Theo nội dung phỏng vấn được hãng tin Newsweek xuất bản ngày 8-2, Đại sứ Cuba tại Liên Hợp Quốc Ernesto Soberon Guzman vạch ra những lĩnh vực hợp tác mà chính phủ Cuba sẵn sàng thảo luận với Tổng thống Mỹ Donald Trump, trong bối cảnh Nhà Trắng gia tăng sức ép đối với Havana.
Dù ông Trump chưa phát tín hiệu về hành động quân sự công khai, lập trường cứng rắn của ông tại Tây Bán cầu vẫn làm gia tăng căng thẳng giữa Washington và Havana.
"Cách tốt nhất để thắng một cuộc chiến là tránh nó"
Trích dẫn lời lãnh tụ cách mạng Cuba Fidel Castro, ông Guzman nói với Newsweek rằng: “Cách tốt nhất để thắng một cuộc chiến là tránh nó”.
“Và cách tốt nhất để tránh chiến tranh là chuẩn bị cho nó” - nhà ngoại giao cấp cao của Cuba nói tiếp.
Hiện nguồn cung dầu mỏ quan trọng từ Venezuela suy giảm và Mỹ đe dọa áp thuế cao đối với bất kỳ quốc gia nào tăng xuất khẩu sang Cuba. Ông Trump tuyên bố “Cuba đang suy yếu” và cho rằng Havana phải đạt được một thỏa thuận “trước khi quá muộn”.
Ông Guzman thừa nhận những khó khăn nghiêm trọng mà người dân Cuba đang phải đối mặt, khi tình trạng mất điện và thiếu hụt hàng hóa, dịch vụ thiết yếu đã trở thành một phần của đời sống hằng ngày. Tuy nhiên, ông cũng nhấn mạnh một nền văn hóa “kháng cự, bền bỉ, đổi mới và tìm lời giải cho các vấn đề của mình” đã giúp Cuba vượt qua hàng chục năm chính sách trừng phạt từ Mỹ.
“Đây là lập trường nhất quán của chúng tôi, không chỉ bây giờ mà trong nhiều năm qua, và nay đã được tái khẳng định. Cuba sẵn sàng đàm phán với Mỹ, tiến hành đối thoại trên cơ sở tôn trọng tuyệt đối chủ quyền và độc lập của chúng tôi, không can thiệp vào công việc nội bộ và trên tinh thần bình đẳng” - ông Guzman nói.
Tìm kiếm điểm chung
Ông Guzman chỉ ra một số lĩnh vực hợp tác có thể mang lại lợi ích cho Washington và đáp ứng các ưu tiên chiến lược của Mỹ tại châu Mỹ.
Chẳng hạn, khi ông Trump theo đuổi chiến dịch siết chặt nhập cư bất hợp pháp, ông Guzman cho biết: “Chính sách của Cuba ủng hộ di cư hợp pháp, vì vậy có thể xem đây là một lĩnh vực có sự đồng thuận”.
Về vấn đề ma túy bất hợp pháp, ông Guzman nói: “Tất cả chúng ta đều quen thuộc với chính sách của chính quyền này liên quan buôn bán ma túy, dù có thể không đồng ý với các phương thức”.
Dù chỉ trích chính sách của Mỹ về việc tiến hành các cuộc tấn công đơn phương nhằm vào những tàu bị nghi chở ma túy ở Caribe, ông vẫn khẳng định: “Ai cũng biết Cuba có chính sách không khoan nhượng với nạn buôn bán ma túy, và trong quá khứ, chúng tôi đã từng hợp tác về vấn đề này.”
Trong khi đó, Cuba đã khẳng định vị thế là một trong những quốc gia dẫn đầu thế giới trong phát triển dược phẩm hợp pháp và các dạng y học sinh học. Ông Guzman đề xuất rằng “một lĩnh vực hợp tác khác có thể là nghiên cứu y tế” nếu Mỹ và Cuba ngồi vào bàn đàm phán.
Ông cũng nhắc lại việc chính ông Trump từng tuyên bố Cuba có tỉ lệ tự kỷ thấp hơn Mỹ, cho rằng đây có thể là một lĩnh vực “chúng ta có thể hợp tác”.
Lằn ranh đỏ
Dù Cuba nhìn thấy dư địa hợp tác, mối lo ngại chủ đạo vẫn là việc Nhà Trắng muốn hiện thực hóa mục tiêu lâu nay là áp đặt thay đổi chính trị thông qua bất kỳ thỏa thuận mới nào.
Mục tiêu này được Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio thừa nhận khi nói với các nghị sĩ vào cuối tháng trước rằng “chúng tôi rất muốn thấy sự thay đổi chế độ” ở Cuba, dù “điều đó không có nghĩa là chúng tôi sẽ tạo ra sự thay đổi”.
Chủ tịch Cuba - ông Miguel Díaz-Canel hôm 5-2 tuyên bố rằng Cuba sẵn sàng đối thoại với Mỹ, song nhấn mạnh việc đối thoại “không thể diễn ra dưới áp lực”.
Thứ trưởng Ngoại giao Cuba Carlos Fernández de Cossío nói với đài CNN hôm 4-2 rằng Cuba “chưa sẵn sàng thảo luận về hệ thống hiến pháp của mình, cũng như chúng tôi cho rằng Mỹ không sẵn sàng thảo luận về hệ thống hiến pháp, hệ thống chính trị hay thực trạng kinh tế của họ”.
Về diễn biến nêu trên, ông Guzman cũng khẳng định các tối hậu thư chính trị hay kinh tế không phải là lựa chọn trong đàm phán. Đồng thời, ông chỉ ra Cuba đã bắt đầu một loạt cải cách sâu rộng nhằm mở rộng khu vực kinh doanh và sở hữu tư nhân.
