Hiện Bộ Tài chính đang xin ý kiến về hồ sơ dự án Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi).
Vay vốn bằng tài sản hình thành trong tương lai
Tại dự thảo luật mới đăng tải, Bộ này đề xuất bổ sung cơ chế khuyến khích tổ chức tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa vay vốn trên cơ sở đa dạng hình thức bảo đảm tiền vay.
Theo đó, ngoài tài sản hữu hình như bất động sản, doanh nghiệp có thể dùng tài sản hình thành trong tương lai, quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ, tài sản số, tài sản ảo... để vay vốn. Cơ quan quản lý cũng khuyến khích các nhà băng cho vay dựa trên xếp hạng tín nhiệm, phương án sản xuất kinh doanh và mở rộng thị trường, hoặc dòng tiền của doanh nghiệp.
Theo Bộ Tài chính, chính sách này nhằm khơi thông nguồn lực cho khu vực kinh tế tư nhân, ưu tiên cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, startup công nghệ... tại Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị.
Theo Bộ Tài chính, doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm hơn 98% doanh nghiệp trong nền kinh tế, nhưng chỉ tiếp cận khoảng 19-20% tổng dư nợ tín dụng.
Thực tế, theo số liệu của NHNN, đến cuối tháng 4, dư nợ nền kinh tế đạt trên 19,4 triệu tỉ đồng, tăng hơn 18% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, tín dụng cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa chỉ đạt gần 3,8 triệu tỉ đồng.
Con số này chiếm khoảng 20% tổng dư nợ, nhưng nếu so với vai trò đóng góp vào GDP và số lượng áp đảo của khối doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế, tỉ trọng này vẫn chưa tương xứng với nhu cầu thực tế.
Nguyên nhân phần lớn do mức hấp thụ tín dụng của doanh nghiệp nhỏ và vừa còn hạn chế, quy mô vốn nhỏ, sức chống chịu yếu, phương án kinh doanh thường xuyên biến động; năng lực chứng minh tính khả thi của dự án, phương án vay vốn còn yếu...
Việc tiếp cận nguồn vốn qua Quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, Quỹ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa còn nhiều hạn chế; ngoài ra, các quỹ này chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng.
Đặc biệt, trong báo cáo tài chính của các ngân hàng, bất động sản áp đảo danh mục tài sản thế chấp, trong khi đây là điểm yếu của các doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Trong khi đó, nhiều startup công nghệ có giá trị lớn nằm ở phần mềm, dữ liệu khách hàng, thuật toán, thương hiệu hay tài sản số nhưng chưa được công nhận rộng rãi trong hoạt động tín dụng.
Điều chỉnh tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa
Ngoài tín dụng, về tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa, dự thảo luật đề xuất sửa đổi tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa theo hướng đơn giản phù hợp với bản chất, dễ áp dụng.
Cụ thể, Bộ Tài chính đề xuất doanh nghiệp nhỏ và vừa bao gồm doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa; có số lao động bình quân năm không quá 300 người và có tổng doanh thu của năm trước liền kề không quá 400 tỉ đồng.
Doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa được xác định theo lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản; công nghiệp và xây dựng; thương mại và dịch vụ. Chính phủ quy định chi tiết điều này.
Bộ Tài chính cũng đề xuất bỏ bớt các tiêu chí phức tạp để dễ đối chiếu với dữ liệu thuế, bảo hiểm và đăng ký doanh nghiệp. Dự thảo còn bổ sung điều kiện chỉ hỗ trợ các doanh nghiệp thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bảo hiểm xã hội với người lao động.
Dự kiến, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội vào Kỳ họp tháng 10. Nếu được thông qua, luật sẽ có hiệu lực từ ngày 1-7-2027.
Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đã có hiệu lực 8 năm. Tuy nhiên, một số quy định không còn phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Nhiều quy định đã được tích hợp trong các luật chuyên ngành khác. Do đó, theo Bộ Tài chính, việc sửa đổi toàn diện Luật là rất cần thiết.
Bộ Tài chính dẫn kinh nghiệm quốc tế cho biết, hầu hết các quốc gia lớn đều coi khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa là "xương sống" của nền kinh tế. Nhóm này chiếm khoảng 97-99% tổng số doanh nghiệp và được xác định là động lực tăng trưởng, đổi mới sáng tạo tại nhiều nước trên thế giới.
Một số nước như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Malaysia xây dựng luật khung về hỗ trợ để làm cơ sở triển khai loạt chính sách hỗ trợ tài chính, giảm thuế. Trong khi đó, Mỹ và EU xây dựng các đạo luật chi tiết với các cơ chế hỗ trợ trực tiếp cho doanh nghiệp nhỏ.
