường bán công. Tuy nhiên, không rõ nguyên nhân vì sao vào rạng sáng 11-7, em đã dùng dây thừng thắt cổ chết. P.NHA

Hốt hoảng, mẹ T. cầu cứu các cô chú. Cô ruột T. (là giáo viên) nhỏ nhẹ tâm sự. T. chịu mở cửa phòng nhưng chạy vào phòng vệ sinh chốt chặt cửa và chỉ nói chuyện với cô qua khe cửa. Cô T. phân tích: “Ba mẹ con đã không nhìn ra được năng lực thật sự, ép con làm những điều vượt quá sức của con. Ngay các cô chú, cậu dì của con cũng có những lúc thất bại nhưng không phải ta không làm được. Con chấp nhận được khả năng của mình, con sẽ chuẩn bị học như thế nào để cho tốt là thành công”. T. nghe cô nói với vẻ thông cảm nên em mở cửa nói chuyện với cô.

Về bên nội chơi, chú T. biết em thích bóng đá đã ví von: “Cháu thấy không, đội bóng Pháp, Brazil là những đội bóng mạnh nhưng họ vẫn thất bại. Họ không nghĩ họ thất bại nhưng mà cuộc sống đâu phải lúc nào cũng theo ý mình. Biết chấp nhận thất bại để nhìn lại năng lực thực của mình, đề ra chiến lược cho mình thi đấu những mùa giải tiếp theo. Từ điểm A đến điểm B không bao giờ chỉ duy nhất đi theo một con đường thẳng, mà có rất nhiều cách đi để đến đích. Quan trọng là mình chọn cách đi nào phù hợp với mình”. Nghe xong, T. dãn gương mặt ra cười với chú.

T. vui vẻ trở lại và ba mẹ em cũng nhận ra lỗi của mình và để con họ tự quyết định chọn trường học.

Vấn đề là không phải ai cũng may mắn như T. có được người thân có hiểu biết, sành tâm lý để hướng dẫn. Nhiều học sinh cơ sở khác đã bị gãy vụn cả tương lai khi ước mơ trường chuyên sụp đổ.

Vấn đề là có cần phát triển hệ thống trường chuyên trong bậc học THPT? Tác dụng thực tế của hệ thống này ra sao? Chúng tôi sẽ thông tin ý kiến của các chuyên gia giáo dục về vấn đề này trong các số báo tới.

Hơn 2.300 tỉ đồng phát triển trường chuyên

Chính phủ vừa ban hành đề án phát triển hệ thống trường THPT chuyên giai đoạn 2010-2020 nhằm tạo sự chuyển biến cơ bản về chất lượng giáo dục trong các trường THPT chuyên theo hướng tiếp cận với trình độ tiên tiến của thế giới. Kinh phí dự kiến thực hiện đề án trên 2.300 tỉ đồng.

Đến năm 2015, có ít nhất 50% học sinh được xếp loại học lực giỏi; 70% học sinh giỏi, khá về tin học; 30% học sinh đạt bậc ba về ngoại ngữ theo tiêu chí do Hiệp hội Các tổ chức khảo thí ngoại ngữ châu Âu ban hành. Đến năm 2020, các chỉ số tương ứng là 70% 90% và 50%.

Trong 10 năm tới, chương trình giáo dục trong trường THPT chuyên được xây dựng theo hướng tạo điều kiện để học sinh phát triển toàn diện, chuyên sâu một lĩnh vực, giỏi tin học và ngoại ngữ. Lựa chọn giới thiệu một số chương trình, tài liệu dạy học tiên tiến của nước ngoài để các trường THPT chuyên tham khảo, vận dụng.

-----------------------------------------------------------------------------

Trọng tâm của giai đoạn một (2010-2015) là nghiên cứu, thí điểm, áp dụng một số chương trình dạy học tiên tiến của thế giới tại một số trường THPT chuyên trọng điểm. Xây dựng cơ chế liên kết chặt chẽ giữa trường THPT chuyên với các trường đại học có lớp cử nhân tài năng, kỹ sư chất lượng cao và các cơ sở giáo dục đại học nước ngoài có các học sinh năng khiếu xuất sắc đang học tập.

Giai đoạn hai (2016-2020) sẽ tiếp tục nâng cấp các trường THPT chuyên thành các trường THPT đạt chuẩn quốc gia mức độ cao, phấn đấu đến năm 2020 có ít nhất 50% trường THPT chuyên có chất lượng dạy học tương đương với các trường tiên tiến trong khu vực và quốc tế.

Bên cạnh đó, cần nâng cao chất lượng dạy học ngoại ngữ, tin học, dạy tăng cường tiếng Anh, chuẩn bị triển khai dạy và học các môn vật lý, hóa học, sinh học bằng tiếng Anh ở khoảng 30% số trường. Mỗi năm tăng thêm 15%-20% số trường, hoàn thành chương trình vào năm 2020.

QUỐC VIỆT