“Đây là một trong những thay đổi, lấy ví dụ, mà chính phủ và người dân Cuba tự do quyết định thực hiện vì chúng tôi cho là có lợi. Tôi đang đề cập sở hữu tư nhân, điều này cũng trùng hợp với một trong những gợi ý, chưa nói là điều kiện, mà chính phủ Mỹ từng đưa ra, dựa trên quan niệm xã hội của họ, vốn không giống với chúng tôi” - ông Guzman nói.
Một vấn đề khác là quan hệ đối ngoại của Cuba, đặc biệt với Trung Quốc và Nga - 2 quốc gia mà Mỹ muốn kiềm chế để gia tăng ảnh hưởng của Washington ở Tây Bán Cầu.
“Điều đầu tiên cần hiểu và thừa nhận là đó là quyền của Cuba, và chỉ của Cuba, trong việc quyết định thiết lập hay không thiết lập quan hệ với ai, cũng giống như đó là quyền của Mỹ. Tôi chắc chắn rằng chính phủ Mỹ sẽ không bao giờ chấp nhận việc có ai đó đến và nói rằng họ không được quan hệ với nước này hay nước kia. Và không một quốc gia độc lập nào chấp nhận điều đó” - ông Guzman nói.
“Giờ đến vấn đề khác. Một trong những cái cớ được dùng để biện minh cho việc áp dụng tất cả các biện pháp này là cho rằng những mối quan hệ của Cuba với Trung Quốc, với Nga và với các nước khác khiến Cuba trở thành mối đe dọa đối với an ninh quốc gia của Mỹ. Điều đó hoàn toàn sai” - ông nói tiếp.
Vị đại sứ khẳng định “không có mối quan hệ nào mà Cuba từng có, đang có hay có thể có trong tương lai với bất kỳ quốc gia nào nhằm gây hại hay đe dọa Mỹ. Điều đó chẳng khác nào tự bắn vào chân mình”.
Theo ông, các mối quan hệ mà Cuba duy trì với các nước nhằm mang lại lợi ích chung cho Cuba và quốc gia đó, dẫn chứng các thỏa thuận du lịch với Nga, hợp tác y học sinh học với Trung Quốc, quan hệ lương thực với Việt Nam, hay thương mại cobalt và nickel với Canada, cùng nhiều thỏa thuận song phương khác.
Các bước tiếp theo
Nhà Trắng hiện chưa công bố mục tiêu cụ thể nào trong việc đạt được một thỏa thuận với Cuba. Trong các lần xuất hiện trước báo chí gần đây, ông Trump chủ yếu nhấn mạnh tình trạng khó khăn nghiêm trọng mà Cuba đang đối mặt, đồng thời bày tỏ mong muốn những người Cuba lưu vong có thể tự do trở về.
Một số báo cáo cho thấy thay đổi chính trị có thể nằm trong chương trình nghị sự, như gợi ý từ một bài viết trên tờ The Wall Street Journal tháng trước, dẫn lời các quan chức Mỹ (không tiết lộ danh tính) nói rằng chính quyền đang nhắm tới việc thay đổi chế độ ở Cuba vào cuối năm.
Ông Guzman cho biết ông chưa nhận được bất kỳ thông tin chi tiết nào về việc Mỹ thực sự muốn đạt được điều gì từ các cuộc đàm phán với Cuba, nhưng thừa nhận có những đồn đoán về các động cơ có thể đi ngược lại lập trường của Havana.
“Tôi không có thông tin cụ thể, chỉ nghe những cụm từ như ‘thay đổi chế độ’, ‘thay đổi chính phủ’” - ông Guzman nói, nhận định điều này cho thấy hướng tiếp cận của Mỹ khó mang lại lợi ích cho cả hai bên.
“Nhưng tôi nhấn mạnh rằng cả hai quốc gia đều đã chứng minh rằng đối thoại là khả thi, rằng có thể thảo luận bất kỳ vấn đề nào và đạt được lợi ích chung. Và Cuba đã tái khẳng định sẵn sàng làm điều đó dựa trên những yêu cầu tôi đã nêu” - ông Guzman tái khẳng định.
Bất chấp sự xuống dốc mạnh mẽ trong quan hệ song phương kể từ nhiệm kỳ đầu của ông Trump, ông Guzman lập luận rằng “hiện nay chúng tôi đang ở vị thế tốt hơn so với 10 năm trước”, khi quan hệ ngoại giao song phương cũng như các đại sứ quán đại diện vẫn được duy trì.
“Vấn đề là chúng ta sử dụng chúng như thế nào, cho đối thoại hay đối đầu? Đó là một bước tiến đã có và là điều tích cực. Cuba cũng đã nói rằng vì điều này tồn tại, việc trao đổi thông điệp là có thể” - ông Guzman nói.
Tuy nhiên, ông Guzman cũng lưu ý rằng sau hơn 6 thập niên quan hệ chủ yếu được định hình bằng đối đầu thì “không thể thay đổi mọi thứ chỉ sau một đêm”.
“Vấn đề là tư duy. Cần chứng minh rằng những gì chúng ta đang làm là thực sự nghiêm túc, rằng có ý định hợp tác chân thành từ cả hai phía, rằng đây là điều có thể bền vững theo thời gian và sẽ không bị đảo ngược chỉ bằng một nét bút, như những gì đã xảy ra. Vì vậy, chúng ta phải đi từng bước trước khi chạy, cả về tính khách quan lẫn sự thấu hiểu trong mối quan hệ giữa Cuba và Mỹ” - Đại sứ Guzman khẳng định.
Mỹ chưa lên tiếng về thông tin trên.
