Sáng 23-4, thảo luận tại hội trường, đại biểu Trần Thị Hoa Ry (đoàn Cà Mau) cơ bản thống nhất với đề xuất lựa chọn chuyên đề giám sát về “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc sau khi sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính”.
Tuy nhiên, bà cho rằng cần bổ sung nội dung giám sát việc triển khai mô hình chính quyền hai cấp tại địa phương.
Giảm tầng nấc nhưng còn điểm nghẽn
Theo nữ đại biểu đoàn Cà Mau, việc này nhằm có cơ sở đánh giá tổng thể, nhận diện khó khăn và đề xuất giải pháp phù hợp, qua đó bảo đảm bộ máy chính quyền vận hành hiệu quả, gần dân và phục vụ người dân tốt hơn.
Bà dẫn báo cáo tổng hợp ý kiến cử tri của Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, trong đó kiến nghị Đảng và Nhà nước quan tâm chỉ đạo tháo gỡ khó khăn khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đồng thời xem xét chính sách đối với cán bộ, công chức cấp cơ sở và người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố.
Đánh giá bước đầu, đại biểu Trần Thị Hoa Ry cho rằng mô hình chính quyền hai cấp đã có nhiều nỗ lực triển khai, bước đầu đạt kết quả tích cực, giúp bộ máy sát dân hơn và phục vụ người dân tốt hơn. Tuy vậy, thực tiễn cũng cho thấy còn tồn tại những “điểm nghẽn” cốt lõi làm giảm hiệu quả vận hành.
“Các điểm nghẽn này không tồn tại riêng lẻ mà có sự tác động dây chuyền, làm suy giảm hiệu lực quản trị ở cấp cơ sở” - bà Hoa Ry nhấn mạnh.
Một trong những vấn đề lớn là phân cấp chưa thực chất. Dù nhiều nhiệm vụ đã được chuyển xuống cơ sở nhưng quyền quyết định cuối cùng vẫn thuộc cấp trên. Điều này dẫn đến tình trạng “giao việc nhưng chưa giao quyền”.
Theo bà, cấp cơ sở là nơi gần dân nhất, nắm rõ thực tiễn nhất nhưng nếu không có quyền quyết định thì việc tổ chức chính quyền hai cấp mới chỉ dừng lại ở “giảm tầng nấc hình thức”, chưa đạt mục tiêu “nâng cao hiệu quả thực chất”.
Từ đó, đại biểu đề nghị cần rà soát, sửa đổi quy định theo hướng giao quyền đầy đủ cho cơ sở gắn với trách nhiệm rõ ràng; hạn chế cơ chế xin ý kiến tràn lan, chỉ giữ lại với các lĩnh vực thật sự nhạy cảm. Đồng thời, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm để bảo đảm phân cấp đi vào thực chất.
Cơ sở quá tải, cán bộ chưa theo kịp yêu cầu
Một vấn đề đáng chú ý khác là tình trạng quá tải công việc tại cấp cơ sở, nơi trực tiếp tiếp nhận và giải quyết phần lớn thủ tục cho người dân.
Theo nữ đại biểu, khi bỏ cấp trung gian, lẽ ra phải tái thiết kế quy trình và phân bổ lại nguồn lực nhưng trên thực tế chủ yếu là “chuyển việc xuống”. Một cán bộ cấp xã hiện nay có thể phải xử lý nhiều lĩnh vực cùng lúc, từ đất đai, thủ tục hành chính đến an sinh xã hội và báo cáo định kỳ.
Trong khi đó, cơ cấu tổ chức còn mỏng. UBND cấp xã hiện chỉ có hai phòng chuyên môn (Kinh tế và Văn hóa) nhưng phải tham mưu, đảm đương khối lượng công việc tương đương nhiều sở, ngành cấp trên. Số lượng hồ sơ hành chính tăng nhanh, trong khi biên chế chưa phù hợp, dẫn đến tình trạng tồn đọng, giải quyết chậm.
“Tôi cho rằng nếu chỉ giảm tầng nấc mà không giảm việc, không tối ưu quy trình thì thực chất là chuyển áp lực từ cấp trên xuống cấp dưới, làm nghẽn hệ thống ngay tại nơi gần dân nhất” – bà Hoa Ry nói.
Từ thực tế này, đại biểu đề xuất cần rà soát toàn diện thủ tục hành chính, cắt giảm khâu trung gian, loại bỏ báo cáo hình thức; chuẩn hóa quy trình theo nguyên tắc “một đầu mối – một quy trình – một trách nhiệm”. Song song đó, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số để tự động hóa các công việc lặp lại và điều chỉnh biên chế theo hướng tăng cường cho cấp cơ sở.
Cũng theo đại biểu, mô hình chính quyền hai cấp đặt ra yêu cầu cao hơn đối với cán bộ cơ sở, họ không chỉ thực hiện các nhiệm vụ hành chính mà còn phải thực hiện chức năng quản trị địa bàn. Tuy nhiên, trong thực tế, nhiều cán bộ còn lúng túng khi xử lý các vấn đề phức tạp như đầu tư, quy hoạch hay chuyển đổi số. Thậm chí, có tình trạng “không dám quyết” do lo ngại sai phạm hoặc thiếu cơ chế bảo vệ.
Theo đại biểu, nếu phân cấp mà không nâng cao năng lực sẽ dẫn đến hai hệ quả hoặc không dám làm, hoặc làm sai. Những điều này đều ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả cải cách.
Ngoài ra, khối lượng công việc tăng nhưng chính sách đãi ngộ chưa tương xứng cũng là một rào cản lớn. Vì vậy, bà kiến nghị cần có cơ chế đủ mạnh để thu hút nhân lực chất lượng cao về cơ sở, đồng thời hoàn thiện chính sách đối với cán bộ, công chức phù hợp với yêu cầu mới.
“Các điểm nghẽn hiện nay đang tạo thành một vòng luẩn quẩn. Nếu không được tháo gỡ đồng bộ, mô hình chính quyền hai cấp sẽ khó đạt mục tiêu đề ra” – đại biểu nêu.
Từ đó, bà đề nghị bổ sung nội dung giám sát về việc thực hiện chính sách, pháp luật trong sắp xếp tổ chức bộ máy gắn với quản lý, sử dụng tài sản công sau sắp xếp đơn vị hành chính vào chương trình giám sát tối cao năm 2027 của Quốc hội, nhằm đánh giá toàn diện và đề xuất giải pháp hiệu quả hơn cho mô hình này.
