Ngày 29-1, đứng bên cạnh thủ hiến các tỉnh bang của Canada, Thủ tướng Mark Carney cho biết ông kỳ vọng Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ “tôn trọng chủ quyền của Canada”, sau những báo cáo cho rằng phe ly khai ở tỉnh bang Alberta đã gặp gỡ các quan chức Mỹ nhiều lần.
“Tôi kỳ vọng chính quyền Mỹ sẽ tôn trọng chủ quyền của Canada. Tôi luôn nói rõ điều này trong các cuộc trò chuyện với Tổng thống Trump, và sau đó chúng tôi sẽ cùng nhau thảo luận về những việc có thể cùng làm” – ông Carney nói.
Thông điệp này xuất hiện vào thời điểm nhạy cảm trong quan hệ Mỹ – Canada, khi lãnh đạo hai nước liên tục đấu khẩu trong khoảng 10 ngày cuối tháng 1.
Theo đài CNN, ông Trump đã nhiều lần đe dọa biến Canada thành tiểu bang thứ 51 của Mỹ. Trong khi đó, ông Carney đã nói rõ rằng ông tin Canada phải đi theo con đường riêng, tránh xa ảnh hưởng của Mỹ, đồng thời có những lời cứng rắn ám chỉ về chính sách của nước láng giềng tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos (Thụy Sĩ) hôm 20-1.
Thông điệp thẳng thắn từ Canada
Phát biểu tại Davos, ông Carney cảnh báo “sự rạn nứt” trong trật tự thế giới và nghĩa vụ của các quốc gia phải cùng nhau thông qua các liên minh thích hợp vì lợi ích của tất cả.
Thủ tướng Canada nói rõ rằng thế giới đã thay đổi, và những cách thức cũ của chính trị toàn cầu sẽ không quay trở lại. Ông cảnh báo chúng ta đang sống trong một thế giới ngày càng bị mối đe dọa và việc sử dụng sức mạnh cứng đe dọa. Tất cả các quốc gia phải chấp nhận thực tế đó.
“Mỗi ngày chúng ta đều được nhắc nhở rằng chúng ta đang sống trong thời đại cạnh tranh giữa các cường quốc. Rằng trật tự dựa trên luật lệ đang phai nhạt. Rằng kẻ mạnh có thể làm những gì họ muốn, và kẻ yếu phải chịu đựng những gì họ phải chịu” – thủ tướng Canada nói.
Dù vậy, ông Carney cũng đưa ra thông điệp lạc quan rằng trong khi các cường quốc toàn cầu có thể hành động đơn phương, thì những quốc gia khác, đặc biệt là các “cường quốc tầm trung” như Canada, vẫn có thể thay đổi cục diện.
Bằng cách tìm cách hợp tác trong các lĩnh vực cùng quan tâm, các quốc gia như Canada có thể tập hợp các nguồn lực hạn chế của mình để xây dựng một mạng lưới hợp tác linh hoạt. Cùng nhau, họ có thể cung cấp một giải pháp thay thế cho việc chỉ đơn giản là khuất phục và chấp nhận bất cứ điều gì mà các cường quốc lớn gây ra.
“Nếu chúng ta không ngồi vào bàn đàm phán, chúng ta sẽ trở thành món ăn trên thực đơn” – ông nói.
Trang tin The Conversation đánh giá ông Carney đã thể hiện cách lập luận điềm tĩnh, thận trọng và đầy sức hút. Ông đã nói rõ ràng, dứt khoát và không hề e dè.
Ông Carney không hề nhắc đến tên Mỹ trong bài phát biểu của mình, thay vào đó ông nói về “các cường quốc” và “các thế lực bá chủ”. Tuy nhiên, bài phát biểu có thể đã khiến phía Mỹ không hài lòng.
Ngày 21-1, ông Trump nói rằng Canada "nên biết ơn" vì nước này nhận được "rất nhiều ưu đãi" từ Mỹ, mặc dù ông không nói rõ ưu đãi đó là gì.
