Sáng 26-6, báo Thanh Niên tổ chức hội thảo "Chuyển đổi xanh, cần gì để tăng tốc?". Hội thảo có sự tham gia của đại diện các cơ quan quản lý, chuyên gia kinh tế - môi trường và nhiều doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, giao thông xanh.
Chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn
Phát biểu khai mạc hội thảo, nhà báo Lâm Hiếu Dũng, Phó Tổng Biên tập báo Thanh Niên, cho rằng biến đổi khí hậu đã tác động trực tiếp đến đời sống, hoạt động sản xuất - kinh doanh và sự phát triển của nền kinh tế. Vì vậy, chuyển đổi xanh không còn là câu chuyện của tương lai mà là yêu cầu cấp bách.
Theo ông Dũng, đối với doanh nghiệp, chuyển đổi xanh hiện không còn là lựa chọn mang tính tự nguyện mà đã trở thành điều kiện để tiếp cận nguồn vốn, duy trì đơn hàng và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trong bối cảnh nhiều quốc gia siết chặt các tiêu chuẩn môi trường, cơ chế định giá carbon của Liên minh châu Âu đã được triển khai từ năm 2026, doanh nghiệp Việt Nam buộc phải thay đổi nếu không muốn mất lợi thế cạnh tranh.
Việt Nam cũng đã cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 và đang từng bước hoàn thiện các tiêu chuẩn phát thải, cơ chế định giá carbon. Cùng với đó, xu hướng tiêu dùng xanh ngày càng rõ nét khi người tiêu dùng ưu tiên các sản phẩm thân thiện với môi trường.
Tuy nhiên, theo ông Dũng, quá trình chuyển đổi xanh vẫn còn nhiều rào cản. Cơ chế mua bán điện trực tiếp sau hơn một năm triển khai mới có hợp đồng đầu tiên; điện mặt trời mái nhà vẫn còn nhiều vướng mắc về chính sách; trong khi nhu cầu sử dụng điện sạch ngày càng tăng nhưng nguy cơ thiếu điện vẫn hiện hữu.
Một điểm nghẽn khác là nguồn vốn khi tín dụng xanh hiện còn thấp so với nhu cầu thực tế, khiến nhiều doanh nghiệp khó đầu tư đổi mới công nghệ và chuyển đổi sản xuất theo hướng phát thải thấp.
"Việt Nam là quốc gia tiên phong ở Đông Nam Á khi cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Nhưng nếu không tăng tốc, chúng ta có thể đi sớm nhưng về trễ" - ông Dũng nhấn mạnh.
Ba nút thắt cản trở giao thông xanh
Theo TS Phạm Viết Thuận, quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế tuần hoàn và giao thông xanh sẽ khó đạt mục tiêu nếu chưa tháo gỡ được ba nút thắt lớn là hạ tầng điện, nguồn vốn và hành lang pháp lý.
Về hạ tầng điện, ông Thuận cho hay nhiều người cho rằng chỉ cần đủ nguồn điện là có thể điện hóa giao thông. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất nằm ở năng lực truyền tải và điều phối phụ tải của hệ thống điện.
Theo tính toán của Viện Kinh tế tài nguyên và môi trường, nếu toàn bộ phương tiện chạy xăng tại TP.HCM chuyển sang xe điện, nhu cầu công suất điện sẽ lên tới khoảng 46.000 MW, tạo áp lực rất lớn lên lưới điện hiện hữu.
Nút thắt thứ hai là nguồn vốn. Chỉ riêng việc đầu tư hệ thống trạm sạc công cộng tại TP.HCM đã cần khoảng 7 tỉ USD; nếu tính toàn bộ hạ tầng và chi phí chuyển đổi phương tiện, tổng nguồn lực có thể vượt 10 tỉ USD.
Theo ông Thuận, đây cũng là nguyên nhân khiến các đề xuất hỗ trợ đại trà như trợ giá khoảng 20 triệu đồng để người dân đổi xe máy xăng sang xe điện khó có thể triển khai.
Nút thắt còn lại là hành lang pháp lý. Việt Nam hiện chưa có khung pháp lý hoàn chỉnh đối với xe điện, từ tiêu chuẩn pin, linh kiện, hạ tầng sạc đến thu hồi, tái chế pin sau sử dụng. Điều này gây khó khăn cho cả công tác quản lý lẫn thu hút đầu tư.
Để đạt hiệu quả cao hơn, TS Phạm Viết Thuận đề xuất Nhà nước tập trung nguồn lực và xây dựng lộ trình chuyển đổi bắt buộc đối với ba nhóm phương tiện gồm xe buýt, taxi và lực lượng giao hàng thay vì dàn trải cho toàn bộ phương tiện cá nhân.
Theo ông, ba nhóm phương tiện này chiếm khoảng 80% lượng khí CO₂ phát thải từ hoạt động giao thông đô thị, trong khi phương tiện cá nhân chỉ chiếm khoảng 20%.
"Muốn tăng tốc chuyển đổi xanh, TP.HCM phải đồng thời đầu tư hạ tầng điện, phát triển mạng lưới trạm sạc, hoàn thiện quy hoạch giao thông xanh và sớm xây dựng hành lang pháp lý đồng bộ cho xe điện" - TS Phạm Viết Thuận nói.
Điện mặt trời mái nhà cần gắn với trạm sạc xe điện
Ông Bùi Trung Kiên, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC), cho rằng điện mặt trời mái nhà là một mắt xích quan trọng trong quá trình chuyển đổi xanh vì vừa bổ sung nguồn điện sạch, vừa giảm phụ thuộc vào các nguồn điện từ than và khí LNG.
Theo ông Kiên, cùng với sự phát triển nhanh của xe điện tại TP.HCM, các doanh nghiệp có diện tích mái lớn nên đầu tư mô hình điện mặt trời mái nhà kết hợp trạm sạc xe điện thay vì chỉ lắp đặt để phát điện.
"Mô hình này tận dụng hiệu quả nguồn năng lượng tái tạo tại chỗ, đáp ứng nhu cầu sạc xe điện và góp phần giảm phát thải khí nhà kính" - ông Kiên nói.
Lãnh đạo EVNHCMC cho biết TP.HCM có điều kiện thuận lợi để phát triển điện mặt trời mái nhà. Việc mở rộng nguồn điện phân tán sẽ góp phần giảm áp lực cho lưới điện và tăng khả năng bảo đảm an ninh năng lượng.
Cùng quan điểm, ông Bùi Quốc Hoan, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC), cho rằng chuyển đổi xanh trong giao thông và công nghiệp đều hướng tới thay thế nhiên liệu hóa thạch bằng điện. Vì vậy, phát triển năng lượng tái tạo là giải pháp căn cơ để vừa bảo đảm nguồn cung điện, vừa thực hiện mục tiêu giảm phát thải.
Theo ông Hoan, khu vực phía Nam có lợi thế với khoảng 2.000-2.600 giờ nắng mỗi năm, thuộc nhóm có bức xạ mặt trời cao nhất cả nước, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển điện mặt trời mái nhà.
Ông Hoan cho rằng ngoài các chính sách hỗ trợ tài chính, cần nghiên cứu thêm những cơ chế khuyến khích mạnh hơn, thậm chí áp dụng quy định bắt buộc đối với một số nhóm đối tượng phù hợp nhằm thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà trong hộ gia đình và các cơ quan hành chính.
Theo lãnh đạo EVNSPC, đơn vị sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ người dân và doanh nghiệp trong quá trình đầu tư, đấu nối và vận hành các hệ thống điện mặt trời mái nhà, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy chuyển đổi xanh.
