Liên quan vụ ký kết, đặt cọc 7,5 tỉ đồng đặt cọc mua ruộng dưa hấu 500 sào tại xã Ia Mơ, tỉnh Gia Lai nhưng không thống nhất thỏa thuận giữa nhà vườn và bên bán khiến hàng trăm tấn dưa bị vứt bỏ đầy đồng. Báo Pháp Luật TP.HCM đã có trao đổi với luật sư, nhìn nhận từ góc độ pháp lý về vụ việc.
Tóm tắt vụ việc
Để bạn đọc có cái nhìn toàn cảnh, vụ việc được tóm lược như sau: Đại diện chủ ruộng dưa là hộ ông Lê Văn Sáu (ngụ xã Tây Sơn, tỉnh Gia Lai) và đại diện nhóm mua dưa là bà Trần Thị Nhung (ngụ xã Hoài Nhơn, tỉnh Gia Lai). Giữa hai bên có quan hệ quen biết, mua bán dưa hấu từ nhiều năm trước.
Theo cam kết ban đầu bằng miệng giữa hai bên, ruộng dưa có diện tích 500 sào, năng suất trung bình 2,5 tấn/sào. Tổng giá trị ruộng dưa 8,5 tỉ đồng, bên mua sẽ đưa trước 7,5 tỉ đồng đặt cọc.
Cụ thể, ngày 13-12-2025, giữa hai bên thực hiện ký kết hợp đồng mua bán. Ban đầu, bên mua chuẩn bị hợp đồng bài bản, nhưng bên nhà vườn nhận thấy nội dung trong hợp đồng có nhiều điều bất lợi nên không đồng ý ký kết.
Sau đó, hai bên đã thống nhất ký mua - bán với nhau bằng giấy viết tay. Nội dung trong giấy viết tay nêu rõ: “17 triệu/sào 500 m2” và ghi rõ “giá 0 xin 0 bớt”. Đồng thời, bên mua đã chuyển khoản trước 4 tỉ đồng và hẹn hai ngày sau chuyển thêm 3,5 tỉ đồng, tổng số tiền đã chuyển thành công 7,5 tỉ đồng.
Theo bên mua, thời điểm hai bên ký kết ruộng dưa mới kết trái non. Nhưng do tin tưởng chủ vườn cam kết năng suất đạt 2,5 tấn/sào nên đồng ý.
Sau khoảng một tháng, bên mua phát hiện năng suất không đạt, ước khoảng 500 kg/sào nên đã đề nghị chủ vườn thay đổi hình thức mua bán từ “bao lô” sang mua theo kg và chấp nhận mua lỗ với giá 5.000 đồng/kg, trong khi các vườn khác thu mua giá 4.000 đồng/kg.
Tuy nhiên, phía nhà vườn không đồng ý thay đổi ký kết trên giấy viết tay, giữ nguyên phương án bán 17 triệu đồng/sào. Sau đó, bên mua nhiều lần liên lạc với bên bán để tìm hướng thỏa thuận, giải quyết nhưng không được.
Theo bên mua, bên bán đã không trung thực, nói không đúng về năng suất; diện tích cam kết ban đầu 500 sào nhưng đo thực tế chỉ có 465 sào. Sự việc đã được lập vi bằng.
Liên quan vụ việc này, chính quyền địa phương đã nhiều lần tổ chức mời hai bên lên làm việc nhưng bất thành, do bên chủ vườn vắng mặt.
Đại diện nhà vườn, cho rằng giữa hai bên đã trao đổi với nhau nhiều lần nhưng vẫn không có tiếng nói chung. Do vậy, không có lý do gì gặp gỡ thêm. Trường hợp nếu bên mua khởi kiện thì nhà vườn sẽ theo vụ kiện.
Xác định trách nhiệm trong đặt cọc
Luật sư Nguyễn Đức Du, Đoàn Luật sư tỉnh Đắk Lắk, cho rằng trong trường hợp này, việc thỏa thuận mua bán giữa hai bên là hoàn toàn tự nguyện, nên không có yếu tố hình sự.
