Thực hiện các kết luận của Bộ Chính trị về "định hướng sáp nhập một số đơn vị cấp tỉnh, không tổ chức cấp huyện, thực hiện mô hình địa phương hai cấp (cấp tỉnh và cấp cơ sở)", hàng loạt văn bản quy phạm pháp luật được sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành mới nhằm bảo đảm tính pháp lý cho tổ chức và hoạt động của các cơ quan nhà nước.
Việc sáp nhập, chia tách đơn vị hành chính tạo ra nhiều thách thức cho các cơ quan tiến hành tố tụng như tòa án, VKS... trong việc xác định thẩm quyền pháp lý cũng như chủ thể kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng. Tuy nhiên, với việc điều chỉnh các văn bản quy phạm pháp luật cũng như tổ chức tốt công tác tập huấn, giải đáp vướng mắc, hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng đang dần đi vào quỹ đạo, hướng tới tính hiệu năng, hiệu quả cao hơn.
PGS-TS Cao Vũ Minh
Nhìn chung, trong năm 2025, các cơ quan tòa án, VKS, THADS đã thực hiện rất tốt nhiệm vụ của mình.
Đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật
Đối với tòa án, TAND Tối cao đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện công tác chuyển đổi số, đẩy mạnh hoạt động xét xử trực tuyến. Riêng tại TAND TP.HCM - tòa án cấp tỉnh lớn nhất cả nước với 19 TAND khu vực đã tổ chức 7.592 phiên tòa và phiên họp trực tuyến. Hình thức xét xử trực tuyến vừa giúp tiết kiệm đáng kể chi phí cho ngân sách nhà nước vừa bảo đảm hoạt động tư pháp được diễn ra liên tục, không bị gián đoạn.
Đối với VKSND, Ban Chỉ đạo chuyển đổi số của ngành đã được thành lập và kiện toàn theo quyết định của Viện trưởng VKSND Tối cao. Mục tiêu tổng quát chuyển đổi số trong ngành kiểm sát cũng đã được thể hiện rõ nét là sử dụng dữ liệu số và các công cụ phân tích thông minh nhằm phục vụ có hiệu quả công tác quản lý điều hành, hoạt động nghiệp vụ kiểm sát, đáp ứng các yêu cầu kết nối, chia sẻ tài nguyên thông tin, dữ liệu trong và ngoài ngành. Ngày 10-4-2024, Ban Cán sự Đảng VKSND Tối cao đã ban hành Nghị quyết 129 về chuyển đổi số của ngành kiểm sát nhân dân đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, nhằm nâng cao hiệu quả công tác chuyển đổi số ngành kiểm sát.
Từ ngày 1-1-2026, Nghị quyết 205/2025/QH15 của Quốc hội về việc thí điểm VKSND khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công có hiệu lực và triển khai thí điểm ở sáu địa phương, trong đó có TP.HCM. Vai trò của VKSND cũng đã có những thay đổi tích cực khi chuyển từ "quan sát, tuýt còi" sang "chủ động hành động" nhằm bảo vệ người yếu thế, lợi ích công.
Đối với cơ quan THADS, việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số đạt được nhiều hiệu quả khi triển khai đồng bộ các phần mềm nghiệp vụ như biên lai điện tử, chữ ký số, phần mềm thanh toán, phần mềm tổ chức THA... rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ. Bên cạnh đó, cơ quan THA cần đẩy mạnh việc chia sẻ dữ liệu THA với các cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành để phục vụ việc xác minh điều kiện THA trực tuyến.
Trong năm 2025, các cơ quan THA cả nước đạt tỉ lệ cao trong THA về việc đạt 84,27% và về tiền đạt 56,62%. Với nhiều công cụ pháp lý được trao trong Luật THADS 2025 có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, kỳ vọng ngành THA sẽ đạt được hiệu quả cao trong THA, phấn đấu ra quyết định THA đúng quy định pháp luật đối với 100% bản án, quyết định dân sự đã có hiệu lực.
Kiềng ba chân bảo vệ công lý và niềm tin của nhân dân
Người dân trông đợi công lý, lẽ công bằng đồng nghĩa với việc trông đợi vào hoạt động xét xử của tòa án. Không phải ngẫu nhiên mà khi đi tìm công lý, người dân lại tìm đến tòa án. Bản thân tòa án - cơ quan tư pháp đã mang đến một sự tin tưởng rất lớn đối với Nhà nước và nhân dân. Niềm tin của nhân dân đối với tòa án vừa là động lực, vừa là thách thức đối với hoạt động xét xử của tòa án. Kỳ vọng tòa án trong năm mới với các thẩm phán phụng công thủ pháp, chí công vô tư sẽ luôn kiên định trong hoạt động xét xử nhằm bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Quá trình thực thi công lý, không thể miễn nhiễm với các sai sót. TAND trong hoạt động của mình vẫn có thể mắc phải một số khiếm khuyết nhất định. Trong tương quan đó, VKSND với nhiệm vụ kiểm sát các hoạt động tư pháp - trong đó có kiểm sát hoạt động xét xử sẽ đóng vai trò quan trọng. Kỳ vọng trong năm mới, VKSND luôn giữ được vị trí độc lập nghiệp vụ để thực hiện hoạt động kiểm sát tư pháp một cách khách quan, không thiên vị. Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng để VKSND không chỉ làm tốt vai trò "kiểm sát pháp lý" mà còn góp phần kiểm soát quyền lực nhà nước một cách thiết thực, từ đó củng cố lòng tin của nhân dân đối với nền tư pháp Việt Nam.
Bản án, quyết định của tòa án có hiệu lực pháp luật thì phải được cá nhân, tổ chức nghiêm chỉnh thi hành. Khi cá nhân, tổ chức không tự nguyện thi hành thì cơ quan THADS có vai trò chủ đạo trong việc cưỡng chế, áp dụng các biện pháp pháp lý để bảo đảm bản án, quyết định được thực thi nghiêm minh. Mong rằng cơ quan THADS trong năm 2026 sẽ tổ chức thi hành tất cả các bản án, quyết định đúng quy định pháp luật, góp phần giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật.
Kỳ vọng trong năm 2026, với các nhiệm vụ đã thông thạo, các cơ quan tòa án, VKS và THADS sẽ hoạt động thật sự hiệu quả, bảo vệ công lý và niềm tin của nhân dân. Trong tương quan ấy, việc chú trọng chuyển đổi số và hiệu năng hóa chức năng đặc thù của ngành vẫn là những giải pháp căn bản để đi đến thành công.
