Trong các dịp lễ, Tết hoặc sự kiện đông người, nhu cầu check-in, quay phim, chụp ảnh để lưu giữ kỷ niệm và chia sẻ trên mạng xã hội ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, việc ghi hình nơi công cộng dễ khiến hình ảnh của người khác lọt vào khung hình của mình. Dù việc ghi hình người khác là vô tình thì việc đăng tải lên mạng xã hội sau đó cũng có thể dẫn đến tranh chấp pháp lý liên quan đến quyền riêng tư, quyền hình ảnh cá nhân.
Vậy ranh giới pháp lý giữa quyền chia sẻ và hành vi xâm phạm đời sống riêng tư được quy định như thế nào?
Ghi hình nơi công cộng phải không được "làm phiền" người khác
Trao đổi với PV, luật sư Hạ Thị Thu Thảo, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho biết theo quy định của BLDS 2015, quyền về hình ảnh cá nhân là một trong những quyền nhân thân được pháp luật bảo vệ chặt chẽ.
Nhiều người lầm tưởng rằng đã ở nơi công cộng thì có thể tự do quay phim, chụp ảnh người khác, nhưng thực tế pháp luật Việt Nam không cho phép sử dụng hình ảnh cá nhân một cách tùy tiện, đặc biệt khi chưa có sự đồng ý của người bị ghi hình.
Cụ thể, Điều 32 BLDS quy định cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình và việc sử dụng hình ảnh của cá nhân phải được người đó đồng ý.
Như vậy, mọi hành vi sử dụng hình ảnh (bao gồm đăng tải lên mạng xã hội) phải có sự đồng ý của người có hình ảnh, trừ một số trường hợp ngoại lệ. Đồng thời, việc thu thập, công bố thông tin, hình ảnh liên quan đến đời sống riêng tư của người khác mà không được phép là hành vi vi phạm pháp luật.
Tuy nhiên, pháp luật cũng không cấm việc quay phim, chụp ảnh tại nơi công cộng. Người dân vẫn có thể thực hiện việc check-in trong các trường hợp: Ghi hình trong không gian công cộng (đường phố, quảng trường, lễ hội…), không tập trung ghi rõ khuôn mặt, danh tính; Hình ảnh mang tính ngẫu nhiên, không xâm phạm đời sống riêng tư; Hoặc hình ảnh của người khác xuất hiện chỉ là ngẫu nhiên, không phải chủ thể chính.
Điều 38 BLDS cũng nhấn mạnh đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình được pháp luật bảo vệ; việc ghi hình không được xâm nhập vào các không gian mang tính riêng tư.
Bên cạnh đó, khoản 1 Điều 32 BLDS quy định nếu sử dụng hình ảnh người khác vì mục đích thương mại thì phải trả thù lao, trừ khi có thỏa thuận khác.
Một số trường hợp pháp luật cho phép sử dụng hình ảnh mà không cần xin phép, như phục vụ lợi ích quốc gia, dân tộc, ghi nhận sự kiện, lễ hội; phục vụ hoạt động công cộng, báo chí, truyền thông vì lợi ích chung; hình ảnh từ các sự kiện công cộng nhưng không làm tổn hại danh dự, nhân phẩm người bị ghi hình.
Lưu ý khi ghi hình để tránh rủi ro pháp lý
Luật sư cũng lưu ý, nhiều hành vi tưởng chừng vô hại nhưng lại có thể vi phạm pháp luật. Chẳng hạn, ghi hình có chủ đích, tập trung vào một cá nhân; quay cận mặt, quay riêng một người; ghi lại hành vi, biểu cảm có thể gây hiểu lầm hoặc nhạy cảm rồi đăng tải lên mạng khi chưa xin phép có thể bị coi là xâm phạm quyền hình ảnh.
Theo Điều 34 BLDS, cá nhân có quyền được bảo vệ danh dự, uy tín; do đó việc đăng ảnh, video kèm bình luận tiêu cực, chế giễu… có thể bị yêu cầu gỡ bỏ nội dung, xin lỗi, cải chính và bồi thường thiệt hại.
“Chỉ một đoạn clip ngắn kèm lời bình luận tiêu cực cũng có thể khiến người đăng phải chịu trách nhiệm dân sự, thậm chí bị xử phạt hành chính” - luật sư Thảo nói.
Cũng theo luật sư, một số không gian công cộng, dù đông người nhưng vẫn được xem là nhạy cảm, có yếu tố riêng tư như nhà vệ sinh, phòng thay đồ, khu vực chăm sóc y tế, không gian riêng trong quán ăn, khu nghỉ dưỡng… Việc quay lén trong các khu vực này có thể bị xử phạt hành chính, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng.
Từ thực tế trên, luật sư Thảo khuyến cáo, để tránh rủi ro pháp lý khi check-in dịp lễ, người dân nên xin phép trước khi quay/chụp rõ mặt người khác, hạn chế đăng tải hình ảnh có thể gây hiểu lầm, không sử dụng hình ảnh người khác để câu view, quảng cáo cũng như tôn trọng không gian riêng tư dù ở nơi đông người.
Trong trường hợp bị phản ánh, người đăng nên chủ động gỡ bỏ nội dung và xử lý trên tinh thần thiện chí.
“Trong thời đại mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, việc check-in là nhu cầu chính đáng. Tuy nhiên, quyền tự do cá nhân không phải là tuyệt đối mà phải đặt trong giới hạn của pháp luật. Ranh giới giữa chia sẻ khoảnh khắc và xâm phạm quyền riêng tư đôi khi rất mong manh.
Việc hiểu rõ các quy định của pháp luật không chỉ giúp người dân tránh vi phạm mà còn góp phần xây dựng môi trường mạng văn minh, an toàn, tôn trọng quyền cá nhân, quyền con người” - luật sư Thảo nói.