Căn cứ vào Điều 328 Bộ Luật Dân sự hiện hành, đặt cọc là việc một bên (bên đặt cọc) giao cho bên kia (bên nhận đặt cọc) một khoản tiền hoặc kim khí quý, đá quý hoặc vật có giá trị khác (gọi là tài sản đặt cọc) trong một thời hạn để bảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng.
Trường hợp hợp đồng được giao kết, thực hiện thì tài sản đặt cọc được trả lại cho bên đặt cọc hoặc được trừ để thực hiện nghĩa vụ trả tiền.
Nếu bên đặt cọc từ chối việc giao kết, thực hiện hợp đồng thì tài sản đặt cọc thuộc về bên nhận đặt cọc; nếu bên nhận đặt cọc từ chối việc giao kết, thực hiện hợp đồng thì phải trả cho bên đặt cọc tài sản đặt cọc và một khoản tiền tương đương giá trị tài sản đặt cọc, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Trong trường hợp này, trong giấy viết tay không đề cập đến cam kết về sản lượng là 2,5 tấn/sào theo như bên mua cho biết. Tuy nhiên, nếu bên mua không đưa ra được bất cứ tài liệu nào để chứng minh rằng bên bán cam kết về sản lượng 2,5 tấn/sào thì bên mua có thể hoàn toàn bị mất cọc.
Ngược lại, nếu chứng minh được thực sự đã có cam kết về sản lượng thì hoàn toàn có thể yêu cầu bên bán chịu trách nhiệm, bồi thường thiệt hại hoặc tiến hành khởi kiện tại TAND có thẩm quyền để yêu cầu tuyên bố hủy hợp đồng và giải quyết hậu quả pháp lý, yêu cầu bên bán phải trả lại tiền đặt cọc và yêu cầu bồi thường thiệt hại thực tế đã phát sinh cho lỗi của bên bán.
Khuyến nghị về mua bán nông sản
Luật sư Nguyễn Đức Du, Đoàn Luật sư tỉnh Đắk Lắk, khuyến cáo đối với các hoạt động thu mua nông sản giữa các thương lái và nhà vườn, nên thương lượng, làm rõ các vấn đề liên quan đối với đối tượng hợp đồng trước khi giao kết hợp đồng.
Phần lớn tranh chấp hợp đồng về dạng thu mua nông sản thì đều liên quan đến chất lượng, sản lượng của sản phẩm. Không có thứ gì là tuyệt đối nên phải lường đến trường hợp xấu nhất.
Không thể nào chỉ dựa vào ước lượng đầu ra của nhà vườn để làm căn cứ xác lập giá bán mà cần thêm những điều khoản, điều kiện liên quan yêu cầu về tiêu chuẩn của đối tượng hợp đồng như là chất lượng có đạt hay không? Quả có bị mềm nhũn, chảy nước hay không (tùy loại nông sản)?...
Đối với nông sản ngắn ngày, hợp đồng đặt cọc cần đặc biệt chuẩn hóa các điều khoản về sản lượng, thời hạn và địa điểm giao nhận. Để ngăn ngừa rủi ro hư hỏng do quá hạn thu hoạch, các bên nên thiết lập cơ chế giải quyết tranh chấp khẩn cấp, ưu tiên lựa chọn trọng tài thương mại hoặc các đơn vị hòa giải tại chỗ nhằm đảm bảo tính kịp thời và giảm thiểu thiệt hại kinh tế.
Tuy nhiên, cũng nên có một độ rơ nhất định, “thuận mua vừa bán”, quá chặt chẽ trong khâu kiểm định chất lượng sẽ khó khăn trong việc thỏa thuận về giá, tranh chấp hay thậm chí khó kiếm được nhà vườn đồng ý về những yêu cầu quá khắt khe của bên mua để tiến hành xác lập hợp đồng.