"Tôi đã xem thủ tướng của các bạn hôm qua, ông ấy không tỏ ra biết ơn lắm. Canada tồn tại là nhờ Mỹ. Hãy nhớ điều đó trong lần tới khi ông phát biểu nhé ông Mark" – ông Trump nói.
Một ngày sau, Tổng thống Trump đã rút lại lời mời Thủ tướng Carney tham gia Hội đồng Hòa bình Gaza.
“Gửi Thủ tướng Canada Mark Carney. Xin coi thông điệp này là thông báo rằng Hội đồng Hòa bình Gaza rút lại lời mời đối với việc Canada tham gia” – ông Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social.
Cùng ngày, ông Carney cũng thẳng thắn đáp trả ông Trump.
“Canada và Mỹ đã xây dựng một mối quan hệ đối tác đáng chú ý trong kinh tế, an ninh và giao lưu văn hóa phong phú. Nhưng Canada không tồn tại nhờ Mỹ. Canada thịnh vượng vì chúng tôi là người Canada” – ông nói.
Nhân tố Trung Quốc
Hôm 16-1, Thủ tướng Carney đã có chuyến thăm đến Trung Quốc (TQ) và gặp Chủ tịch TQ Tập Cận Bình. Trong chuyến thăm, Canada và TQ đã đạt được thỏa thuận thương mại sơ bộ để cắt giảm thuế quan đối với xe điện và hạt cải dầu.
Cụ thể, ông Carney cho biết Canada ban đầu sẽ cho phép nhập khẩu tối đa 49.000 xe điện TQ với mức thuế 6,1%. Theo hãng tin Reuters, mức thuế này thấp hơn nhiều so với mức thuế 100% đối với xe điện TQ, được áp dưới thời Thủ tướng Justin Trudeau năm 2024.
Theo thỏa thuận mới, ông Carney cho biết Canada kỳ vọng TQ sẽ giảm thuế quan đối với hạt cải dầu của nước này vào ngày 1-3, xuống mức thuế suất kết hợp khoảng 15% – giảm nhiều từ mức hiện tại là 84%.
Sau khi có thông tin trên, ông Trump bày tỏ sự ủng hộ đối với Canada.
"Đó là điều ông ấy nên làm. Việc ông ấy ký kết một thỏa thuận thương mại là điều tốt. Nếu có thể đạt được thỏa thuận với TQ, thì nên làm điều đó" – ông Trump nói với các phóng viên tại Nhà Trắng.
Tuy nhiên, đến ngày 24-1, ông Trump thay đổi quan điểm, cảnh báo áp thuế 100% đối với Canada nếu nước này đạt được thỏa thuận thương mại với TQ.
Viết trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cáo buộc thủ tướng Canada đang cố gắng biến Canada thành “cảng trung chuyển” cho hàng hóa TQ.
“Nếu ông Carney nghĩ rằng ông ấy sẽ biến Canada thành cảng trung chuyển để TQ gửi hàng hóa và sản phẩm vào Mỹ thì ông ấy đã nhầm lẫn nghiêm trọng. Nếu Canada đạt được thỏa thuận với TQ, nước này sẽ ngay lập tức bị áp thuế 100% đối với tất cả hàng hóa và sản phẩm đưa vào Mỹ” – ông Trump viết.
Đáp lại, ông Carney cho biết Canada “không có ý định” theo đuổi thỏa thuận thương mại tự do với TQ”.
Về vấn đề này, thủ tướng Canada nói: “Tôi đã giải thích với ông ấy [Trump] về sắp xếp của chúng tôi với TQ. Tôi cũng giải thích chúng tôi đang làm gì – 12 thỏa thuận mới, trên 4 châu lục, trong vòng 6 tháng. Ông ấy tỏ ra ấn tượng”.
Ông Carney cho biết thỏa thuận gần đây của Canada với TQ chỉ nhằm cắt giảm các mức thuế vừa được áp đặt đối với một số lĩnh vực nhất định.
