Sở Xây dựng TP.HCM vừa có tờ trình gửi UBND TP về dự thảo Nghị quyết của HĐND TP liên quan chính sách hỗ trợ người sử dụng vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt.
3 phương án hỗ trợ hành khách
Theo đó, Sở Xây dựng đề xuất 3 phương án hỗ trợ hành khách trên các tuyến xe buýt có trợ giá.
- Phương án 1: Nhà nước mua doanh thu chuyến xe để người dân đi miễn phí hoàn toàn, không cần định danh. Việc này nhằm tạo thuận tiện cho hành khách nhưng thiếu dữ liệu quản lý và không khuyến khích thanh toán không tiền mặt. Kinh phí dự kiến khoảng 358 tỉ đồng.
- Phương án 2: Thanh toán cho đơn vị vận tải dựa trên sản lượng hành khách thực tế và giá vé bình quân. Cách làm này dễ triển khai nhưng khó kiểm soát chính xác doanh thu, có thể phát sinh sai lệch số liệu. Kinh phí dự kiến từ 327 đến 621 tỉ đồng tùy kịch bản tăng trưởng.
- Phương án 3: Ngân sách chi trả trực tiếp tiền vé cho hành khách thông qua hệ thống vé điện tử. Người dân sử dụng thẻ ngân hàng, ví điện tử, ứng dụng hoặc căn cước công dân để quét khi lên xe, hệ thống ghi nhận nhưng không thu tiền. Đây là phương án đang được áp dụng, giúp minh bạch dữ liệu, thúc đẩy chuyển đổi số và thanh toán không tiền mặt.
Sở Xây dựng cho rằng việc lựa chọn phương án phù hợp cần cân nhắc giữa hiệu quả tài chính, khả năng quản lý và mục tiêu thay đổi thói quen đi lại của người dân, qua đó từng bước nâng tỉ lệ sử dụng giao thông công cộng (GTCC) trong thời gian tới.
Đã thực hiện nhiều chương trình miễn phí
Theo Sở Xây dựng, việc ban hành chính sách nhằm cụ thể hóa chủ trương phát triển vận tải hành khách công cộng. Trong đó, ngân sách Nhà nước giữ vai trò chủ đạo cả về đầu tư hạ tầng lẫn vận hành, hướng đến phát triển bền vững. Mục tiêu là nâng cao chất lượng phục vụ nhu cầu đi lại, cải thiện môi trường sống, giảm ùn tắc, tai nạn giao thông và chi phí xã hội.
Từ năm 2002 đến nay, thực hiện chủ trương khuyến khích vận tải hành khách công cộng của TP, Sở Xây dựng đã triển khai và thực hiện đẩy mạnh hoạt động vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt thông qua chính sách trợ giá và miễn, giảm giá vé cho một số đối tượng theo các luật, văn bản của Chính phủ và các bộ có liên quan từ nguồn ngân sách TP trợ giá cho hoạt động xe buýt.
Thời gian qua, sở cũng đã triển khai các chương trình miễn vé như miễn phí 100% giá vé 17 tuyến xe buýt kết nối tuyến đường sắt đô thị số 1; miễn phí 100% giá vé các tuyến xe buýt trong các dịp Lễ năm 2025 (Các ngày 30-4 và 1-5, 2-9); tết dương lịch 2026, Tết nguyên đán 2026, ngày bầu cử (ngày 15-3) bằng kinh phí xã hội hóa.
Cũng theo Sở Xây dựng, hệ thống GTCC bằng xe buýt trên địa bàn TP đã và đang được đầu tư theo hướng hiện đại, xanh và tích hợp, đặc biệt là hệ thống xe buýt sử dụng năng lượng sạch, cùng việc cơ bản hoàn thành hệ thống vé điện từ và thanh toán không dùng tiền mặt.
Đây là điều kiện thuận lợi để TP xem xét áp dụng các chính sách kích cầu sử dụng GTCC trong ngắn hạn, tạo tiền để cho thay đổi bền vững về thói quen đi lại và thanh toán không tiền mặt của người dân.
Trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, rà soát thực tiễn đã triển khai tại TP và đánh giá khả năng tổ chức thực hiện, Sở Xây dựng báo cáo và đề xuất UBND TP xem xét trình HĐND TP thực hiện xây dựng chính sách về hỗ trợ cho người sử dụng phương tiện vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt trên địa bàn để thu hút người dân sử dụng GTCC và hạn chế sử dụng phương tiện cá nhân.
