Gỡ điểm nghẽn cho ngành xuất bản trong môi trường số

Ngày 8-5, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phối hợp Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT&DL) tổ chức hội thảo “Thể chế hóa quan điểm, định hướng của Đảng tại Nghị quyết số 80-NQ/TW và Chỉ thị số 04-CT/TW trong sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản”.

Hội thảo tập trung góp ý các nội dung liên quan trực tiếp đến hoạt động xuất bản trong dự thảo luật, nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho phát triển bền vững.

Gỡ khó tự chủ, siết quản lý sau xuất bản

Phát biểu tại hội thảo, ông Đinh Tiến Dũng, Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành, cho biết Nghị quyết số 80-NQ/TW và Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư đã xác định rõ yêu cầu nâng cao vai trò của xuất bản trong tình hình mới, hướng tới xây dựng nền xuất bản “chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại”, gắn với chuyển đổi số và phát triển công nghiệp văn hóa.

Tuy nhiên, thực tế còn nhiều vướng mắc như khung pháp lý chưa theo kịp, thị trường thiếu đồng bộ, bảo vệ bản quyền hạn chế, thủ tục hành chính còn phức tạp.

Theo ông, việc sửa luật cần kịp thời thể chế hóa các định hướng này để bảo đảm đồng bộ giữa phát triển kinh tế và giữ vững định hướng tư tưởng, văn hóa. Dự thảo luật sẽ quy định các nguyên tắc chung, nội dung cụ thể giao Chính phủ hướng dẫn.

Hiện Bộ VH-TT&DL đề xuất sửa đổi khoảng 26/54 điều của Luật Xuất bản 2012, tập trung vào quản lý nhà nước, chính sách phát triển, tổ chức nhà xuất bản và các lĩnh vực in, phát hành, xuất bản điện tử.

Tiếp lời, ông Lê Văn Minh, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TP.HCM, cho biết TP đặc biệt quan tâm góp ý hoàn thiện luật gắn với thực tiễn.

“TP.HCM xác định xuất bản là trục trung tâm trong hệ sinh thái gồm phát hành, người viết, người đọc và không gian đọc, nhằm bảo đảm đầu ra ổn định cho xuất bản phẩm” - ông Minh cho hay.

Cạnh đó, ông Minh cho biết điểm mới là tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, bảo đảm các chủ trương sau khi ban hành được cụ thể hóa ngay thành chương trình, kế hoạch triển khai, tránh chậm trễ hoặc thiếu đồng bộ.

Tuy nhiên, cơ chế tự chủ tài chính đang tạo áp lực lớn: thiếu nguồn thu thì khó duy trì hoạt động, nhưng chạy theo doanh thu dễ ảnh hưởng định hướng nội dung. Việc chuyển đổi mức độ tự chủ còn vướng mắc, dẫn đến tình trạng “lên không nổi, xuống không xong”.

Cùng với đó, công tác quản lý sau xuất bản còn bất cập, nhất là việc thu hồi ấn phẩm vi phạm khi đã phát hành rộng rãi. Do đó, cần đổi mới phương thức quản lý, tăng kiểm tra từ khâu hình thức để kịp thời phát hiện sai lệch.

Từ thực tiễn trên, ông đề nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ hoạt động xuất bản, nhất là trong bối cảnh tự chủ. Ông cũng đề xuất rà soát việc quản lý, sử dụng tài sản công tại các nhà xuất bản nhằm tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện phát triển.

Bên cạnh đó, ông kiến nghị tăng cường các chính sách khuyến khích, đặc biệt là Giải thưởng Sách Quốc gia. Đồng thời, cần hoàn thiện quy định về tiêu chuẩn, thủ tục bổ nhiệm và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong công tác cán bộ.

Đẩy mạnh xuất bản số, phát triển sách điện tử

Cũng tại hội thảo, ông Bùi Hữu Toàn, Phó Giám đốc Sở VH&TT TP.HCM, cho biết TP là một trong những trung tâm xuất bản lớn của cả nước, với hệ thống nhà xuất bản, phát hành, in ấn và hạ tầng công nghệ tương đối phát triển.

Dù vậy, liên kết giữa các khâu trong chuỗi xuất bản còn hạn chế; hệ sinh thái nội dung chưa mạnh; nguồn lực đầu tư phân tán; năng lực chuyển đổi số chưa đồng đều.

Vì vậy, TP.HCM đang xây dựng Đề án phát triển các ngành công nghiệp văn hóa giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn 2045, trong đó xác định xuất bản là lĩnh vực quan trọng gắn với kinh tế sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo đó, TP sẽ đẩy mạnh xuất bản số, phát triển sách điện tử, sách nói và các nền tảng nội dung; xây dựng cơ chế đặt hàng đối với xuất bản phẩm có giá trị; phát triển không gian đọc như đường sách, hội sách gắn với du lịch.

Đồng thời, tăng cường liên kết với điện ảnh, truyền hình, giáo dục và các nền tảng số để hình thành hệ sinh thái công nghiệp văn hóa đa ngành.

Từ thực tiễn này, TP đề xuất sửa luật theo hướng phát triển thị trường xuất bản mang tính công nghiệp, xây dựng hệ sinh thái nội dung liên thông và thúc đẩy liên kết với các ngành sáng tạo nhằm gia tăng giá trị sản phẩm.

Ông cũng cho rằng cần hoàn thiện cơ chế pháp lý cho các không gian đọc mở. Dù TP.HCM đã tiên phong với mô hình đường sách, nhưng hiện vẫn thiếu quy định cụ thể, gây khó khăn trong quản lý và phát triển lâu dài.

Đồng quan điểm, ông Lê Hoàng, Giám đốc Công ty Đường sách TP.HCM, nhấn mạnh cần đưa nội dung phát triển văn hóa đọc vào dự thảo Luật Xuất bản (sửa đổi) như một định hướng trọng tâm.

Theo ông, văn hóa đọc hiện vẫn là “điểm nghẽn” lớn của thị trường sách, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của ngành xuất bản.

Tuy nhiên, dự thảo luật hiện mới đề cập nội dung này ở mức chính sách hỗ trợ, chưa phản ánh đúng tầm quan trọng. Vì vậy, cần thể chế hóa đầy đủ hơn, coi đây là trụ cột để mở rộng thị trường, nâng cao chất lượng xuất bản phẩm và thúc đẩy ngành phát triển bền vững.