Sáng 16-4, Báo Pháp Luật TP.HCM phối hợp Bảo hiểm xã hội (BHXH) TP.HCM tổ chức chương trình giao lưu trực tuyến với chủ đề "BHXH TP.HCM đồng hành cùng doanh nghiệp và người lao động".
Chương trình đã nhận được gần 150 câu hỏi của bạn đọc, tập trung vào những vướng mắc trong quá trình tham gia và thụ hưởng chính sách BHXH, BHYT, BHTN...; các chuyên gia đã trực tiếp giải đáp, hướng dẫn cụ thể, giúp doanh nghiệp và người lao động hiểu rõ và thực hiện đúng quy định.
Ông Đinh Đức Thọ, Phó Tổng biên tập báo Pháp Luật TP.HCM, cho biết chương trình là cầu nối giữa cơ quan quản lý với doanh nghiệp, người lao động nhằm kịp thời giải đáp những khó khăn phát sinh.
"Thực tế cho thấy, vẫn còn nhiều vướng mắc phát sinh trong quá trình người dân, doanh nghiệp thực hiện các quy định về BHXH, cần được hướng dẫn cụ thể" - ông Thọ nói.
Xác định đúng đối tượng tham gia
Tại buổi giao lưu, nhiều bạn đọc đã đặt câu hỏi liên quan đến việc xác định đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
Theo bà Tô Thị Thanh Hà, Phó Trưởng phòng Quản lý thu và Phát triển người tham gia BHXH TP.HCM, theo quy định hiện nay, người lao động làm việc theo hợp đồng từ đủ 1 tháng trở lên đều thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, không phụ thuộc vào tên gọi của hợp đồng. Chỉ cần tồn tại hai yếu tố là có trả lương và chịu sự quản lý, điều hành của doanh nghiệp thì phải tham gia BHXH. Ngược lại, các trường hợp làm việc dưới 1 tháng không thuộc diện đóng bắt buộc.
Đáng lưu ý, một số trường hợp không phải tham gia BHXH bắt buộc như người đang hưởng lương hưu hoặc trợ cấp hằng tháng. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn phải chi trả thêm một khoản tương đương mức đóng BHXH, BHYT, BHTN để đảm bảo quyền lợi cho người lao động theo quy định của pháp luật lao động.
Bên cạnh đó, bà Hà nhấn mạnh vai trò của BHXH tự nguyện trong việc mở rộng diện bao phủ an sinh xã hội. Hiện Nhà nước đang hỗ trợ từ 20% đến 50% mức đóng cho các nhóm yếu thế như hộ nghèo, cận nghèo. Riêng tại TP.HCM, mức hỗ trợ còn được nâng thêm theo chính sách địa phương, tạo điều kiện để người dân dễ dàng tham gia.
Liên quan đến tiền lương làm căn cứ đóng BHXH, bạn đọc Hoàng Anh đặt câu hỏi về việc doanh nghiệp chi các khoản hỗ trợ như tiền nhà ở, điện thoại, xăng xe, ăn ca, nuôi con nhỏ… được ghi trong hợp đồng lao động và tính theo ngày công thì có phải đóng BHXH hay không.
Trả lời vấn đề này, bà Hà cho biết, theo quy định tại Nghị định 158/2025, tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, các khoản phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác được xác định cụ thể, trả thường xuyên, ổn định trong mỗi kỳ lương và được thỏa thuận trong hợp đồng lao động.
Do đó, các khoản được ghi nhận trong hợp đồng và chi trả cố định, thường xuyên sẽ thuộc diện phải đóng BHXH. Ngược lại, các khoản mang tính phúc lợi, hỗ trợ không phải là tiền lương và được quy định thành mục riêng trong hợp đồng lao động thì không làm căn cứ tính đóng BHXH bắt buộc.
Né tránh việc đóng BHXH sẽ bị xử lý theo quy định
Gửi câu hỏi tới chương trình, một số bạn đọc thắc mắc rằng người lao động có thể thỏa thuận với doanh nghiệp, đóng ít hoặc không đóng BHXH để nhận thêm tiền lương thì có đúng luật hay không.
Về vấn đề này, ông Trần Dũng Hà, Phó Giám đốc BHXH TP.HCM cho rằng, đối với các trường hợp thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, việc tham gia là nghĩa vụ pháp lý, không phụ thuộc vào thỏa thuận giữa người lao động và doanh nghiệp. Việc lựa chọn không tham gia để nhận thêm tiền lương là trái quy định và tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt khi người lao động mất đi các quyền lợi dài hạn như ốm đau, thai sản, hưu trí.
Liên quan đến các phản ánh của người dân, doanh nghiệp về dịch vụ công, ông Hà cho biết sẽ tiếp tục cải thiện chất lượng phục vụ trong phạm vi.
Với thắc mắc của bạn đọc Trần Thu Trang trong việc nộp hồ sơ hưởng BHXH một lần khi hệ thống trực tuyến quá tải, ông Hà cho biết, người lao động có thể nộp hồ sơ tại bất kỳ cơ quan BHXH nào trên toàn quốc, không phụ thuộc nơi cư trú. Hồ sơ có thể nộp trực tiếp, qua bưu điện hoặc thông qua Cổng dịch vụ công quốc gia.
Trong khi đó, trước lo ngại của bạn đọc về việc giảm thời gian đóng BHXH xuống còn 15 năm có thể khiến người lao động “đóng đủ rồi dừng”, ông Hà cho rằng khả năng này khó xảy ra trên thực tế. Mức lương hưu phụ thuộc vào nhiều yếu tố như thời gian đóng, mức đóng và tuổi nghỉ hưu, do đó người lao động thường có xu hướng tham gia lâu dài để hưởng mức lương hưu cao hơn.
Đối với phản ánh của bạn đọc Tú Uyên về việc doanh nghiệp “tách” thu nhập thành nhiều khoản để giảm nghĩa vụ đóng BHXH, ông Hà khẳng định pháp luật đã quy định rõ các khoản phải và không phải đóng BHXH. Hành vi tách nhỏ thu nhập thành các khoản bổ sung khác mang tính chất phúc lợi để né tránh việc đóng BHXH không phải là mới; tuy nhiên hành vi này sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định, thậm chí có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Đơn giản hóa thủ tục, bảo đảm quyền lợi người lao động
Liên quan đến các câu hỏi thủ tục đảm bảo quyền lợi người lao động của bạn đọc gửi về buổi giao lưu, bà Nguyễn Thị Hồng Thảo, Trưởng phòng Chế độ BHXH TP.HCM cho biết, nhiều quy định về chế độ BHXH đã được đơn giản, cụ thể hóa nhằm bảo đảm quyền lợi cho người lao động.
Cụ thể, thủ tục hưởng BHXH một lần nay chỉ cần sổ BHXH, căn cước/CCCD và đơn đề nghị theo mẫu, không còn phải nộp quyết định thôi việc, qua đó giảm giấy tờ và rút ngắn thời gian xử lý. Trường hợp mất tờ rời BHXH, cơ quan BHXH sẽ hỗ trợ cấp lại dựa trên dữ liệu lưu trữ, bảo đảm quá trình tham gia, thụ hưởng không bị gián đoạn.
Còn các câu hỏi về điều kiện hưởng lương hưu, bà Thảo cho biết pháp luật yêu cầu người lao động phải có từ đủ 20 năm đóng BHXH trở lên mới đủ điều kiện hưởng theo diện suy giảm khả năng lao động; nếu chưa đủ thời gian đóng sẽ không được giải quyết chế độ này.
Trả lời bạn đọc Nguyễn Thị Lựu về việc làm thêm tại công ty thứ hai với mức lương 2 triệu đồng/tháng, bà Thảo cho biết, theo Nghị định 158/2025, người lao động làm việc không trọn thời gian và có mức lương thấp hơn mức tối thiểu làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thì không thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Do đó, trường hợp này không phải tham gia các chế độ BHXH tại công ty thứ hai.
